Το φαινόμενο της ευθραυστότητας (frailty), μια κατάσταση που συχνά συνδέεται με τη γήρανση αλλά δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους εξετάζει σε άρθρο του το newscientist.com και ο Ντέιβιντ Κοξ, συγγραφέας του βιβλίου «The Age Code – The New Science of Food and How it Can Save Us». Παρότι πολλοί ηλικιωμένοι παρουσιάζουν σωματική αδυναμία ή γνωστική έκπτωση, υπάρχουν και εντυπωσιακές εξαιρέσεις, όπως άτομα που διατηρούν υψηλή φυσική και πνευματική απόδοση ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Αυτό οδηγεί στο βασικό ερώτημα: γιατί κάποιοι γερνούν πιο «δυνατά» από άλλους;
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η ευθραυστότητα δεν είναι μια απλή ή ενιαία κατάσταση, αλλά ένα πολύπλοκο φάσμα που μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα στη ζωή απ’ ό,τι πιστεύαμε. Μάλιστα, σημαντικό ποσοστό ανθρώπων ήδη από τα 30 ή 40 τους χρόνια μπορεί να βρίσκεται σε ένα στάδιο που ονομάζεται «προ-ευθραυστότητα». Σε αυτό το στάδιο, το σώμα αρχίζει να παρουσιάζει μικρές φθορές, όπως μειωμένη ενέργεια, ελαφρώς πιο αργή κίνηση ή μικρή απώλεια δύναμης, χωρίς όμως εμφανείς σοβαρούς περιορισμούς.
Τι ακριβώς είναι η ευθραυστότητα
Η ευθραυστότητα αφορά περίπου το 10% των ανθρώπων στα 50 τους και φτάνει σχεδόν το 50% σε άτομα άνω των 80 ετών. Λαμβάνει τόσο σωματικές όσο και γνωστικές διαστάσεις. Σωματικά, συνδέεται με απώλεια μυϊκής μάζας (σαρκοπενία) και οστικής πυκνότητας (οστεοπόρωση), ενώ γνωστικά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο άνοιας. Συνολικά, χαρακτηρίζεται από μειωμένα «βιολογικά αποθέματα», δηλαδή μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να ανταπεξέρχεται σε στρεσογόνους παράγοντες, όπως ασθένειες ή τραυματισμούς.
«Η ευθραυστότητα είναι περισσότερο μια κατάσταση παρά μια συγκεκριμένη ασθένεια», λέει η Μαίρη Νι Λόχλέιν, ειδική στη γεροντολογία στο King’s College του Λονδίνου. «Είναι μια κατάσταση μειωμένης ανθεκτικότητας, μειωμένων αποθεμάτων, επομένως η ικανότητά μας να ανακάμψουμε μετά από μια διαταραχή ενός στρεσογόνου παράγοντα».
Η ευθραυστότητα δεν εμφανίζεται ξαφνικά, αλλά αποτελεί το τελικό στάδιο μιας σταδιακής διαδικασίας. Η ευθραυστότητα αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως κάτι που είναι σημαντικό να εντοπίζεται όσο το δυνατόν νωρίτερα. Τα ηλικιωμένα άτομα με σοβαρή ευθραυστότητα όχι μόνο έχουν πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν μέσα στον επόμενο χρόνο από ότι όσοι δεν έχουν, αλλά η ευθραυστότητα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων, παραληρήματος, νοσοκομειακών λοιμώξεων και άνοιας.
Ερευνητές έχουν αναπτύξει διάφορα εργαλεία αξιολόγησης, όπως η προσέγγιση που βασίζεται στη συσσώρευση «ελλειμμάτων» (ασθένειες, λειτουργικοί περιορισμοί) ή το μοντέλο πέντε βασικών χαρακτηριστικών: ακούσια απώλεια βάρους, εξάντληση, χαμηλή φυσική δραστηριότητα, αργό βάδισμα και μειωμένη δύναμη λαβής. Η ταχύτητα βάδισης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός δείκτης, καθώς αντανακλά τη συνολική λειτουργία πολλών συστημάτων του σώματος.
Αν ένα άτομο έχει ένα ή δύο, θεωρείται προ-ευπαθές, αλλά αν έχει τρία ή περισσότερα, χαρακτηρίζεται ως ευπαθές.
Αλλά γιατί κάποιοι άνθρωποι αρχίζουν να αναπτύσσουν χαρακτηριστικά ευθραυστότητας σε σχετικά νεαρή ηλικία, ενώ άλλοι παραμένουν σε φόρμα και εύρωστοι μέχρι και τα 90 τους; Η κατανόηση αυτού του ζητήματος απαιτεί μια μικρή εμβάθυνση στη βιολογία της γήρανσης.
Ο κομβικός ρόλος του μικροβιώματος του εντέρου
Κεντρικό ρόλο φαίνεται να παίζει το μικροβίωμα του εντέρου. Με την ηλικία, η ποικιλία των μικροοργανισμών μειώνεται και αυξάνεται η φλεγμονή στο σώμα. Αυτό συνδέεται με τη συσσώρευση γηρασμένων κυττάρων (senescent cells), τα οποία δεν λειτουργούν κανονικά και παράγουν φλεγμονώδεις ουσίες. Τόσο η προ-ευθραυστότητα όσο και η ευθραυστότητα σχετίζονται με τον σχηματισμό αυξανόμενου αριθμού γηρασμένων ανοσοκυττάρων στο έντερο. Αυτό πυροδοτεί εντερική φλεγμονή, ενώ η άνθηση επιβλαβών πληθυσμών βακτηρίων του εντέρου μπορεί να συνθέσει μεταβολίτες που καθιστούν πιο πιθανό τον σχηματισμό γηρασμένων κυττάρων.
Επιπλέον, η δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων – των «εργοστασίων ενέργειας» των κυττάρων – αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ευθραυστότητας. Όταν τα κύτταρα δεν μπορούν να παράγουν επαρκή ενέργεια, μειώνεται η ικανότητα του οργανισμού να ανακάμπτει από βλάβες. Παράλληλα, ψυχολογικοί παράγοντες, όπως η μοναξιά και οι αρνητικές στάσεις απέναντι στη γήρανση, φαίνεται να προηγούνται της σωματικής επιδείνωσης, λειτουργώντας ως πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια.
Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών έχει οδηγήσει σε νέες στρατηγικές πρόληψης και αντιμετώπισης.
Υπάρχουν όμως και πολλά που μπορούμε να κάνουμε εμείς οι ίδιοι για να αποτρέψουμε ή να αντισταθμίσουμε τα σημάδια της προ-ευθραυστότητας. Όσο πιο γρήγορα αναλάβουμε δράση και κάνουμε προσαρμοσμένες προσαρμογές όταν παρατηρούμε προειδοποιητικά σημάδια όπως η έλλειψη ενέργειας ή η μυϊκή αδυναμία, τόσο μεγαλύτερα είναι τα οφέλη.
Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο. Ο συγγραφέας του άρθρου τονίζει ότι στο βιβλίο του που προαναφέρθηκε έχει αναφέρει ότι δίαιτες πλούσιες σε φυτικές ίνες και τρόφιμα τα οποία έχουν υποστεί ζύμωση ενισχύουν τη μικροβιακή ποικιλία και μειώνουν τη φλεγμονή. Η μεσογειακή διατροφή έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη, ενώ η έλλειψη βασικών μετάλλων όπως το ασβέστιο, το μαγνήσιο και ο ψευδάργυρος αυξάνει τον κίνδυνο ευθραυστότητας.
Παράλληλα, η άσκηση – ιδιαίτερα η προπόνηση αντίστασης – είναι κρίσιμη για τη διατήρηση μυϊκής και οστικής υγείας, ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Ορισμένα συμπληρώματα, όπως η κρεατίνη και το αμινοξύ λευκίνη, ενδέχεται να ενισχύσουν τα οφέλη της άσκησης. Επιπλέον, πρακτικές όπως ο περιορισμός του αλκοόλ και οι εμβολιασμοί μπορούν να προστατεύσουν το ανοσοποιητικό σύστημα.
Σε πιο προχωρημένο επίπεδο, εξετάζονται και καινοτόμες θεραπείες, όπως μεταμοσχεύσεις μικροβιώματος και «γεροπροστατευτικά» φάρμακα που στοχεύουν στη μείωση των γηρασμένων κυττάρων ή στη βελτίωση της κυτταρικής ενέργειας. Αν και βρίσκονται ακόμη υπό μελέτη, αυτές οι προσεγγίσεις ενδέχεται στο μέλλον να προσφέρουν νέους τρόπους πρόληψης ή επιβράδυνσης της ευθραυστότητας.
Συνολικά, το κείμενο τονίζει ότι η ευθραυστότητα δεν είναι αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης. Αντίθετα, επηρεάζεται από πολλούς τροποποιήσιμους παράγοντες, και η έγκαιρη παρέμβαση – ήδη από τη μέση ηλικία – μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διατήρηση της υγείας και της ανθεκτικότητας του οργανισμού.
Υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος μπροστά μας, αλλά η πρόοδος στην έρευνα για τη γήρανση θα μπορούσε να σημαίνει ότι μια μέρα θα έχουμε πολύ περισσότερες επιλογές για την αντιμετώπιση της ευθραυστότητας. Εν τω μεταξύ, είτε πρόκειται για την κατανάλωση αρκετών φυτικών ινών, είτε για την εξασφάλιση χρόνου για ασκήσεις αντίστασης είτε για τη μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, υπάρχουν πολλοί τρόποι για να παραμείνουμε πιο δυνατοί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Εν τω μεταξύ, μπορεί το προσδόκιμο ζωής να έχει αυξηθεί στην εποχή μας, όμως λίγοι γιορτάζουν τα 100ά τους γενέθλια. Οι λόγοι παραμένουν μυστήριο για τους επιστήμονες. Νέα έρευνα ωστόσο, αποκαλύπτει έναν παράγοντα που μπορεί να είναι το κλειδί για τη μακροζωία των αιωνόβιων.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά σε άρθρο της στο The Conversation η αναπληρώτρια καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο Ινστιτούτο Karolinska της Σουηδίας Karin Modig, η οποία διενήργησε δύο μελέτες με τους συνεργάτες της, «Οι άνθρωποι που ζουν μέχρι τα 100 φαίνεται να διαθέτουν την υπεράνθρωπη ικανότητα να αποφεύγουν τις ασθένειες». Ειδικότερα, οι δύο πρόσφατες έρευνες διαπίστωσαν ότι οι αιωνόβιοι υποφέρουν από λιγότερες παθήσεις συνολικά, ότι τις αναπτύσσουν πιο αργά, ενώ είναι λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν θανατηφόρες ασθένειες σε σύγκριση με άτομα που ζουν λιγότερο.
Με πληροφορίες από: newscientist.com , theconversation.com
