Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs) έχουν περισσότερα κοινά με τα τσιγάρα απ’ ό,τι με τα φρούτα και τα λαχανικά και θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ρυθμιστικά με πολύ αυστηρότερο τρόπο, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη από τις ΗΠΑ.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τόσο τα UPFs όσο και τα τσιγάρα έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να ενισχύουν την εξάρτηση και την υπερκατανάλωση, προκαλώντας εκτεταμένες βλάβες στη δημόσια υγεία.
Τι είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα
Τα UPFs είναι τρόφιμα που παράγονται βιομηχανικά και περιέχουν συχνά γαλακτωματοποιητές, τεχνητά χρώματα και αρώματα. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται αναψυκτικά, συσκευασμένα σνακ, πατατάκια, μπισκότα και άλλα έτοιμα προϊόντα που καταναλώνονται ευρέως σε όλο τον κόσμο.
Σύμφωνα με τη μελέτη, που εκπονήθηκε από ερευνητές του Χάρβαρντ, του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν και του Duke και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Milbank Quarterly, υπάρχουν σαφείς ομοιότητες τόσο στον τρόπο παραγωγής των UPFs όσο και στη στρατηγική των κατασκευαστών.
Όπως και στα τσιγάρα, οι εταιρείες τροφίμων φαίνεται να «βελτιστοποιούν» τις δόσεις των συστατικών και την ταχύτητα με την οποία τα προϊόντα ενεργοποιούν τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, ενισχύοντας την επιθυμία για επαναλαμβανόμενη κατανάλωση.
Οι συγγραφείς της μελέτης ασκούν κριτική και στις διαφημιστικές πρακτικές της βιομηχανίας τροφίμων, επισημαίνοντας ότι ισχυρισμοί όπως «χαμηλά λιπαρά» ή «χωρίς ζάχαρη» λειτουργούν ως μορφή «ξεπλύματος υγείας». Κατά την άποψή τους, πρόκειται για τακτικές αντίστοιχες με την προώθηση των φίλτρων στα τσιγάρα τη δεκαετία του 1950, τα οποία παρουσιάζονταν ως προστατευτικά, χωρίς να προσφέρουν ουσιαστικό όφελος.
«Οι ασθενείς μου το περιγράφουν σαν εθισμό»
Η καθηγήτρια Άσλεϊ Γκίαρχαρντ, κλινική ψυχολόγος με ειδίκευση στον εθισμό και μία από τις συγγραφείς της μελέτης, αναφέρει ότι οι ίδιοι οι ασθενείς της κάνουν τη σύγκριση με το κάπνισμα.
«Μου λένε ότι νιώθουν εθισμένοι, ότι το λαχταρούν. Κάποιοι μου λένε πως παλαιότερα κάπνιζαν και τώρα έχουν την ίδια συμπεριφορά με αναψυκτικά και ντόνατς. Ξέρουν ότι τους βλάπτει, θέλουν να σταματήσουν, αλλά δεν μπορούν», σημειώνει.
Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη της βιομηχανίας
Η συζήτηση γύρω από τα UPFs, σύμφωνα με τη Γκίαρχαρντ, ακολουθεί το γνώριμο μοτίβο που έχει παρατηρηθεί και σε άλλες εξαρτήσεις: αρχικά η ευθύνη αποδίδεται αποκλειστικά στο άτομο, μέχρι να αναγνωριστεί ο ρόλος της βιομηχανίας στη δημιουργία εθιστικών προϊόντων.
Αν και το φαγητό, σε αντίθεση με τον καπνό, είναι απαραίτητο για την επιβίωση, οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτό ακριβώς καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την παρέμβαση, καθώς είναι σχεδόν αδύνατο να αποφύγει κανείς το σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον.
Ρύθμιση όπως στο αλκοόλ και τον καπνό
Η μελέτη υποστηρίζει ότι τα UPFs πληρούν τα επιστημονικά κριτήρια για ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν εθισμό, καθώς ο σχεδιασμός τους ευνοεί την καταναγκαστική κατανάλωση. Οι ερευνητές προτείνουν να αντληθούν διδάγματα από τη ρύθμιση του καπνού, όπως περιορισμοί στο μάρκετινγκ, νομικές παρεμβάσεις και δομικά μέτρα που θα μεταφέρουν το βάρος από την ατομική επιλογή στην ευθύνη της βιομηχανίας τροφίμων.
Επιφυλάξεις
Ο καθηγητής Μάρτιν Γουόρεν, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος στο Quadram Institute, αναγνωρίζει τις ομοιότητες, ωστόσο προειδοποιεί ότι οι συγκρίσεις με τον καπνό μπορεί να είναι υπερβολικές. Θέτει το ερώτημα αν τα UPFs είναι φαρμακολογικά εθιστικά όπως η νικοτίνη ή αν απλώς εκμεταλλεύονται τις μαθημένες διατροφικές προτιμήσεις και την ευκολία.
Παράλληλα, σημειώνει ότι πρέπει να εξεταστεί αν οι αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία οφείλονται στα ίδια τα τρόφιμα ή στο γεγονός ότι αντικαθιστούν πιο θρεπτικές επιλογές, όπως τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες και μικροθρεπτικά συστατικά.
Σοβαρές συνέπειες για τα συστήματα υγείας
Ο δρ Γκιθίντζι Γκιτάχι, επικεφαλής της Amref Health Africa, επισημαίνει ότι το άρθρο ενισχύει τον κώδωνα του κινδύνου, ιδιαίτερα για την Αφρική, όπου ο συνδυασμός αδύναμης ρύθμισης και αλλαγών στις διατροφικές συνήθειες ευνοεί την εξάπλωση επιβλαβών προϊόντων.
Όπως τονίζει, η αύξηση των μη μεταδοτικών νοσημάτων ασκεί τεράστια πίεση σε ήδη επιβαρυμένα συστήματα υγείας, προειδοποιώντας ότι χωρίς δημόσιες παρεμβάσεις, οι συνέπειες θα είναι δύσκολα αναστρέψιμες.
Με πληροφορίες από Guardian
