Μια σιωπηλή αλλά πολύ μεγάλη ανατροπή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην παγκόσμια αγορά των φαρμάκων τύπου Ozempic και Wegovy. Η λήξη της πατέντας της σεμαγλουτίδης σε αγορές της Ασίας ανοίγει τον δρόμο για πολύ φθηνότερα γενόσημα, διευρύνοντας την πρόσβαση εκατομμυρίων ασθενών. Την ίδια ώρα, η Ευρώπη και η Ελλάδα παραμένουν σε διαφορετικό ρυθμό, με το σημερινό καθεστώς προστασίας να μην επιτρέπει αντίστοιχη αλλαγή πριν από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας.
Η εξέλιξη αφορά τη σεμαγλουτίδη, τη δραστική ουσία των Ozempic και Wegovy, δύο σκευασμάτων που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης τόσο για τη διαχείριση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 όσο και για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Το Ozempic είναι εγκεκριμένο στην ΕΕ για ενήλικες με διαβήτη τύπου 2, ενώ το Wegovy έχει αδειοδοτηθεί για τη διαχείριση της παχυσαρκίας ή του υπέρβαρου όταν συνυπάρχει πρόβλημα σχετιζόμενο με το βάρος.
Στην πράξη, αυτό που αλλάζει τώρα είναι ότι σε χώρες όπως η Ινδία η εκπνοή της πατέντας δημιουργεί χώρο για μαζική είσοδο πολύ φθηνότερων αντιγράφων. Σύμφωνα με το Reuters, πάνω από 40 ινδικές φαρμακοβιομηχανίες αναμένεται να ρίξουν στην αγορά περισσότερα από 50 brands μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, με τις πρώτες τιμές να εκτιμάται ότι θα κινηθούν με εκπτώσεις τουλάχιστον 50%-60% σε σχέση με τα πρωτότυπα. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι το μηνιαίο κόστος μπορεί να υποχωρήσει από περίπου 11.000 ρουπίες σε 3.000-5.000 ρουπίες αρχικά και αργότερα ακόμη χαμηλότερα.
Αυτή η πτώση τιμών δεν είναι απλώς μια εμπορική είδηση. Είναι μια μεταβολή που μπορεί να αναδιαμορφώσει την πρόσβαση στη θεραπεία για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ιδίως σε χώρες με υψηλή επιβάρυνση από διαβήτη και παχυσαρκία. Η Ινδία, όπως σημειώνει το Reuters, είναι η χώρα με τον δεύτερο υψηλότερο αριθμό ενηλίκων με διαβήτη μετά την Κίνα, ενώ μέχρι το 2050 θα μπορούσε να έχει πάνω από 440 εκατομμύρια υπέρβαρους ή παχύσαρκους πολίτες.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη εικόνα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπενθυμίζει ότι το 2022 ένας στους οκτώ ανθρώπους παγκοσμίως ζούσε με παχυσαρκία, ενώ 2,5 δισεκατομμύρια ενήλικες ήταν υπέρβαροι και 890 εκατομμύρια ζούσαν με παχυσαρκία. Στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ, σχεδόν το 60% των ενηλίκων ζει με υπέρβαρο ή παχυσαρκία, ενώ η υπερβαρότητα και η παχυσαρκία συνδέονται με περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια θανάτους ετησίως στην περιοχή.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ευρύτερη διάθεση πιο προσιτών εκδοχών της σεμαγλουτίδης μπορεί να αποδειχθεί καταλυτική. Η καθηγήτρια Βιολογίας, Γενετικής και Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής Αθηνών Μαρία Γαζούλη, επισημαίνει ότι η αύξηση της παραγωγής από ασιακές αγορές και η είσοδος οικονομικότερων εκδοχών θα μπορούσε να ενισχύσει την προσβασιμότητα, να περιορίσει τις ανισότητες και να αυξήσει τη διαπραγματευτική ισχύ των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας απέναντι στις φαρμακευτικές εταιρείες.
Ωστόσο, για την Ευρώπη το τοπίο δεν αλλάζει άμεσα. Οι συνθήκες για γενόσημα Ozempic και Wegovy στην ΕΕ δεν αναμένονται πριν από το 2031-2032, καθώς το ευρωπαϊκό καθεστώς εμπορικής προστασίας παραμένει ενεργό έως τότε. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη διεθνή πίεση από την Ασία, οι ευρωπαϊκές αγορές και μαζί τους η Ελλάδα θα συνεχίσουν να λειτουργούν για αρκετά χρόνια ακόμη με εντελώς διαφορετικούς όρους σε ό,τι αφορά τη διαθεσιμότητα φθηνότερων αντιγράφων.
Η καθυστέρηση αυτή έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μία πλευρά, διατηρεί υψηλές τις τιμές και περιορισμένη την πρόσβαση. Από την άλλη, συντηρεί τη συζήτηση για το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να αντέξει για πολύ ακόμη τη φαρμακευτική επιβάρυνση που συνοδεύει τις νέες, ιδιαίτερα αποτελεσματικές θεραπείες για χρόνιες νόσους μεγάλης έκτασης. Η πίεση δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και υγειονομική, καθώς παχυσαρκία και διαβήτης παραμένουν από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας.
Για την Ελλάδα, το θέμα αποκτά και μια ακόμη διάσταση: την ασφάλεια. Ο ΕΟΦ έχει προειδοποιήσει ρητά για παράνομα φάρμακα της κατηγορίας των αγωνιστών GLP-1 και τονίζει ότι στην Ελλάδα δεν επιτρέπεται η διαδικτυακή πώληση φαρμάκων. Επισημαίνει επίσης ότι η προμήθεια συνταγογραφούμενων φαρμάκων πρέπει να γίνεται μόνο από τα φυσικά καταστήματα των νομίμως λειτουργούντων φαρμακείων με ιατρική συνταγή, καθώς η αγορά από μη αξιόπιστες πηγές ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τον χρήστη.
Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Όσο τα συγκεκριμένα σκευάσματα παραμένουν ακριβά και με υψηλή ζήτηση, τόσο αυξάνεται το κίνητρο για ανεξέλεγκτη διάθεση, για «γκρίζες» εισαγωγές και για online παραπλάνηση καταναλωτών που αναζητούν φθηνότερες λύσεις. Το ίδιο το Reuters καταγράφει ήδη ανησυχίες για κακή χρήση, ακατάλληλη τιτλοποίηση της δόσης και ανεπαρκή ρυθμιστική επιτήρηση σε μια αγορά που θα πλημμυρίσει από πολλά διαφορετικά προϊόντα σε σύντομο χρόνο.
Την ίδια στιγμή, σε επίπεδο ευρωπαϊκής φαρμακοεπαγρύπνησης, ο EMA εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά τα σκευάσματα με σεμαγλουτίδη. Η υπηρεσία έχει αναφέρει ότι το Ozempic παραμένει φάρμακο για τον διαβήτη τύπου 2 και το Wegovy για τη διαχείριση της παχυσαρκίας, ενώ η Επιτροπή PRAC, στα πρακτικά του Ιανουαρίου 2026, κατέληξε ότι η σχέση οφέλους-κινδύνου για Ozempic, Rybelsus και Wegovy παραμένει αμετάβλητη. Ήδη από τον Απρίλιο του 2024, η PRAC είχε αναφέρει ότι οι διαθέσιμες μελέτες δεν στήριζαν αιτιώδη συσχέτιση της σεμαγλουτίδης με αυτοκτονικό ιδεασμό.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν η «επανάσταση των γενοσήμων» στην Ασία θα λειτουργήσει ως προάγγελος μιας ευρύτερης αναδιάταξης και στην Ευρώπη. Ακόμη και αν τα φθηνά γενόσημα δεν φτάσουν άμεσα στα ελληνικά φαρμακεία, η νέα πραγματικότητα μπορεί να ενισχύσει διεθνώς τον ανταγωνισμό, να πιέσει τα μοντέλα τιμολόγησης και να επηρεάσει τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις αποζημίωσης. Σε μια εποχή όπου η παχυσαρκία εξελίσσεται σε μείζον κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, το ποιος θα έχει πρόσβαση σε αποτελεσματική θεραπεία και σε ποια τιμή παύει να είναι απλώς θέμα αγοράς. Γίνεται ζήτημα δημόσιας υγείας.
