Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο, η συζήτηση για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανέρχεται με έντονο τρόπο. Η στήριξη προς την Κύπρο προέρχεται μόνο από επιμέρους κράτη-μέλη, ενώ η κριτική προς τις Βρυξέλλες για έλλειψη ηγεσίας και συντονισμού γίνεται ολοένα και πιο αιχμηρή.
«Ποια Ευρώπη και πού είναι η Ευρώπη;». Το ερώτημα επανέρχεται με ένταση, καθώς η Κύπρος βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη γεωπολιτική συγκυρία, ενώ και η Ελλάδα θεωρείται ότι βρίσκεται εντός της ευρύτερης ακτίνας των εξελίξεων στην περιοχή.
Την ώρα που η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί ανησυχία, αρκετά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφασίζουν να κινούνται αυτόνομα, επιδεικνύοντας στήριξη προς τη Λευκωσία. Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες που έστειλαν μήνυμα παρουσίας και αλληλεγγύης, με κινήσεις που υπογραμμίζουν ότι – σε αντίθεση με το παρελθόν – «η Κύπρος δεν κείται μακράν».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας κινητοποίησης από τα ίδια τα κράτη-μέλη.
Το βασικό ερώτημα όμως παραμένει: ποιος είναι ο κεντρικός συντονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Η κριτική προς τις Βρυξέλλες επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτό το σημείο. Παρά το γεγονός ότι η κρίση εξελίσσεται σε μια περιοχή άμεσου ενδιαφέροντος για την Ευρώπη, πολλοί φωνάζουν ότι η Κομισιόν και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν σιωπήσει και γενικά εμφανίζονται αμήχανοι ή καθυστερημένοι στις αντιδράσεις τους.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή διάσταση της κρίσης προκαλεί νέους πονοκεφάλους. Οι τιμές του φυσικού αερίου κινούνται ήδη ανοδικά στις διεθνείς αγορές, ενώ η ανησυχία επεκτείνεται και στο πετρέλαιο. Κυβερνήσεις σε ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν μέτρα στήριξης για τα νοικοκυριά, από επιδοτήσεις καυσίμων έως ενισχύσεις για βασικά αγαθά.
Στην Ελλάδα, η συζήτηση αφορά ενδεχόμενα νέα πακέτα στήριξης, όπως επιδόματα για καύσιμα (fuel pass) ή ακόμη και για τρόφιμα, εφόσον η κρίση ενταθεί και μεταφραστεί σε νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων. Πράγμα που θεωρείται βέβαιο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κριτική προς την ευρωπαϊκή ηγεσία γίνεται ακόμη πιο αιχμηρή. Για ορισμένους αναλυτές και σχολιαστές, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αντίδραση σε μια συγκεκριμένη κρίση, αλλά η ευρύτερη αίσθηση ότι η Ευρώπη στερείται ισχυρών πολιτικών ηγετών.
Χαρακτηριστική είναι η παρομοίωση που ακούγεται συχνά στον δημόσιο διάλογο: ότι ακόμη και οι «επτά νάνοι» της Χιονάτης είχαν – μεταφορικά – περισσότερο «ύψος» από πολλούς από τους σημερινούς αξιωματούχους που εμφανίζονται ως ηγεσία στις Βρυξέλλες.
Σε κάθε περίπτωση, το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματικός γεωπολιτικός παράγοντας. Και αν οι θεσμοί της μπορούν να συντονίσουν τις αντιδράσεις των κρατών-μελών σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων.
Η συζήτηση αυτή αναμένεται να ενταθεί ακόμη περισσότερο, καθώς η ενεργειακή αβεβαιότητα και οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου συνεχίζουν να δοκιμάζουν την ευρωπαϊκή συνοχή.
