Είναι τόσο επιστημονικά αποδεδειγμένο, όσο και ευρέως αποδεκτό ότι το DNA κάθε ανθρώπου είναι μοναδικό και η βασική του δομή, σε γενικές γραμμές, δεν αλλάζει ανάλογα με το πού ζούμε.
Ωστόσο, «το DNA από μόνο του δεν καθορίζει πλήρως το ποιοι είμαστε», επισημαίνει η Ziada Ayorech, ψυχιατρική γενετίστρια στο Πανεπιστήμιο του Όσλο στη Νορβηγία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, προκειμένου να διερευνηθεί αυτό το ζήτημα, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν συχνά μελέτες που συγκρίνουν μονοζυγωτικούς διδύμους – οι οποίοι έχουν σχεδόν πανομοιότυπο DNA -, με διζυγωτικούς διδύμους, που μοιράζονται κατά μέσο όρο το μισό τους γονιδίωμα. Αν οι μονοζυγωτικοί δίδυμοι είναι πιο πιθανό να μοιράζονται ένα χαρακτηριστικό σε σχέση με τους διζυγωτικούς, αυτό υποδηλώνει ότι το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό επηρεάζεται περισσότερο από τη γενετική παρά από το περιβάλλον.
Ο ρόλος της κουλτούρας και οι εξωγενείς παράγοντες
Σε μια μεγάλη ανάλυση του 2015, η οποία συγκέντρωσε δεδομένα από έρευνες 50 χρόνων σχετικά με 17.000 διαφορετικά χαρακτηριστικά σε 14 εκατομμύρια διδύμους από όλο τον κόσμο -από το επίπεδο εκπαίδευσης και τις πολιτικές πεποιθήσεις έως τις ψυχιατρικές διαταραχές-, οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η γενετική εξηγεί, κατά μέσο όρο, μόνο το 50% των διαφορών μεταξύ των ανθρώπων.
«Αυτός ο συνδυασμός φύσης και ανατροφής είναι που μας κάνει αυτό που είμαστε και διαμορφώνει τις πεποιθήσεις και την κουλτούρα μας», αναφέρει η Ayorech. «Επομένως, δεν θα μπορούσε να υπάρξει ακριβώς ο ίδιος συνδυασμός σε ένα διαφορετικό περιβάλλον», όπως καταλήγει.
Φυσικά, όπως αναφέρεται και στο verywellmind, το περιβάλλον επηρεάζει ορισμένα χαρακτηριστικά περισσότερο από άλλα. Έρευνες δείχνουν ότι ο δείκτης νοημοσύνης (IQ) πρόκειται, κατά μέσο όρο, για κληρονομικό στοιχείο σε ποσοστό άνω του 50%, με την επισήμανση ότι η γενετική παίζει μεγαλύτερο ρόλο αργότερα στη ζωή απ’ ό,τι στην παιδική ηλικία. Αντίθετα, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας είναι περίπου 40% κληρονομήσιμα και, συνεπώς, επηρεάζονται περισσότερο από το περιβάλλον κατά ένα 60%.
Σύμφωνα με την Ching-Yu Huang, διαπολιτισμική ψυχολόγο στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ταϊβάν, τα νευρωνικά μονοπάτια του εγκεφάλου διαμορφώνονται και σταθεροποιούνται καθώς ενσωματώνουμε τις εμπειρίες μας. Η ίδια υποστηρίζει ότι η κουλτούρα αποτελεί «απολύτως καθοριστικό στοιχείο» για το ποιοι γινόμαστε.
Δύση VS Ανατολή: Τι πραγματικά ισχύει
Παρότι η ιδέα ότι η κουλτούρα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, υποστηρίζεται πλέον ευρέως στην ψυχολογία, στα μέσα του 20ού αιώνα προκάλεσε έκπληξη σε αρκετούς ψυχολόγους, όπως σημειώνει ο Vignoles. Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η ανθρώπινη ψυχολογία είναι καθολική και ότι τα αποτελέσματα ερευνών για τη συμπεριφορά που διεξάγονταν στις ΗΠΑ και την Ευρώπη θα ίσχυαν παντού. Ωστόσο, μελετώντας και συγκρίνοντας δεδομένα από άλλες περιοχές του κόσμου, ο Vignoles και άλλοι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτό δεν ισχύει.
Για παράδειγμα, πειράματα δείχνουν ότι οι άνθρωποι στη Δύση τείνουν να είναι πιο ατομικιστές και να ορίζουν τον εαυτό τους με βάση προσωπικά χαρακτηριστικά, σε αντίθεση με τους ανθρώπους στην Ιαπωνία, οι οποίοι τείνουν να έχουν πιο συλλογικό προσανατολισμό και να προσδιορίζουν τον εαυτό τους μέσω των κοινωνικών τους ρόλων, όπως το να είναι πατέρας ή μαθητής.
Σε μια μελέτη που συνέκρινε εγκεφαλικές απεικονίσεις, διαπιστώθηκε ότι στους Δυτικούς ενεργοποιείται η περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την αυτοαντίληψη όταν σκέφτονται τον εαυτό τους. Αντίθετα, στους Κινέζους συμμετέχοντες η ίδια περιοχή ενεργοποιούνταν όχι μόνο όταν σκέφτονταν τον εαυτό τους αλλά και όταν σκέφτονταν τη μητέρα τους.
Από την άλλη, μια έρευνα του 2022 η οποία συνέκρινε τεστ προσωπικότητας σε 22 χώρες έδειξε ότι οι άνθρωποι που ζουν σε χώρες με κουλτούρες που δίνουν μεγάλη έμφαση στην αυτοπειθαρχία -όπως η Αλβανία, η Ινδία, η Γερμανία, η Γαλλία, το Χονγκ Κονγκ και η Κίνα-, σημείωσαν υψηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά όπως η υπευθυνότητα και η οργάνωση. Αντίθετα, χώρες με περισσότερο ισότιμες, ευέλικτες και ατομικιστικές κουλτούρες -όπως ο Καναδάς, η Νέα Ζηλανδία, η Νότια Αφρική, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία, η Νορβηγία και οι Φιλιππίνες-, εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα συνεργατικότητας και διάθεσης για νέες εμπειρίες.
Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι, οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει πως οι δυτικές κουλτούρες είναι πιο πιθανό να θεωρούν τον εαυτό ως κάτι σταθερό και αμετάβλητο, σαν ένα μνημείο, ενώ οι κουλτούες με περισσότερη ευελιξία, οι οποίες συναντώνται συχνά στην Ανατολική Ασία, βλέπουν την ταυτότητα ως κάτι πιο μεταβαλλόμενο και διαμορφώσιμο.
Ωστόσο, τέτοιου είδους αποτελέσματα πρέπει πάντα να αντιμετωπίζονται με κάποια επιφύλαξη. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να απομονωθούν και να διαχωριστούν πλήρως η συμπεριφορά, η προσωπικότητα, η κουλτούρα και οι πολλοί άλλοι παράγοντες που αλληλεπιδρούν σε αυτό το πεδίο. Επιπλέον, η έρευνα στον συγκεκριμένο τομέα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και απομένουν πολλά να διερευνηθούν.
Με πληροφορίες από BBC, verywellmind, The Business Standard
