Η Ένωση Αφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος έδωσε στην δημοσιότητα σημαντικά στοιχεία για τις αποζημιώσεις που δόθηκαν την περίοδο 1993-2025 εξαιτίας των φυσικών καταστροφών, με τα χρηματικά ποσά να ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι πλημμύρες δεν συνιστούν σπάνιο φαινόμενο. Αντίθετα, εξελίσσονται πλέον στον βασικότερο παράγοντα κινδύνου στην χώρα, με άμεσες και σημαντικές οικονομικές συνέπειες.
Στην Ελλάδα, απορροφούν το 62,7% των συνολικών αποζημιώσεων που καταβάλλονται για φυσικές καταστροφές, επιβεβαιώνοντας ότι η κλιματική κρίση έχει ήδη μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για περιουσίες, επιχειρήσεις και τα δημόσια οικονομικά.
Η εικόνα που συνοδεύει αυτό το ποσοστό είναι πλέον οικεία: σε κάθε έντονο κύμα κακοκαιρίας, βασικοί οδικοί άξονες μετατρέπονται σε χειμάρρους, κατοικημένες περιοχές πλημμυρίζουν μέσα σε λίγες ώρες και δεκάδες επιχειρήσεις αναγκάζονται να διακόψουν τη λειτουργία τους. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις υλικές ζημιές, αλλά επεκτείνονται στην οικονομική δραστηριότητα και την καθημερινότητα ολόκληρων περιοχών.
Τα στοιχεία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος αποτυπώνουν το εύρος αυτής της μεταβολής. Την περίοδο 1993–2025 καταγράφηκαν 59 μεγάλα καταστροφικά συμβάντα, τα οποία οδήγησαν σε 56.493 δηλωμένες ζημιές και συνολικές αποζημιώσεις που ανέρχονται σε 1,03 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές και 1,28 δισ. ευρώ σε σταθερές.
Αποζημιώσεις ύψους 643 εκατ. ευρώ εξαιτίας έντονων βροχοπτώσεων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει όχι μόνο το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων, αλλά και η κατανομή τους. Οι πλημμύρες ή πιο συγκεκριμένα τα φαινόμενα έντονων βροχοπτώσεων, συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μερίδιο του κόστους, με αποζημιώσεις που ξεπερνούν τα 643 εκατ. ευρώ. Ταυτόχρονα, αντιστοιχούν στο 55,9% των καταγεγραμμένων περιστατικών και στο 56,3% των δηλωμένων ζημιών, γεγονός που αποδεικνύει ότι πρόκειται για το πιο συχνό αλλά και το πιο δαπανηρό κόστος.
Η εικόνα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη η αύξηση στη συχνότητα των φαινομένων. Τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα σημειώνονται 3 έως 5 σοβαρά καταστροφικά περιστατικά ετησίως, με σαφή ενίσχυση των γεγονότων που συνδέονται με το κλίμα, όπως οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές. Συνολικά, οι δύο αυτές κατηγορίες ευθύνονται για πάνω από το 78% των αποζημιώσεων, αναδεικνύοντας τη μετατόπιση του κινδύνου από πιο «παραδοσιακές» φυσικές καταστροφές, όπως οι σεισμοί, σε φαινόμενα που σχετίζονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή.
Το παράδειγμα της Θεσσαλίας
Έτος-ορόσημο σε αυτή την πορεία αποτέλεσε το 2023. Μέσα σε ένα μόνο έτος, οι αποζημιώσεις εκτινάχθηκαν στα 439 εκατ. ευρώ, επίπεδο πρωτοφανές για τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Από αυτό το ποσό, τα 390 εκατ. ευρώ αφορούσαν πλημμύρες – κυρίως από τα ακραία φαινόμενα που έπληξαν τη Θεσσαλία – ενώ επιπλέον 49 εκατ. ευρώ καταβλήθηκαν για ζημιές από δασικές πυρκαγιές.
Πέρα από το συνολικό κόστος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ένταση των ζημιών ανά κατηγορία. Η μέση ζημία από φυσικές καταστροφές διαμορφώνεται στα 18.165 ευρώ, ωστόσο η κατανομή είναι έντονα άνιση. Οι δασικές πυρκαγιές, που αντιστοιχούν στο 15,5% του συνολικού κόστους αποζημιώσεων, εμφανίζουν τη μεγαλύτερη μέση ζημία – άνω των 44.500 ευρώ – καθώς προκαλούν ολικές ή σχεδόν ολικές καταστροφές. Αντίθετα, οι πλημμύρες παρουσιάζουν χαμηλότερη μέση ζημία ανά περιστατικό, όμως η μεγάλη συχνότητα και η ευρεία γεωγραφική τους εξάπλωση τις καθιστούν τη σημαντικότερη πηγή συνολικού κόστους.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η διάκριση μεταξύ κατοικιών και επιχειρήσεων. Για την περίοδο 2014–2025, η μέση ζημία στις επιχειρήσεις είναι περίπου 6,5 φορές υψηλότερη από εκείνη στις κατοικίες, ενώ ειδικά στις πλημμύρες η διαφορά μπορεί να φτάσει έως και 11 φορές. Αυτό σημαίνει ότι κάθε καταστροφικό γεγονός δεν επηρεάζει μόνο τα νοικοκυριά, αλλά πλήττει άμεσα την παραγωγική βάση της οικονομίας, οδηγώντας σε διακοπή λειτουργίας επιχειρήσεων, απώλεια εισοδήματος και ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις.
Περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη
Ωστόσο, παρά την εμφανή αύξηση του κινδύνου και το υψηλό οικονομικό κόστος, η ασφαλιστική κάλυψη των κατοικιών στην Ελλάδα παραμένει περιορισμένη. Εκτιμάται ότι μόλις 2 στα 10 σπίτια διαθέτουν ασφάλιση, δημιουργώντας ένα σημαντικό κενό προστασίας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος των ζημιών δεν καλύπτεται από ιδιωτική ασφάλιση, αλλά επιβαρύνει είτε τα ίδια τα νοικοκυριά είτε τον κρατικό προϋπολογισμό μέσω αποζημιώσεων και ενισχύσεων.
Το μέγεθος αυτού του κενού γίνεται ακόμη πιο σαφές αν συνδυαστεί με τα στοιχεία των ζημιών: μόνο την τελευταία πενταετία καταγράφονται κατά μέσο όρο 1.659 ζημιές ετησίως σε κατοικίες, με κόστος περίπου 15,4 εκατ. ευρώ τον χρόνο – ποσό που σε μεγάλο βαθμό παραμένει ακάλυπτο ασφαλιστικά. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις – που είναι συχνότερα ασφαλισμένες – καταγράφουν ετήσιες ζημιές ύψους 95,6 εκατ. ευρώ, αναδεικνύοντας τη μεγαλύτερη «έκθεση» των μη ασφαλισμένων κατοικιών.
Με απλά λόγια, ενώ ο συνολικός λογαριασμός των φυσικών καταστροφών ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ σε διάστημα τριών δεκαετιών, ένα σημαντικό μέρος του δεν περνά ποτέ από το σύστημα ασφάλισης, αλλά απορροφάται άτυπα από την κοινωνία και τα δημόσια ταμεία.
