Στο Ιράν, η σπίθα δεν άναψε μόνο στην αγορά και στις τιμές. Άναψε και στα πανεπιστήμια. Φοιτητές σε τουλάχιστον 10 ιδρύματα βγήκαν στους δρόμους, την ώρα που η οικονομική πίεση και η πολιτική ασφυξία σπρώχνουν ολοένα περισσότερους ανθρώπους στο «δεν πάει άλλο». Και μαζί με αυτό, επιστρέφει το αιώνιο ερώτημα: Γιατί, όταν ξεσηκώνεται η νεολαία, τίποτα δεν μένει ίδιο;
Η αρχή: Ιράν – όταν η ακρίβεια γίνεται πολιτική
Τα ρεπορτάζ μιλούν για κινητοποιήσεις, με νεκρούς, τραυματίες και (αλίμονο) συλλήψεις, που απλώνονται, για συμμετοχή φοιτητών και για μια κοινωνία που πιέζεται από την κατάρρευση του νομίσματος και την εκτόξευση του κόστους ζωής. Σε τέτοιες στιγμές, τα πανεπιστήμια δεν είναι «απλώς χώροι μάθησης». Είναι θερμοκήπια συλλογικής δράσης. Ανθρωποι νέοι, δικτυωμένοι, με κοινές αγωνίες και λιγότερα να χάσουν ή πιο σωστά, με πολλά να κερδίσουν αν αλλάξει το αύριο.
Όπου κι αν γυρίσεις το ημερολόγιο, σε όποια ήπειρο κι αν σταθείς, οι μεγάλες φοιτητικές/νεανικές εκρήξεις πατούν σχεδόν πάντα σε τρία εδάφη:
- Αξιοπρέπεια (δικαιώματα, ελευθερίες, τέλος στον φόβο)
- Μέλλον (δουλειές, σπουδές, κοινωνική κινητικότητα)
- Αλήθεια (λογοδοσία, διαφάνεια, “να ακουστούμε”)
Κι ύστερα έρχεται το τέταρτο στοιχείο: Η σπίθα. Μια αύξηση εισιτηρίου, μια αστυνομική βία, ένας νόμος, ένα σκάνδαλο, μια απαγόρευση, ένα βίντεο. Το «μικρό» που κάνει ορατό το «τεράστιο».
Γαλλία, Μάης ’68: όταν τα αμφιθέατρα έγιναν χώρα
Ο Μάης του ’68 ξεκίνησε ως φοιτητική εξέγερση στα προάστια του Παρισιού και γρήγορα μετατράπηκε σε κοινωνικό σεισμό, με γενική απεργία που έφτασε να παραλύσει τη Γαλλία. Δεν ήταν μόνο πολιτική σύγκρουση. Ηταν πολιτισμική ρήξη. Μια γενιά είπε ΟΧΙ, όχι μόνο σε μια κυβέρνηση, αλλά σε έναν τρόπο ζωής.
Ελλάδα: Νομική και Πολυτεχνείο – η νεολαία ως προπομπός της πτώσης
Στην Ελλάδα της χούντας, η κατάληψη της Νομικής (Φεβρουάριος 1973) ήταν ένας καθαρός προάγγελος. Οι φοιτητές ανέβηκαν στην ταράτσα, έκαναν ορατή την αντίσταση και πλήρωσαν το κόστος της καταστολής.
Λίγους μήνες μετά, το Πολυτεχνείο έγινε σύμβολο. Η κατάληψη, το «Ψωμί–Παιδεία–Ελευθερία», η βίαιη καταστολή και η ιστορική αίσθηση ότι η νεολαία έσπασε το «πέπλο της σιωπής».
Κίνα, Τιέν Αν Μεν: η πλατεία που ακόμα λογοκρίνεται
Την άνοιξη του 1989, φοιτητές και πολίτες βγήκαν ζητώντας πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η κατάληξη ήταν η γνωστή βίαιη καταστολή. Το ενδιαφέρον εδώ είναι διπλό: Η νεολαία ως φορέας διεκδίκησης και η μνήμη ως πεδίο μάχης (τι θυμάται ή τι “επιτρέπεται” να θυμάται μια κοινωνία).
Νεπάλ και Μιανμάρ: η Gen Z δεν “περιμένει τη σειρά της”
Στο Νεπάλ, ρεπορτάζ για Gen Z κινητοποιήσεις δείχνουν πόσο γρήγορα μια νέα γενιά μπορεί να μετατρέψει τη συσσωρευμένη οργή (διαφθορά, ανεργία, υπηρεσίες που καταρρέουν) σε πολιτική πίεση.
Στη Μιανμάρ, μετά το πραξικόπημα του 2021, η νεολαία βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της αντίστασης. Στο δρόμο, στις απεργίες, στα δίκτυα αλληλεγγύης, στα ψηφιακά πεδία.
Λατινική Αμερική: όταν οι νέοι ανάβουν τη σπίθα, πιάνει φωτιά η ανισότητα
Στο Μεξικό, το 1968, η φοιτητική κινητοποίηση συνδέθηκε με κρατική βία που έμεινε ιστορικά ως Tlatelolco.
Στην Αργεντινή, το Cordobazo (1969) έδεσε φοιτητές και εργαζόμενους σε μια εξέγερση που επηρέασε το πολιτικό κλίμα της χώρας.
Και στη Χιλή, από τις μεγάλες φοιτητικές πορείες του 2011 μέχρι την κοινωνική έκρηξη του 2019 (που ξεκίνησε με μαθητικές δράσεις στα ΜΜΜ), φαίνεται καθαρά πώς η νεολαία λειτουργεί ως «μεταφραστής» της ανισότητας σε μαζική πολιτική γλώσσα.
Γιατί οι νέοι “τραβάνε το χαλί”;
Επειδή είναι η ομάδα που νιώθει πρώτη την αντίφαση:
Σπουδάζεις, αλλά δεν “αγοράζεις” μέλλον
Δουλεύεις, αλλά δεν ζεις
Υπακούς, αλλά δεν ακούγεσαι
Και σε κάθε εποχή, η νεολαία έχει ένα προνόμιο να τρομάζει τα συστήματα. Με τη δημιουργική φαντασία της, ότι ο κόσμος μπορεί και πρέπει να είναι αλλιώς.
Στηρίζουμε τους νέους, αλλά τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Όχι με συνθήματα-καρμπόν. Με τρία απλά, αν και δύσκολα πράγματα:
Να ακούμε (όχι να “νουθετούμε” από καθέδρας).
Να προστατεύουμε τα δικαιώματα στη διαμαρτυρία και στην έκφραση, ειδικά όταν οι καιροί αγριεύουν.
Να επενδύουμε σε παιδεία, εργασία, στέγη και αξιοπρέπεια, γιατί εκεί κρίνεται αν μια γενιά θα μείνει ή θα φύγει, αν θα ελπίζει ή θα εκραγεί.
Η ιστορία δείχνει και κάτι καθαρό: Όταν οι νέοι σηκώνονται, δεν είναι «μόδα». Είναι συναγερμός. Και, συχνά, είναι και η πρώτη σελίδα του αύριο.
