Οι δηλώσεις των ΗΠΑ θέτουν υπό αμφισβήτηση το καθεστώς της Γροιλανδίας και την κυριαρχία της Δανίας. Οι δηλώσεις αυτές έχουν δημιουργήσει μια κατάσταση στρατηγικής ασάφειας που επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια της Ευρώπης και την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως πολιτικού και παράγοντα ασφάλειας.
Η Γροιλανδία δεν αποτελεί περιθωριακό ή απομακρυσμένο ζήτημα. Είναι αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειας κράτους-μέλους της ΕΕ και οι κάτοικοί της είναι πολίτες της ΕΕ. Οποιαδήποτε απόπειρα μεταβολής του καθεστώτος της μέσω πίεσης, εξαναγκασμού ή χρήσης βίας θα συνιστούσε επίθεση κατά κράτους-μέλους και κατά της ίδιας της συνταγματικής τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια ευρωπαϊκή ευθύνη
Η ασφάλεια οποιουδήποτε τμήματος κράτους-μέλους αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αποδέχεται «γκρίζες ζώνες» σε ζητήματα κυριαρχίας. Η στρατηγική ασάφεια αποδυναμώνει την αποτροπή και ενθαρρύνει τον εξαναγκασμό. Συνεπώς, η σαφήνεια, η ενότητα και η πολιτική αποφασιστικότητα είναι απολύτως αναγκαίες.
Θα ήταν εξαιρετικά σημαντική η δημιουργία, κατόπιν αιτήματος της Δανίας, μιας περιορισμένης και πολυεθνικής ευρωπαϊκής αποτρεπτικής παρουσίας στη Γροιλανδία. Μια τέτοια παρουσία δεν θα στρεφόταν κατά κανενός συμμάχου, ούτε θα συνεπαγόταν τη στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής. Σκοπός της θα ήταν αποκλειστικά η ενίσχυση της αποτροπής, η διεθνοποίηση της ασφάλειας της Γροιλανδίας, η αύξηση του πολιτικού κόστους οποιασδήποτε εχθρικής ενέργειας και η έμπρακτη επίδειξη της ετοιμότητας της Ευρώπης να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη της.
Παράλληλα, θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για τη διεξαγωγή στρατιωτικής άσκησης της “Ικανότητας Ταχείας Ανάπτυξης” της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Γροιλανδία, η οποία έχει ήδη πραγματοποιήσει τρεις ασκήσεις στην ηπειρωτική Ευρώπη και τέθηκε σε επιχειρησιακή λειτουργία πέρυσι.
Αξιοπιστία της αμοιβαίας συνδρομής
Πρέπει να υπογραμμιστεί η σημασία του άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ). Η διάταξη αυτή θεσπίζει δεσμευτική υποχρέωση παροχής βοήθειας και συνδρομής μεταξύ των κρατών-μελών σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης.
Θα ήταν κρίσιμο η Δανία να καταστήσει σαφές εκ των προτέρων ότι οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση κατά της Γροιλανδίας θα την οδηγούσε να ζητήσει την ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 ΣΕΕ. Μια τέτοια προληπτική δήλωση θα ενίσχυε την αποτροπή, εξαλείφοντας την αβεβαιότητα και επιβεβαιώνοντας ότι μια επίθεση κατά της Γροιλανδίας θα ενεργοποιούσε αυτομάτως ευρωπαϊκή αντίδραση.
Επανένταξη της Γροιλανδίας στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη
Τα μέτρα ασφάλειας από μόνα τους ενδέχεται να μην επαρκούν. Η μακροπρόθεσμη προστασία της Γροιλανδίας απαιτεί ισχυρότερη αγκύρωσή της στο νομικό και πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ.
Είναι εφικτή η έναρξη πολιτικής διαδικασίας που θα επιτρέψει στη Γροιλανδία, εφόσον το αποφασίσει δημοκρατικά, να επιδιώξει αλλαγή καθεστώτος και να καταστεί “Εξόχως Απόκεντρη Περιφέρεια” της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό θα συνεπαγόταν πλήρη ένταξη στην έννομη τάξη της Ένωσης, με τις προσαρμογές που προβλέπουν οι ευρωπαϊκές Συνθήκες.
Μια τέτοια διαδικασία θα απαιτούσε τη συναίνεση του λαού της Γροιλανδίας και αναθεώρηση των ευρωπαϊκών Συνθηκών. Παρ’ όλα αυτά, θα έστελνε ένα σαφές μήνυμα: η Γροιλανδία αποτελεί πλήρες μέρος της πολιτικής κοινότητας της Ευρώπης και του συνταγματικού χώρου της.
Η Δανία στον πυρήνα της Ευρώπης
Η Δανία έχει ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα καταργώντας τη ρήτρα εξαίρεσης στον τομέα της άμυνας. Απομένουν δύο ζητήματα: η Δανία μπορεί να δεσμευθεί στην ένταξη στο ευρώ και να παραιτηθεί από την εναπομείνασα ρήτρα εξαίρεσης στους τομείς της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων.
Η πλήρης συμμετοχή σε αυτούς τους τομείς θα ενίσχυε τον ρόλο της Δανίας στον πυρήνα της ευρωπαϊκής λήψης αποφάσεων και θα βελτίωνε τη συλλογική ασφάλεια και συνοχή. Τα βήματα αυτά δεν θα πρέπει να εκληφθούν ως παραχωρήσεις ή προϋποθέσεις για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, αλλά ως στρατηγικές επενδύσεις στην ενότητα και την ανθεκτικότητα της ΕΕ.
Ένα αποφασιστικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
O Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έχει τη δυνατότητα να συγκαλέσει έκτακτη Σύνοδο Κορυφής αφιερωμένη στην κατάσταση στη Γροιλανδία και στην ευρωπαϊκή Άμυνα.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αυτό θα πρέπει:
– να εκφράσει πλήρη πολιτική στήριξη προς τη Δανία,
– να επιβεβαιώσει την ετοιμότητα παροχής αμοιβαίας συνδρομής βάσει του άρθρου 42.7 ΣΕΕ, εφόσον ζητηθεί,
– και να δρομολογήσει συγκεκριμένα βήματα για την εφαρμογή του άρθρου 42.2 ΣΕΕ, με στόχο την οικοδόμηση μιας γνήσιας κοινής ευρωπαϊκής Άμυνας, συνοδευόμενης από πολιτική ομοσπονδοποίηση μέσω της διαδικασίας αναθεώρησης του άρθρου 48 ΣΕΕ.
Συμπέρασμα
Η κατάσταση γύρω από τη Γροιλανδία αποτελεί δοκιμασία της ωριμότητας της ΕΕ ως πολιτικής ένωσης. Μια ευρωπαϊκή αποτρεπτική παρουσία, μια αξιόπιστη δέσμευση στην αμοιβαία συνδρομή, η επανένταξη της Γροιλανδίας στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη, η πλήρης συμμετοχή της Δανίας στην Ένωση και η αναζωογόνηση της πορείας προς κοινή Άμυνα και πολιτική ενοποίηση συνιστούν από κοινού μια συνεκτική και αναγκαία απάντηση.
Είναι επιτακτικό τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη-μέλη να ενεργήσουν αναλόγως. Η Ευρώπη οφείλει να προστατεύσει τα κράτη-μέλη της, την επικράτειά της και τη συνταγματική τάξη της – χωρίς ασάφειες και χωρίς καθυστέρηση.
* Ο Θόδωρος Τσίκας είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος
