Η τάση της εποχής
Στις μέρες μας βλέπουμε όλο και πιο συχνά διαφημίσεις για γρήγορες λύσεις:
«πώς να μάθει ο σκύλος σου να μη τραβάει σε 5 μέρες»,
«πώς να σταματήσει το γάβγισμα σε μία μέρα»,
«3 κόλπα για τέλεια υπακοή».
Επηρεασμένοι από το γρήγορο της ζωής, έχουμε αρχίσει να ζητάμε και από την εκπαίδευση το ίδιο: άμεσο αποτέλεσμα, χωρίς κόπο, χωρίς χρόνο. Και ναι, αυτό που πουλάει πολλές φορές είναι το εύκολο, όχι το σωστό.
Από την προσωπική μου εμπειρία, σε όποιο ανθρώπινο άθλημα κι αν ασχολήθηκα, δεν υπήρξε ούτε μία φορά που να πέτυχα κάτι ουσιαστικό χωρίς δουλειά από πίσω. Χωρίς συνέπεια, χωρίς επανάληψη, χωρίς καθημερινή προσπάθεια, χωρίς να περάσει χρόνος.
Η πρόοδος δεν ερχόταν σε ένα απόγευμα. Ερχόταν όταν έκανα τα βασικά ξανά και ξανά, όταν διόρθωνα τα λάθη μου, όταν έχτιζα αντοχή και εμπειρία.
Και όταν μπήκα για πρώτη φορά στον κόσμο των κυναθλημάτων, πριν περίπου 15 χρόνια, είδα ακριβώς το ίδιο μοτίβο. Οι ομάδες που ξεχώριζαν μέσα στο γήπεδο δεν ήταν έτσι επειδή έτυχε. Ήταν γιατί δούλεψαν μαζί σωστά, με πρόγραμμα, με καθαρό στόχο και με υπομονή.
Η επιτυχία έρχεται από μικρές λεπτομέρειες, από επανάληψη, από εστιασμένη προσοχή και από εμπειρία που χτίζεται με τον χρόνο.
Και εδώ είναι το πιο σημαντικό
Τα σκυλιά μαθαίνουν μέσα από την επανάληψη και τις συνέπειες.
Μαθαίνουν από αυτό που συμβαίνει κάθε φορά: τι ενισχύεται, τι επαναλαμβάνεται, τι τους φέρνει αποτέλεσμα και τι όχι. Αν κάτι δουλεύει γι’ αυτά, θα το ξανακάνουν. Αν κάτι δεν έχει σταθερή ανταπόκριση, θα χαθεί.
Γι’ αυτό οι γρήγορες λύσεις μπορεί να δείχνουν ωραίες για λίγο, αλλά δεν είναι σταθερές στον χρόνο. Όταν ο σκύλος βγει έξω, όταν ανέβει η ένταση, όταν υπάρχουν περισπασμοί ή όταν πάμε σε νέα μέρη, οι συμπεριφορές αυτές καταρρέουν.
Η συνέπεια είναι αυτή που κάνει μια συμπεριφορά να κρατάει.
Πώς μαθαίνουν οι σκύλοι
Τα σκυλιά μαθαίνουν με δύο βασικούς τρόπους:
classical conditioning και operant conditioning. Και οι δύο λειτουργούν πάντα, είτε το θέλουμε είτε όχι.
Με το classical conditioning, ο σκύλος μαθαίνει να συνδέει πράγματα μεταξύ τους.
Για παράδειγμα: βλέπει το λουρί και χαίρεται, γιατί έχει μάθει ότι σημαίνει βόλτα. Ακούει τα κλειδιά και σηκώνεται, γιατί σημαίνουν έξοδο.
Αν όμως κάθε φορά που βάζεις το σαμαράκι υπάρχει ένταση ή πίεση, τότε το σαμαράκι αρχίζει να συνδέεται με άγχος. Το ίδιο ισχύει και στην εκπαίδευση. Αν κάθε προπόνηση έχει ένταση, ο σκύλος μπαίνει σε αυτή ήδη φορτισμένος.
Με το operant conditioning, ο σκύλος μαθαίνει τι κερδίζει από αυτό που κάνει.
Κάθε συμπεριφορά δυναμώνει ή μειώνεται ανάλογα με το αποτέλεσμα.
Για παράδειγμα:
κάθεται και παίρνει λιχουδιά, άρα το «κάτσε» δυναμώνει.
τραβάει στο λουρί και φτάνει εκεί που θέλει, άρα το τράβηγμα δυναμώνει.
πηδάει πάνω σου και του μιλάς, άρα το πήδημα δυναμώνει, γιατί πήρε προσοχή.
Τι άλλο παίζει ρόλο
Ακόμα κι αν κατανοήσει κανείς τις βασικές αρχές μάθησης, η ποιότητα της εκπαίδευσης κρίνεται και από κάποιους σημαντικούς πυλώνες.
Πρώτος πυλώνας είναι η συνέπεια.
Αν σήμερα επιτρέπεται κάτι και αύριο όχι, ο σκύλος δεν μπερδεύεται επειδή «είναι πονηρός», αλλά επειδή το μήνυμα αλλάζει συνεχώς. Η συμπεριφορά του θα γίνει ασταθής, όπως ασταθές είναι και το πλαίσιο.
Δεύτερος πυλώνας είναι τα κριτήρια.
Τι ακριβώς ζητάς; Θες «κάτσε» με μία εντολή ή με δέκα; Αν αλλάζεις τα κριτήρια από μέρα σε μέρα, ο σκύλος θα αρχίσει να δοκιμάζει και να αυτοσχεδιάζει. Όχι από ασέβεια, αλλά επειδή μαθαίνει ότι τα όρια μετακινούνται.
Τρίτος πυλώνας είναι το timing και η θέση της ανταμοιβής.
Η ανταμοιβή πρέπει να έρθει τη σωστή στιγμή και στο σωστό σημείο. Διαφορετικά, ο σκύλος μπορεί να καταλάβει κάτι άλλο από αυτό που ζητάς.
Κλασικό παράδειγμα: ζητάς «κάτσε» στην πόρτα. Ο σκύλος κάθεται, αλλά σηκώνεται, και εκείνη τη στιγμή ανοίγεις την πόρτα. Ο σκύλος μαθαίνει ότι το «σηκώνομαι» φέρνει το αποτέλεσμα.
Αν αυτό συμβαίνει πότε ναι και πότε όχι, θα το κάνει ακόμη πιο συχνά, προσπαθώντας να βρει πότε δουλεύει.
Τέταρτος πυλώνας είναι ο ρυθμός και η αξία της ανταμοιβής.
Άλλο να δουλεύεις στο σαλόνι και άλλο έξω με περισπασμούς. Σε πιο δύσκολες συνθήκες, η ανταμοιβή πρέπει να έχει μεγαλύτερη αξία και ο ρυθμός να είναι πιο γρήγορος.
Αν η ανταμοιβή δεν είναι αρκετά ελκυστική, ο σκύλος θα επιλέξει το περιβάλλον.
Πέμπτος πυλώνας είναι η εξοικείωση με το περιβάλλον.
Αν ο σκύλος δεν είναι άνετος σε ένα περιβάλλον, η απόδοσή του θα πέσει, όσο καλά κι αν γνωρίζει την άσκηση.
Τέλος, σημαντικό ρόλο παίζουν ο χαρακτήρας, η φυλή και οι προηγούμενες εμπειρίες. Κάθε σκύλος είναι διαφορετικός και μαθαίνει με διαφορετικό ρυθμό.
Τελικό συμπέρασμα
Με βάση όλα τα παραπάνω, γίνεται εύκολα κατανοητό ότι ο σκύλος, όπως και ο άνθρωπος, δεν φτάνει σε κάτι σταθερό μέσα από «κόλπα» και γρήγορες συνταγές.
Όπως δεν γίνεσαι καλός σε ένα άθλημα σε λίγες μέρες, έτσι δεν αποκτά και ο σκύλος αξιόπιστη συμπεριφορά μέσα από ένα βίντεο ή ένα ταχύρρυθμο πρόγραμμα.
Η πρόοδος χτίζεται σε μικρά, διαδοχικά βήματα. Από εύκολες συνθήκες σε πιο δύσκολες. Από το σπίτι στο εξωτερικό περιβάλλον. Από το απλό στο σύνθετο.
Χρειάζεται ο σκύλος να καταλαβαίνει τι ζητάς, να είναι άνετος, να επιβραβεύεται σωστά και να λειτουργεί μέσα σε ένα σταθερό πλαίσιο.
Γιατί όταν αλλάζουν συνεχώς οι κανόνες, ο ρυθμός και οι απαιτήσεις, θα αλλάζει και ο σκύλος. Όχι από πονηριά, αλλά επειδή έτσι λειτουργεί η μάθηση.
Μπορείς να με βρεις στο Facebook και στο Instagram για περισσότερες πληροφορίες και επικοινωνία.
Χρήστος Μπαλασόπουλος
Professional Dog Trainer – Agility Instructor -Agility Athlete – Agility Judge.
