Παρουσιάστηκε σήμερα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έπειτα από αρκετές αναβολές και έντονες διαβουλεύσεις μεταξύ κρατών-μελών και υπηρεσιών της Κομισιόν, η πρόταση για τη νέα Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανικής Ανάπτυξης (Industrial Accelerator Act – IAA). Στον πυρήνα της βρίσκεται η λογική του «Παράγεται στην Ευρώπη» (Made in Europe), που επιδιώκει να κατευθύνει μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων προμηθειών και των προγραμμάτων στήριξης προς προϊόντα και τεχνολογίες που κατασκευάζονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόταση εισάγει στοιχεία «ευρωπαϊκής προτίμησης» για εταιρείες που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση και εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια της ΕΕ να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση, να επιταχύνει την απανθρακοποίηση της παραγωγής και να μειώσει τις εξαρτήσεις από τρίτες χώρες, σε μια περίοδο αυξανόμενου διεθνούς ανταγωνισμού- ιδίως από την Κίνα και υψηλού ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία στην Ευρώπη.
«Η σημερινή πρόταση αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανανέωση της ευρωπαϊκής οικονομικής στρατηγικής, ώστε η Ένωση να είναι έτοιμη για τις προκλήσεις του 21ου αιώνα, όπως επισημαίνει και η έκθεση Ντράγκι. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και αθέμιτου ανταγωνισμού, ο νέος νόμος θα ενισχύσει τη ζήτηση για ευρωπαϊκά προϊόντα, θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και θα ενδυναμώσει την οικονομική ασφάλεια και κυριαρχία της Ευρώπης», δήλωσε ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευημερία και τη Βιομηχανική Στρατηγική», Στεφάν Σεζουρνέ
Στόχος η αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ στο 20% έως το 2035
Παράλληλα, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ενίσχυσης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης σε μια περίοδο αυξανόμενου διεθνούς ανταγωνισμού και αυξανόμενων εξαρτήσεων από προμηθευτές εκτός ΕΕ σε κρίσιμους τομείς. Το 2024 η μεταποίηση αντιπροσώπευε το 14,3% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ο νέος κανονισμός θέτει ως στόχο την αύξηση του μεριδίου της στο 20% έως το 2035, ενισχύοντας έτσι την οικονομική ανθεκτικότητα και την καινοτομία της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Οι φόβοι για ευρωπαϊκό προστατευτισμό-Ποιοι τομείς «κόπηκαν»
Η πρωτοβουλία, η οποία έχει τη σφραγίδα της γαλλικής προσέγγισης για μια πιο ενεργή ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική και προωθήθηκε έντονα από το Παρίσι, προκάλεσε έντονες συζητήσεις πριν ακόμη παρουσιαστεί επισήμως. Στο εσωτερικό της ΕΕ, χώρες όπως η Γερμανία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία είχαν εκφράσει επιφυλάξεις, φοβούμενες ότι ισχυρότερα κριτήρια «Made in Europe» θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πιο προστατευτική εμπορική πολιτική και να επηρεάσουν τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Σε σχέση με αρχικά σχέδια που συζητούνταν στις Βρυξέλλες, το τελικό πεδίο της πρότασης περιορίστηκε κυρίως σε ενεργοβόρες βιομηχανίες και τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, καθώς από τις πρώτες εκδοχές αφαιρέθηκαν τομείς όπως οι ημιαγωγοί, η βιοτεχνολογία, η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη.
Ανησυχίες εκφράστηκαν και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως για παράδειγμα οι ΗΠΑ που είχαν προειδοποιήσει ότι τέτοιου τύπου ρυθμίσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν την πρόσβαση ξένων εταιρειών σε ευρωπαϊκά δημόσια έργα, αλλά και χώρες που συνδέονται στενά με την ευρωπαϊκή αγορά, όπως για παράδειγμα η Τουρκία.
Στρατηγικοί τομείς και βιομηχανικά προϊόντα
Η πρόταση της Επιτροπής εστιάζει σε συγκεκριμένους στρατηγικούς τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας, ιδίως σε κλάδους με υψηλή ενεργειακή ένταση και κρίσιμο ρόλο για την πράσινη μετάβαση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο και η αυτοκινητοβιομηχανία, καθώς και τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών όπως οι μπαταρίες, τα φωτοβολταϊκά, οι ανεμογεννήτριες, οι αντλίες θερμότητας και άλλες καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τομείς που δημιουργούν σημαντική ζήτηση για ενεργοβόρα υλικά, όπως οι κατασκευές και η αυτοκινητοβιομηχανία, θα αποτελέσουν βασικό πεδίο εφαρμογής των νέων κανόνων.
Σε αυτούς τους κλάδους μπορούν να εφαρμοστούν απαιτήσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα, απαιτήσεις ενωσιακής προέλευσης ή συνδυασμός και των δύο, ιδίως όταν πρόκειται για δημόσιες συμβάσεις ή προγράμματα στήριξης.
Ο κανονισμός εισάγει επίσης προτιμήσεις για προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ιδιαίτερα στον τομέα του χάλυβα, με στόχο να δημιουργηθεί νέα ζήτηση για καθαρό χάλυβα στην ευρωπαϊκή αγορά και να ενισχυθεί η μετάβαση της βαριάς βιομηχανίας προς πιο βιώσιμες τεχνολογίες. Η στρατηγική χρήση δημόσιων πόρων αναμένεται να συμβάλει στη δημιουργία νέων αγορών για ευρωπαϊκά βιομηχανικά προϊόντα και να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στους επενδυτές.
Όρια ευρωπαϊκού περιεχομένου το παράδειγμα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων
Η πρόταση εισάγει επίσης όρια για το ποσοστό ευρωπαϊκής παραγωγής σε ορισμένες αλυσίδες αξίας. Στην περίπτωση των ηλεκτρικών οχημάτων, το ποσοστό ευρωπαϊκού περιεχομένου αναμένεται να είναι από τα υψηλότερα, φθάνοντας περίπου στο 70% των εξαρτημάτων, εξαιρουμένης της μπαταρίας, με στόχο να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και να περιοριστούν οι εξαρτήσεις από προμηθευτές εκτός ΕΕ.
Άνοιγμα σε τρίτες χώρες – Ποιοι μπορούν να συμμετέχουν
Στις επικρίσεις για προστατευτισμό η Κομισιόν κατάφερε να βρει μια ισορροπια. Στην παρουσίαση του σχεδίου η Ευρωπαϊκή Ένωση υπογραμμίζει ότι παραμένει μία από τις πιο ανοικτές αγορές στον κόσμο και ότι το νέο πλαίσιο δεν στοχεύει στον αποκλεισμό τρίτων χωρών.
Η πρόταση ενθαρρύνει μεγαλύτερη αμοιβαιότητα στις δημόσιες συμβάσεις, προβλέποντας ίση μεταχείριση για χώρες που προσφέρουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντίστοιχη πρόσβαση στις δικές τους αγορές.
Σύμφωνα με το σχέδιο, εταιρείες από τρίτες χώρες μπορούν να συμμετέχουν σε δημόσιες προμήθειες εφόσον οι χώρες τους έχουν υπογράψει τη Συμφωνία για τις Δημόσιες Συμβάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η οποία διασφαλίζει αμοιβαία πρόσβαση στις δημόσιες αγορές μεταξύ των μελών της.
Παράλληλα, για άλλα δημόσια προγράμματα στήριξης ή δημοπρασίες, στο πεδίο εφαρμογής του νέου κανονισμού μπορούν να περιλαμβάνονται και εταίροι που έχουν συνάψει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ή τελωνειακή ένωση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή επιχειρεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, διατηρώντας ταυτόχρονα τον ανοικτό χαρακτήρα της ευρωπαϊκής οικονομίας και ενισχύοντας την αρχή της αμοιβαιότητας στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις.
Όροι για μεγάλες ξένες επενδύσεις
Παράλληλα, η πρόταση διατηρεί ανοικτό το ευρωπαϊκό περιβάλλον για άμεσες ξένες επενδύσεις, αλλά εισάγει συγκεκριμένους όρους για μεγάλες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς.
Ειδικότερα, επενδύσεις που υπερβαίνουν τα 100 εκατομμύρια ευρώ και προέρχονται από χώρες που ελέγχουν πάνω από το 40% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, οι μπαταρίες, η ηλιακή ενέργεια ή οι κρίσιμες πρώτες ύλες θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι επενδύσεις αυτές θα πρέπει να δημιουργούν ποιοτικές θέσεις εργασίας, να προωθούν την καινοτομία και την ανάπτυξη και να δημιουργούν πραγματική προστιθέμενη αξία στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της μεταφοράς τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, καθώς και μέσω της συμμόρφωσης με απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου.
Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλίζουν ελάχιστο επίπεδο ευρωπαϊκής απασχόλησης 50%, ώστε τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι πολίτες να επωφελούνται από την πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα μέτρα αυτά λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ήδη υπάρχον ευρωπαϊκό πλαίσιο ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων. Ενώ το υφιστάμενο σύστημα εστιάζει κυρίως σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, η νέα πράξη εξετάζει τον οικονομικό αντίκτυπο των μεγάλων επενδύσεων στην ενιαία αγορά, όπως η ασφάλεια εφοδιασμού και η προστιθέμενη αξία για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Απλούστευση αδειοδοτήσεων και βιομηχανικές περιοχές επιτάχυνσης
Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης μέτρα για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης βιομηχανικών έργων.
Τα κράτη-μέλη καλούνται να δημιουργήσουν ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα «one-stop shop» για την υποβολή και εξέταση αιτήσεων, με σαφή χρονικά όρια για την ολοκλήρωση των διαδικασιών. Για έργα αποανθρακοποίησης ενεργοβόρων βιομηχανιών προβλέπεται ακόμη και η αρχή της σιωπηρής έγκρισης σε ενδιάμεσα στάδια της διαδικασίας.
Παράλληλα, ο κανονισμός εισάγει τις λεγόμενες Περιοχές Βιομηχανικής Επιτάχυνσης (Industrial Acceleration Areas), οι οποίες θα λειτουργούν ως ζώνες συγκέντρωσης επενδύσεων σε καθαρές βιομηχανικές δραστηριότητες. Σε αυτές τις περιοχές θα διευκολύνεται η δημιουργία βιομηχανικών συστάδων έργων καθαρής μεταποίησης, η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών και η προσέλκυση επενδύσεων, ενώ τα έργα που θα εγκαθίστανται εκεί θα έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και υποστήριξη για την ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Επόμενα βήματα
Η πρόταση της Επιτροπής θα αποτελέσει πλέον αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πριν από την τελική έγκριση και την έναρξη ισχύος του κανονισμού. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία (Clean Industrial Deal) και υλοποιεί τις κατευθύνσεις της έκθεσης Ντράγκι για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, επιδιώκοντας να δημιουργήσει μεγαλύτερη ζήτηση για καθαρές τεχνολογίες και προϊόντα ευρωπαϊκής κατασκευής μέσω δημοσίων συμβάσεων και προγραμμάτων στήριξης.
