Με δύο διαφορετικά «πρόσωπα» κινείται ο ελεγκτικός μηχανισμός, θέλοντας να εξορθολογίσει τις ποινές που επιβάλλονται σε όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμα δηλώσεις Φόρου Προστιθέμενης Αξίας, αλλά και να αναγκάσει την αγορά να στραφεί στην ψηφιακή τιμολόγηση. Από τη μία πλευρά, λοιπόν, στο τραπέζι βρίσκεται η μείωση ή ακόμη και η κατάργηση των προστίμων για εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ όταν δεν προκύπτει φόρος προς πληρωμή. Από την άλλη, ενεργοποιείται ένα αυστηρό πλαίσιο κυρώσεων για τις επιχειρήσεις που δεν θα προσαρμοστούν στην υποχρεωτική ηλεκτρονική τιμολόγηση, με πρόστιμα που φτάνουν ακόμη και στο 200% του ΦΠΑ.
Στο μικροσκόπιο ειδικής επιτροπής μπαίνουν τα πρόστιμα των 250 και 500 ευρώ που επιβάλλονται σήμερα για εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ, ακόμη και όταν αυτές είναι μηδενικές ή πιστωτικές και δεν δημιουργούν καμία δημοσιονομική απώλεια. Η συζήτηση που έχει ανοίξει αφορά τη θεμελιώδη αρχή της αναλογικότητας, με το σκεπτικό ότι εφόσον δεν υπάρχει φόρος προς καταβολή, είναι δίκαιο να επιβάλλεται «καμπάνα»;
Οι εισηγήσεις που εξετάζονται προβλέπουν διορθωτικές παρεμβάσεις, ώστε να περιοριστούν ή να καταργηθούν τα πρόστιμα σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει οφειλή για το Δημόσιο. Το επιχείρημα είναι ότι το ισχύον πλαίσιο δημιουργεί δυσανάλογη επιβάρυνση κυρίως για μικρές επιχειρήσεις και επαγγελματίες που καθυστερούν τυπικά μια δήλωση χωρίς να αποκρύπτουν φόρο.
Η κατεύθυνση είναι σαφής και «ασφαλής», αποσυμπίεση εκεί όπου δεν υπάρχει δημοσιονομικό αποτέλεσμα και εστίαση των ελέγχων σε πραγματικές παραβάσεις.
Βαριά πρόστιμα για τα ψηφιακά τιμολόγια
Στην περίπτωση των ψηφιακών τιμολογίων, η ανοχή από τον φοροελεγκτικό μηχανισμό είναι μηδενική. Ως βασικές ημερομηνίες ορίζονται η 2η ημέρα του Μαρτίου 2026 για την υποχρεωτική εφαρμογή στις μεγάλες επιχειρήσεις, με μεταβατική περίοδο έως 3 Μαΐου 2026, και η 1η Οκτωβρίου 2026 για το σύνολο των επιχειρήσεων, με περίοδο προσαρμογής έως 31 Δεκεμβρίου 2026. Μετά το τέλος της μεταβατικής φάσης, οι έλεγχοι θα είναι σαρωτικοί.
Τα πρόστιμα για μη έκδοση ή μη διαβίβαση ηλεκτρονικού τιμολογίου αντιμετωπίζονται ουσιαστικά ως μη έκδοση φορολογικού στοιχείου. Οι κυρώσεις φτάνουν στο 50% του ΦΠΑ που αναλογεί στη συναλλαγή, με ελάχιστα όρια 250 ευρώ για απλογραφικά και 500 ευρώ για διπλογραφικά βιβλία. Σε περιπτώσεις υποτροπής ή συστηματικής παράβασης, τα ποσά εκτινάσσονται και μπορεί να φτάσουν ακόμη και στο 200% του ΦΠΑ.
Οι επόμενοι μήνες έως το τέλος του 2026 αποτελούν μια απαιτητική περίοδο προσαρμογής για την αγορά. Οι επαγγελματίες και οι επιχειρήσεις καλούνται να επενδύσουν σε λογισμικά, τεχνική υποστήριξη και εσωτερικές διαδικασίες, σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος συμμόρφωσης αυξάνεται αισθητά και τα περιθώρια λάθους περιορίζονται δραστικά.
Για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αποφύγει τα βαριά πρόστιμα, αλλά να μπορέσει να ανταποκριθεί χωρίς να επιβαρυνθεί δυσανάλογα, σε μια συγκυρία όπου η ρευστότητα παραμένει πιεσμένη και οι φορολογικές υποχρεώσεις συσσωρεύονται.
