Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για το μέλλον του ευρωπαϊκού θαλάσσιου τομέα παρουσίασε σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υιοθετώντας τη Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική της ΕΕ και τη Στρατηγική Λιμένων της ΕΕ. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της βιωσιμότητας, της αποανθρακοποίησης, της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής ναυτιλίας, της ναυπηγικής βιομηχανίας και των λιμένων.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη αποτελεί κατεξοχήν υδάτινη ήπειρο, διαθέτοντας τη μεγαλύτερη συλλογική θαλάσσια περιοχή παγκοσμίως. Η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία είναι παγκόσμιος ηγέτης στην κατασκευή πλοίων υψηλής τεχνολογίας και προηγμένων θαλάσσιων τεχνολογιών, ενώ ο ναυτιλιακός τομέας της Ένωσης αποτελεί κορυφαίο πάροχο θαλάσσιων υπηρεσιών διεθνώς, διαχειριζόμενος περισσότερο από το ένα τρίτο της παγκόσμιας χωρητικότητας πλοίων σε όλους τους επιμέρους τομείς.
Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της Κομισιόν, ο θαλάσσιος τομέας μεταφέρει το 74% του εξωτερικού εμπορίου της ΕΕ και το 30% των ενδοενωσιακών εμπορευματικών ροών, καθώς και περίπου 395 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως. Οι θαλάσσιες μεταφορές και οι λιμένες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο για τη διατροφική, ενεργειακή και ψηφιακή ασφάλεια της Ένωσης, ενώ στηρίζουν την εδαφική συνοχή, ιδίως για νησιά και απομακρυσμένες περιοχές.
Στην ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης στη ναυτιλία, τη ναυπηγική βιομηχανία και τους λιμένες αναφέρθηκε και ο Επίτροπος για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό, Απόστολος Τζιτζικώστας
«Με τις νέες στρατηγικές για τους ευρωπαϊκούς λιμένες και τη ναυτιλιακή βιομηχανία εξοπλίζουμε την Ευρώπη ώστε να ηγηθεί της ενεργειακής μετάβασης, να διασφαλίσει το εμπόριο και την άμυνα και να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι πρωτοβουλίες αυτές «ενισχύουν την οικονομική ασφάλεια, προωθούν βιώσιμη ανάπτυξη και στηρίζουν ποιοτικές θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη».
Βιομηχανική Ναυτιλιακή Στρατηγική
Η στρατηγική στοχεύει στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής θαλάσσιας ηγεσίας μέσω συγκεκριμένων δράσεων.
Προβλέπεται η δημιουργία Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Αλυσίδων Αξίας Ναυτιλιακής Βιομηχανίας, με έμφαση στη ναυπηγική υψηλής τεχνολογίας, στα πλοία υποστήριξης υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων, στα υποβρύχια μη επανδρωμένα συστήματα και στον προηγμένο λιμενικό εξοπλισμό.
Παράλληλα, δρομολογείται εμβληματική πρόσκληση «Ναυπηγεία του Μέλλοντος» στο πλαίσιο του προγράμματος «Horizon Europe», για τη δοκιμή και εφαρμογή καινοτόμων λύσεων σε πραγματικά ναυπηγεία και την κλιμάκωσή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όπως εξηγεί η Επιτροπή, για την περίοδο 2025–2027 διατίθενται έως 184,5 εκατ. ευρώ για συνεργατική έρευνα στο πλαίσιο τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η στρατηγική θα αξιοποιήσει τη δημόσια ζήτηση και τη δημόσια χρηματοδότηση για την προώθηση ιδιωτικών επενδύσεων στην καινοτομία και την ψηφιοποίηση της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας, καθώς και στην ανανέωση και αποανθρακοποίηση του στόλου.
Στην επικείμενη αναθεώρηση των οδηγιών περί δημοσίων συμβάσεων θα εξεταστεί η ενσωμάτωση στοχευμένων μη τιμολογιακών κριτηρίων.
Η Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι θα διασφαλιστεί δίκαιος παγκόσμιος ανταγωνισμός για τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία και τους κατασκευαστές εξοπλισμού, μέσω ενισχυμένης εξαγωγικής χρηματοδότησης και στοχευμένων εμπορικών εργαλείων, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας ειδικού τομεακού μηχανισμού.
Διττή χρήση και αμυντική διάσταση
Η στρατηγική αντικατοπτρίζει πλήρως τη διττή φύση του τομέα, ενσωματώνοντας ισχυρή στρατιωτική διάσταση.
Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας και το σχέδιο «Επανεξοπλισμός της Ευρώπης» θα συμβάλουν στην αύξηση της ναυτικής βιομηχανικής παραγωγής και στην ανάπτυξη κοινών προτύπων και διαλειτουργικών συστημάτων.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, ενθαρρύνεται η δημιουργία ευρωπαϊκών αμυντικών έργων κοινού ενδιαφέροντος, ιδίως στον τομέα της επιτήρησης και παρακολούθησης του θαλάσσιου χώρου, δηλαδή της δυνατότητας ελέγχου της κυκλοφορίας πλοίων, της προστασίας υποθαλάσσιων καλωδίων και ενεργειακών υποδομών.
Παράλληλα, θα αναπτυχθεί μηχανισμός στήριξης για την κατασκευή επιβατηγών πλοίων διττής χρήσης στην Ευρώπη, τα οποία θα μπορούν να αξιοποιηθούν και σε στρατηγικές διαδρομές σε περιόδους κρίσης.
Ναυτιλία, ασφάλεια και «σκιώδης στόλος»: οι λιμένες ως νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης
Για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής ναυτιλίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να ξεκινήσει διάλογο με τα κράτη-μέλη με στόχο την προώθηση των ευρωπαϊκών νηολογίων και την απλούστευση διοικητικών διαδικασιών. Στο πλαίσιο αυτό θα εξεταστούν, μεταξύ άλλων, ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) στις θαλάσσιες μεταφορές καθώς και του κανονισμού για τα βιώσιμα ναυτιλιακά καύσιμα.
Η διατήρηση υψηλών επιπέδων ναυτικής ασφάλειας αποτελεί επίσης βασική προτεραιότητα της στρατηγικής. Η Επιτροπή σκοπεύει να ενισχύσει τη συνεργασία των κρατών-μελών στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) ώστε να διαμορφωθούν και να προωθηθούν υψηλά διεθνή πρότυπα ασφάλειας για τον παγκόσμιο ναυτιλιακό τομέα.
Όπως επισημαίνει η Κομισιόν, η ασφάλεια των ευρωπαϊκών θαλάσσιων μεταφορών δοκιμάζεται ολοένα και περισσότερο από τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», που αποτελείται κυρίως από γηρασμένα πλοία υπό ασαφή ή περίπλοκη δικαιοδοσία. Με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA), προβλέπεται ενίσχυση της επιτήρησης και της εφαρμογής των κανόνων.
Παράλληλα, η στρατηγική επισημαίνει ότι οι λιμένες και οι θαλάσσιες μεταφορές αποκτούν αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία. Σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου διεθνούς ανταγωνισμού για τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις θαλάσσιες οδούς, οι λιμένες μπορεί να αποτελέσουν στόχο υβριδικών απειλών, σαμποτάζ ή δραστηριοτήτων οργανωμένου εγκλήματος. Για τον λόγο αυτόν προβλέπεται ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ λιμενικών αρχών, τελωνείων και υπηρεσιών επιβολής του νόμου, καθώς και περαιτέρω δράσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Λιμένων για την αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων.
Στρατηγική Λιμένων, τρίτες χώρες και εξαρτήσεις
Τα λιμάνια αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, διαχειριζόμενα περισσότερους από 3,4 δισεκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων και σχεδόν 395 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως, υπενθυμίζει η Κομισιόν.
Η στρατηγική προωθεί την καινοτομία, την ψηφιοποίηση και τη διασύνδεση των λιμένων με άλλα δίκτυα μεταφορών. Παράλληλα, προβλέπει μέτρα για την ηλεκτροδότηση και τη βελτίωση της σύνδεσης με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και οδικό χάρτη για την ανταγωνιστικότητα μικρών και μεσαίων λιμένων.
Οι λιμένες παραμένουν ανοικτοί σε επενδύσεις από τρίτες χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν δημιουργούνται στρατηγικές εξαρτήσεις. Σύμφωνα με την Κομισιόν, θα αξιοποιηθούν το αναθεωρημένο πλαίσιο ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων, ο κανονισμός για τις ξένες επιδοτήσεις και το ευρύτερο πλαίσιο οικονομικής ασφάλειας.
Θα χαρτογραφούνται και θα παρακολουθούνται επενδύσεις σε λιμένες κρίσιμους για εφοδιαστικές αλυσίδες, ενεργειακή ασφάλεια ή στρατιωτική κινητικότητα.
Κυβερνοασφάλεια και ανθεκτικότητα
Οι λιμένες αποτελούν δυνητικούς στόχους εξωτερικών απειλών και οργανωμένου εγκλήματος. Η Επιτροπή θα προχωρήσει σε πανευρωπαϊκή αξιολόγηση κινδύνων κυβερνοασφάλειας και θα δημιουργήσει φόρουμ ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ αρχών και λιμένων.
Διακυβέρνηση και εφαρμογή
Για την εφαρμογή των στρατηγικών, θα συσταθεί υψηλού επιπέδου Συμβούλιο Θαλάσσιων Βιομηχανιών και Λιμένων, υπό την προεδρία του αρμόδιου Επιτρόπου, προκειμένου να παρακολουθείται η πρόοδος και να διασφαλίζεται ο συντονισμός.
Με τις δύο στρατηγικές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί τη ναυτιλία, τα ναυπηγεία, τους λιμένες και το σύνολο της γαλάζιας οικονομίας – από την αλιεία έως τις υπεράκτιες ανανεώσιμες και τις υποθαλάσσιες εφαρμογές – στον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα, ασφάλεια και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
