Στην Κωνσταντινούπολη, στην κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας των ομογενών, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος βρέθηκε μπροστά σε μια μικρή «αλυσίδα» απροόπτων: Πρώτα έπεσε το ρεύμα, μετά έσπασε το μαχαίρι, και όταν ήρθε δεύτερο… στράβωσε κι αυτό. «Κακός οιωνός», σχολίασε ο ίδιος, εμφανώς αιφνιδιασμένος.
Και κάπου εδώ ξεκινά το ωραίο (και λίγο αθώο αστείο) κομμάτι της ιστορίας: Αν είσαι προληπτικός, αυτά δεν είναι “τυχαία”. Είναι “σημάδια”. Αν δεν είσαι, είναι απλώς η απόδειξη ότι κάποιος ψώνισε μαχαίρια… από το ράφι με τα πλαστικά καλαμάκια.
Τα «τρία κακά», ένα-ένα — όπως θα τα διάβαζε η γιαγιά, ο θείος και το Twitter
Η περιγραφή μίλησε για «τρία κακά» στην τελετή: (1) διακοπή ρεύματος με την έναρξη, (2) σπάσιμο του πρώτου μαχαιριού, (3) λύγισμα/στράβωμα του δεύτερου.
1) Διακοπή ρεύματος: «Σκοτεινό ξεκίνημα»
Στη λαϊκή ανάγνωση, το πώς ξεκινά κάτι μετράει. Το φως που σβήνει στην αρχή μιας τελετής μοιάζει (για τους προληπτικούς) σαν να λέει: «κάτι δεν πάει καλά, κάντε restart».
Η πιο γήινη εκδοχή: Ιανουάριος, αιχμές, τεχνικά… συμβαίνουν.
2) Το μαχαίρι που έσπασε: «Σπάει το γούρι»
Μαχαίρι = κόψιμο = “βάζουμε τάξη”, “μοιράζουμε δίκαια”, “ανοίγουμε τη χρονιά”. Αν σπάει, κάποιοι το μεταφράζουν ως μπλοκάρισμα/ένταση/δυσκολία να «μπει η χρονιά σε σειρά».
Και σαν κερασάκι: στις δεισιδαιμονίες της κουζίνας, τα μαχαίρια γενικά κουβαλάνε… δράμα (καβγάδες, “κακό”, επισκέψεις κ.λπ.).
3) Το μαχαίρι που στράβωσε: «Στραβώνει η χρονιά»
Εδώ η συμβολική ανάγνωση είναι σχεδόν… έτοιμη από μόνη της: «Στραβό μαχαίρι, στραβή ρότα». Αν κάποιος ήθελε να γράψει σενάριο, θα το έγραφε έτσι για να μην παιδεύεται.
Όλα μαζί: το «combo» που κάνει τον προληπτικό να σταυροκοπιέται
Μεμονωμένα, θα έλεγες «έλα μωρέ». Μα όταν έρχονται τρία στη σειρά, η παράδοση τα μετατρέπει σε μοτίβο. Και το μοτίβο, για τον προληπτικό, είναι πάντα πιο δυνατό από την τύχη.
Και τι λέει η ίδια η παράδοση της βασιλόπιτας;
Εδώ έχει ενδιαφέρον: Η βασιλόπιτα, στην καρδιά του εθίμου, δεν είναι τεστ… μεταφυσικής. Είναι ευλογία, μοίρασμα και καλή τύχη, με το φλουρί να λειτουργεί ως παιχνιδιάρικο “σήμα” καλής χρονιάς.
Σε πολλές εκδοχές του εθίμου, μάλιστα, τα πρώτα κομμάτια “πηγαίνουν” συμβολικά σε Χριστό/Παναγία/Άγιο Βασίλειο, στον φτωχό, στο σπίτι και στους ανθρώπους του, μια υπενθύμιση ότι η χρονιά χτίζεται με κοινότητα.
Δηλαδή, αν το δεις παραδοσιακά (όχι προληπτικά), το νόημα είναι να κοπεί και να μοιραστεί. Όχι να βγει… δελτίο οιωνών.
Το πραγματικό “μάθημα” (και το πιο αστείο)
Αν πρέπει να βγει συμπέρασμα που να ενώνει όλους, προληπτικούς και μη, είναι αυτό:
Ο κακός οιωνός δεν ήταν το ρεύμα. Ήταν το… σετ μαχαιριών.
Κι αν το πάρουμε τελείως χαλαρά: Τρίτη προσπάθεια και… η πίτα κόβεται. Κυριολεκτικά.
