Σε μια κίνηση που παραπέμπει σε «σολομώντεια λύση», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν υφιστάμενα ευρωπαϊκά κονδύλια για να στηρίξουν την πρόσβαση σε ασφαλή άμβλωση, χωρίς όμως να προχωρήσει στη δημιουργία νέου ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μηχανισμού για τη στήριξη της διασυνοριακής πρόσβασης σε άμβλωση όπως ζητούσε η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών «Η φωνή μου, η επιλογή μου» (My Voice, My Choice).,
Στην επίσημη απάντησή της προς την My Voice, My Choice, η οποία συγκέντρωσε 1.124.513 υπογραφές ζητώντας ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για γυναίκες που δεν έχουν ασφαλή ή νόμιμη πρόσβαση στη χώρα τους, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι οι μη ασφαλείς αμβλώσεις αποτελούν σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας. Επικαλούμενη στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σημειώνει ότι περίπου 483.000 μη ασφαλείς αμβλώσεις πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στην Ευρώπη, υπογραμμίζοντας ότι μπορούν να οδηγήσουν σε σωματικές βλάβες και σοβαρή ψυχική επιβάρυνση, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή των γυναικών.
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η υγειονομική πολιτική παραμένει πρωτίστως αρμοδιότητα των κρατών-μελών. Όπως επισημαίνει, η ΕΕ μπορεί να στηρίζει εθνικές δράσεις στον τομέα της δημόσιας υγείας, σεβόμενη όμως την ευθύνη των κρατών για τον καθορισμό της πολιτικής τους και την οργάνωση και παροχή υπηρεσιών υγείας και ιατρικής περίθαλψης.
Δεν προτείνεται νέο νομικό εργαλείο
Έπειτα από «προσεκτική ανάλυση της πρωτοβουλίας» και λαμβάνοντας υπόψη «τους περιορισμούς των Συνθηκών όσον αφορά τις αρμοδιότητες της ΕΕ στη δημόσια υγεία», η Επιτροπή καταλήγει ότι τα κράτη-μέλη «μπορούν να βασιστούν σε υφιστάμενα ευρωπαϊκά μέσα για τη βελτίωση της ισότιμης πρόσβασης σε νόμιμες και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλών υπηρεσιών άμβλωσης».
Συγκεκριμένα, η στήριξη «μπορεί να παρασχεθεί μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ESF+), εφόσον τα κράτη-μέλη το επιθυμούν, σε εθελοντική βάση και σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο».
Το Ταμείο, όπως σημειώνεται, «θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ενίσχυση της πρόσβασης σε νόμιμες, οικονομικά προσιτές και ασφαλείς υπηρεσίες άμβλωσης για έγκυες γυναίκες», ενώ διατηρείται πλήρως η αυτονομία των κρατών ως προς τους όρους και τις προϋποθέσεις πρόσβασης.
Η Κομισιόν καταλήγει στο σκεπτικό: «δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή στήριξη μπορεί ήδη να παρασχεθεί σχετικά γρήγορα μέσω των υφιστάμενων μέσων, δεν είναι αναγκαίο να προταθεί νέο νομικό εργαλείο».
Με άλλα λόγια, δεν δημιουργείται νέο ευρωπαϊκό ταμείο όπως ζητούσε η πρωτοβουλία αλλά παραπέμπεται στα ίδια τα κράτη-μέλη η απόφαση αξιοποίησης των διαθέσιμων κονδυλίων.
Τι ζητούσε η πρωτοβουλία
Η εκστρατεία «Η φωνή μου, η επιλογή μου» δεν ζητούσε εναρμόνιση της νομοθεσίας περί άμβλωσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Ζητούσε τη δημιουργία εθελοντικού ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μηχανισμού που θα στήριζε γυναίκες οι οποίες χρειάζεται να ταξιδέψουν σε άλλο κράτος-μέλος για να πραγματοποιήσουν άμβλωση όταν δεν έχουν ασφαλή ή νόμιμη πρόσβαση στη χώρα κατοικίας τους.
Το αίτημα αυτό εντάσσεται σε ένα ευρωπαϊκό τοπίο έντονων διαφοροποιήσεων. Η πρόσβαση στην άμβλωση διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ: σε ορισμένα κράτη η εκούσια διακοπή της εγκυμοσύνης επιτρέπεται ευρέως, ενώ σε άλλα υφίστανται σοβαροί περιορισμοί όπως στην Ιταλία, την Κροατία και ακόμη περισσότερο στη Μάλτα και την Πολωνία. Μάλιστα η Πολωνία, μια χώρα με πληθυσμό 38 εκατομμυρίων κατοίκων έχει μία από τις αυστηρότερες νομοθεσίες στην Ευρώπη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, μόλις 896 αμβλώσεις πραγματοποιήθηκαν το 2024 στην Πολωνία.
Η συζήτηση είχε αποκτήσει έντονο πολιτικό χαρακτήρα τις τελευταίες ημέρες πριν από την ανακοίνωση της απόφασης, με 105 ευρωβουλευτές να απευθύνουν επιστολή προς την πρόεδρο της Επιτροπής ζητώντας τη δημιουργία ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενου μηχανισμού. Παρά τις πιέσεις, η Κομισιόν επέλεξε να μην προχωρήσει σε νέα νομοθετική ή χρηματοδοτική πρωτοβουλία, επιμένοντας στη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων.
Το πολιτικό μήνυμα των Επιτρόπων
Παρότι η Επιτροπή δεν προχώρησε σε νέα πρωτοβουλία, οι αρμόδιες Επίτροποι έδωσαν έντονο πολιτικό τόνο στην απάντηση.
Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για τα Κοινωνικά Δικαιώματα και τις Δεξιότητες, Ροξάνα Μινζάτου, δήλωσε ότι «η παροχή ποιοτικής και οικονομικά προσιτής υγειονομικής περίθαλψης στις γυναίκες αφορά τον σεβασμό των δικαιωμάτων και της βασικής τους αξιοπρέπειας». Όπως ανέφερε, «απαντούμε σήμερα στην πρωτοβουλία ‘My Voice, My Choice’ με αυτό το πνεύμα. Ευχόμαστε κάθε γυναίκα να μπορεί να ζει με αυτοπεποίθηση και ελευθερία. Σε αυτό μπορούν να δεσμευτούν τα κράτη-μέλη, με τη στήριξη της ΕΕ. Η Ένωσή μας είναι ισχυρότερη όταν στηρίζει τις γυναίκες και διασφαλίζει ασφάλεια, ισότητα και καλή υγεία για όλους».
Από την πλευρά της, η Επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ, σημείωσε ότι «πίσω από κάθε μη ασφαλή άμβλωση υπάρχει μια γυναίκα που αναγκάζεται να ρισκάρει τη ζωή της επειδή δεν έχει ασφαλή επιλογή, καμία στήριξη και καμία προστασία». Όπως τόνισε, «η πρωτοβουλία έδωσε φωνή σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους που αρνούνται να αποδεχθούν αυτή την πραγματικότητα. Ζητούν ασφαλή και προσβάσιμη υγειονομική περίθαλψη, ιδίως για τις πιο ευάλωτες γυναίκες». Και πρόσθεσε: «Η ασφάλεια και η ελευθερία δεν πρέπει ποτέ να εξαρτώνται από τον τόπο κατοικίας ή το εισόδημα. Αυτή είναι η Ευρώπη της ισότητας στην οποία θέλουμε να ζούμε».
Η απόφαση της Κομισιόν δεν μεταβάλλει το νομικό καθεστώς της άμβλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιβεβαιώνει όμως ότι χρηματοδοτική στήριξη μπορεί να παρασχεθεί μέσω των υφιστάμενων ευρωπαϊκών εργαλείων, με την τελική ευθύνη να παραμένει στα κράτη-μέλη.
