Χρειάζεται λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο.
Μια φωτογραφία, ένα πρόσωπο, ένα ατυχές ντύσιμο, μια φράση αποκομμένη από τα συμφραζόμενά της. Και η απόφαση έχει ήδη παρθεί.
Swipe left. Επόμενος!
Πολύ μεγάλος. Πολύ μικρή. Πολύ συνηθισμένος. Πολύ διαφορετική. Υπερβολικός. Αδιάφορη. Δεν μας κάνει.
Έχουμε αποκτήσει εντυπωσιακή ταχύτητα στο να βγάζουμε συμπεράσματα για ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε. Και το χειρότερο είναι πως, τις περισσότερες φορές, είμαστε απολύτως πεπεισμένοι ότι έχουμε δίκιο.
Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιεί κανείς εφαρμογές γνωριμιών για να καταλάβει πόσο έχει επηρεάσει αυτή η νοοτροπία την καθημερινότητά μας. Αρκεί μια βόλτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μια ηθοποιός εμφανίζεται σε μια εκδήλωση με λίγα κιλά παραπάνω και ξεκινά η γνωστή συζήτηση για την εμφάνισή της. Ένας τραγουδιστής κάνει μια άστοχη δήλωση και ξαφνικά όλοι γνωρίζουν τι άνθρωπος είναι. Ένα διάσημο ζευγάρι χωρίζει και τα σχόλια γεμίζουν με αναλύσεις για το ποιος έφταιγε, ποιος απατούσε, ποιος δεν προσπάθησε αρκετά.
Λες και ήμασταν εκεί. Λες και γνωρίζουμε τι συνέβαινε πίσω από τις κλειστές πόρτες.
Και βέβαια, δεν χρειάζεται να είσαι διάσημος για να βρεθείς στο στόχαστρο.
Μια μητέρα ανεβάζει μια φωτογραφία με το παιδί της και κάποιος θα βρει κάτι να σχολιάσει για τον τρόπο που το μεγαλώνει. Ένας άγνωστος εκφράζει μια διαφορετική άποψη κάτω από μια ανάρτηση και μέσα σε λίγα λεπτά έχει αποκτήσει χαρακτηρισμούς που πιθανότατα δεν είχε ακούσει σε ολόκληρη τη ζωή του. Ένας γείτονας ανεβάζει φωτογραφίες από τις διακοπές του και κάποιοι σπεύδουν να σχολιάσουν πού βρίσκει τα χρήματα.
Το εντυπωσιακό είναι πόσο εύκολα πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε ανθρώπους επειδή παρακολουθούμε ένα μικρό κομμάτι της ζωής τους μέσα από μια οθόνη.
Βλέπουμε πού ταξιδεύουν, τι τρώνε, με ποιους βγαίνουν, τι αγοράζουν. Παρακολουθούμε γάμους, χωρισμούς, γεννήσεις, επαγγελματικές επιτυχίες και προσωπικές αποτυχίες. Μαθαίνουμε για έναν χωρισμό και νιώθουμε ότι δικαιούμαστε να έχουμε άποψη για μια σχέση στην οποία δεν υπήρξαμε ποτέ.
Και φυσικά, έχουμε άποψη. Για όλα.
Το κουτσομπολιό και η τάση να κρίνουμε τους άλλους δεν είναι καινούργια φαινόμενα. Υπήρχαν πολύ πριν αποκτήσουμε smartphones και λογαριασμούς στα social media. Μόνο που κάποτε τα σχόλια έμεναν μεταξύ φίλων, σε ένα οικογενειακό τραπέζι ή στον καφέ της γειτονιάς. Σήμερα μπορούν να φτάσουν σε χιλιάδες ανθρώπους μέσα σε λίγα λεπτά.
Και, το κυριότερο, να μείνουν εκεί.
Μια άτυχη στιγμή, μια αδέξια διατύπωση, ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων μπορεί να ακολουθεί κάποιον για χρόνια. Εμείς θα έχουμε ξεχάσει την ιστορία μέχρι το επόμενο πρωί. Εκείνος, όμως, θα πρέπει να συνεχίσει να ζει με τις συνέπειές της.
Κάπου εδώ μπαίνει στην εξίσωση και ο τρόπος που ενημερωνόμαστε.
Μια σοβαρή είδηση εμφανίζεται στην οθόνη μας ανάμεσα σε ένα βίντεο με γάτες, μια διαφήμιση παπουτσιών και τις φωτογραφίες των διακοπών ενός φίλου. Διαβάζουμε τον τίτλο, ίσως και τις πρώτες δύο γραμμές, και σπεύδουμε να σχολιάσουμε.
Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στα σχόλια κάτω από ένα δημοσίευμα για να διαπιστώσει πόσοι αντιδρούν σε κάτι που το ίδιο το άρθρο εξηγεί διαφορετικά.
Αλλά ποιος έχει χρόνο να διαβάσει ολόκληρο το κείμενο;
Ο τίτλος αρκεί για να θυμώσουμε, να αγανακτήσουμε, να συμφωνήσουμε, να διαφωνήσουμε ή να κοινοποιήσουμε την είδηση συνοδεύοντάς τη με τη δική μας ετυμηγορία.
Και κάπως έτσι, η ταχύτητα παίρνει τη θέση της κατανόησης.
Το ίδιο συμβαίνει και έξω από τις οθόνες μας.
Κρίνουμε τον συνάδελφο που δεν κάθεται ποτέ μαζί μας στο μεσημεριανό διάλειμμα, χωρίς να ξέρουμε τι τον απασχολεί. Τη γυναίκα που δείχνει μονίμως εκνευρισμένη, χωρίς να γνωρίζουμε πότε κοιμήθηκε τελευταία φορά χωρίς άγχος. Τον άνδρα που είναι πάντα καλοντυμένος, θεωρώντας ότι η ζωή του είναι εξίσου τακτοποιημένη.
Βλέπουμε κάποιον να ταξιδεύει και ζηλεύουμε την ελευθερία του. Κάποιον να μένει σπίτι και τον θεωρούμε αντικοινωνικό. Κάποιον να δημοσιεύει χαρούμενες φωτογραφίες και υποθέτουμε ότι όλα του πηγαίνουν καλά. Κάποιον που δεν ανεβάζει τίποτα και αναρωτιόμαστε τι του συμβαίνει.
Φτιάχνουμε ολόκληρες ιστορίες στο μυαλό μας για ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε. Και μετά, το πιο παράλογο, τις πιστεύουμε.
Πόσοι ενδιαφέροντες άνθρωποι έχουν απορριφθεί επειδή ήταν αμήχανοι στην πρώτη γνωριμία; Πόσες όμορφες φιλίες δεν ξεκίνησαν ποτέ επειδή κάποιος δεν έμοιαζε με τον τύπο ανθρώπου που θα επιλέγαμε για παρέα; Πόσες ιστορίες δεν ακούστηκαν ποτέ επειδή είχαμε ήδη αποφασίσει πώς τελειώνουν;
Μιλάμε συνεχώς για αυθεντικότητα, αλλά δίνουμε τεράστια σημασία στην εικόνα. Υποστηρίζουμε τη διαφορετικότητα, αρκεί να μην ξεφεύγει πολύ από όσα έχουμε συνηθίσει. Αναζητούμε ουσιαστικές σχέσεις, αλλά συχνά δεν έχουμε την υπομονή να γνωρίσουμε πραγματικά τον άνθρωπο απέναντί μας.
Και όλο αυτό έχει ένα κόστος που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Όσο περισσότερο συνηθίζουμε να κρίνουμε από την επιφάνεια, τόσο λιγότερο ενδιαφερόμαστε να ανακαλύψουμε τι υπάρχει από κάτω. Σταματάμε να ρωτάμε, να ακούμε, να αμφισβητούμε την πρώτη μας εντύπωση. Γινόμαστε όλο και πιο βέβαιοι για τις απόψεις μας, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ελάχιστα.
Και ίσως το πιο ειρωνικό είναι ότι όλοι βρισκόμαστε και στις δύο πλευρές αυτής της διαδικασίας.
Κρίνουμε και κρινόμαστε. Απορρίπτουμε και απορριπτόμαστε. Προσπαθούμε να δείχνουμε αρκετά ενδιαφέροντες, επιτυχημένοι, ελκυστικοί ή ευτυχισμένοι ώστε να κερδίσουμε μερικά δευτερόλεπτα ακόμη από την προσοχή των άλλων.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που ένας τίτλος θα μας εξοργίσει, ίσως αξίζει να διαβάσουμε και το άρθρο. Όταν μια φωτογραφία μάς προκαλέσει να σχολιάσουμε, να σκεφτούμε τι μπορεί να μην ξέρουμε. Και όταν κάποιος δεν μας κάνει καλή πρώτη εντύπωση, να του δώσουμε την ευκαιρία για μια δεύτερη.
Δεν πρόκειται να συμφωνούμε με όλους. Ούτε χρειάζεται. Μπορούμε, όμως, να διαφωνούμε χωρίς να απαξιώνουμε, να παρατηρούμε χωρίς να καταδικάζουμε και να παραδεχόμαστε ότι δεν γνωρίζουμε πάντα όλη την ιστορία.
Γιατί κανένας άνθρωπος δεν είναι απλώς ένα προφίλ προς έγκριση ή απόρριψη. Και καμία ζωή δεν χωρά σε μια φωτογραφία, έναν τίτλο ή ένα βίντεο δεκαπέντε δευτερολέπτων.
Μέσα στην αγωνία μας να προλάβουμε να σχηματίσουμε άποψη για τα πάντα, μήπως τελικά ξεχνάμε να καταλάβουμε οτιδήποτε;
