Το Δόγμα Μονρόε στην εποχή του Ντόναλντ Τραμπ (Μέρος Β΄)
Η στρατηγική επιδίωξη της αμερικανικής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ να εφαρμόσει μια αναθεωρημένη έκδοση του Δόγματος Μονρόε για την εδραίωση του ελέγχου του Δυτικού Ημισφαιρίου, περιλαμβάνει τη Γροιλανδία και τον Καναδά, που κατέχουν σημαίνουσα θέση στον αμερικανικό σχεδιασμό.
Ο έλεγχος επί της Γροιλανδίας προσφέρει ποικίλα στρατηγικά πλεονεκτήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Καταρχάς, σε στρατιωτικό επίπεδο, οι ΗΠΑ μέσω της επέκτασης της βάσης Pituffik και της εγκατάστασης επόμενης γενιάς συστημάτων ραντάρ μακράς εμβέλειας, θα μπορούν να εντοπίσουν εγκαίρως υπερηχητικές απειλές από την πλευρά της Ρωσίας. Επιπλέον, με τον έλεγχο της Γροιλανδίας, οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να εμποδίσουν την έξοδο του Βόρειου Στόλου της Ρωσίας μέσω του λεγόμενου GIUK Gap στον Ατλαντικό Ωκεανό και να εξουδετερώσουν έγκαιρα ρωσικά πυρηνικά υποβρύχια, πριν αυτά απειλήσουν τις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ σε περίπτωση πολέμου.
Σε οικονομικό επίπεδο, η Γροιλανδία έχει 25 από τα 34 ορυκτά που η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί κρίσιμα και 43 από τα 50 που οι ΗΠΑ θεωρούν απαραίτητα. Σε σύνολο, στη Γροιλανδία βρίσκεται το 25% περίπου των αποθεμάτων σπάνιων γαιών του πλανήτη. Μερικά από τα ορυκτά αυτά, χρησιμοποιούνται ενδεικτικά μεταξύ άλλων, στα συστήματα των μαχητικών στελθ τύπου F-35 και των υποβρυχίων κλάσης Virginia. Η απόκτηση των σπάνιων γαιών της περιοχής από τις ΗΠΑ, θα στερήσει το πλεονέκτημα που απολαμβάνει μέχρι σήμερα η Κίνα, λόγω της αμερικανικής εξάρτησης από τις κινεζικές εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Επίσης, ο έλεγχος επί της Γροιλανδίας και της Αλάσκας, θα δώσει τη δυνατότητα στις ΗΠΑ να εποπτεύουν και τις δύο εισόδους της θαλάσσιας οδού ανοικτά των βορειοαμερικανικών ακτών. Με αυτό το πλεονέκτημα στα χέρια των ΗΠΑ, εκτός από την έγκαιρη ανάσχεση ενδεχόμενων απειλών από την πλευρά της Ρωσίας, θα μπορούν και να δημιουργήσουν εμπόδια στην απρόσκοπτη διέλευση κινεζικών πλοίων μέσω επιθεωρήσεων, αυστηρών περιβαλλοντικών κανονισμών και τελών διέλευσης.
Ωστόσο, μια αμερικανική επιχείρηση για τον έλεγχο της Γροιλανδίας, εκτός από πλεονεκτήματα για τις ΗΠΑ ενέχει και σημαντικά ρίσκα. Η περιοχή αποτελεί τμήμα της επικράτειας της Δανίας, κράτους μέλους τόσο της ΕΕ, όσο και του ΝΑΤΟ. Σε περίπτωση που οι ΗΠΑ επιχειρήσουν να θέσουν την Γροιλανδία υπό τον έλεγχό τους, τότε για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα κράτος μέλος του ΝΑΤΟ επιτίθεται εναντίον ενός άλλου κράτους μέλους της συμμαχίας, προσαρτώντας εδάφη του. Η Δανία, ήδη από το 2025, αντιμετωπίζει τις ΗΠΑ ως «πιθανή πρόκληση ασφάλειας», ενώ χώρες όπως η Γαλλία, επεξεργάζονται σχέδια για πιθανή ανάπτυξη στρατευμάτων στη Γροιλανδία ως μέσο αποτροπής.
Οι φιλοδοξίες των ΗΠΑ στην περιοχή, έχουν φέρει πιο κοντά τον Καναδά και την ΕΕ, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης της διαφαινόμενης αμερικανικής απειλής. Σε περίπτωση που η Γροιλανδία τεθεί υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ, ο Καναδάς θα βρεθεί σε δύσκολη θέση, καθώς δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να ενσωματωθεί περισσότερο στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών στο Δυτικό Ημισφαίριο, χάνοντας τη δυνατότητα να διατηρήσει τη δική του ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα υποστεί πολύ σοβαρές συνέπειες, εφόσον δεν καταφέρει να αποτρέψει την αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας. Απώλεια τμήματος της ΕΕ λόγω επίθεσης από τον βασικό εγγυητή ασφάλειάς της, θα έβαζε τέλος όχι μόνο στην ιδέα περί στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, αλλά και στο ίδιο το εγχείρημα ευρωπαϊκής ενοποίησης, καθώς τα κράτη μέλη, βλέποντας ότι η ΕΕ δεν μπορεί να τα προστατέψει από εξωτερικές απειλές, θα αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις για την ασφάλειά τους. Επιπρόσθετα, η συμμαχία του ΝΑΤΟ θα αποκτήσει νέο χαρακτήρα, ως εργαλείο εφαρμογής του Δόγματος Μονρόε.
Προκειμένου να μειωθεί ο αρνητικός αντίκτυπος στην ΕΕ, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να παρέχουν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία προνομιακή πρόσβαση στις σπάνιες γαίες της περιοχής, μειώνοντας την κινεζική επιρροή στον συγκεκριμένο τομέα, αλλά δημιουργώντας ολική εξάρτηση από τις αμερικανικές εφοδιαστικές αλυσίδες και προκαλώντας καίρια γεωπολιτική αποδυνάμωση.
Για να αποτραπούν τα ανωτέρω, η ΕΕ και ο Καναδάς το τελευταίο διάστημα, συσφίγγουν όλο και περισσότερο τις αμυντικές τους σχέσεις. Στα τέλη του 2025, οι δύο πλευρές υπέγραψαν συμφωνία εταιρικής σχέσης για την ασφάλεια και την άμυνα, δημιουργώντας μια παράλληλη αρχιτεκτονική ασφάλειας, ανεξάρτητη από την αμερικανική διοίκηση. Επιπλέον, ο Καναδάς έχει γίνει η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που συμμετέχει στο πρόγραμμα SAFE για την ευρωπαϊκή άμυνα, ενώ εντός του 2026, θα πραγματοποιηθούν κοινές ασκήσεις ελεύθερης ναυσιπλοΐας Καναδά-ΕΕ στην Αρκτική.
Ο αμερικανικός έλεγχος επί των κοιτασμάτων πετρελαίου της Βενεζουέλας σε συνδυασμό με το έλεγχο των σπάνιων γαιών που βρίσκονται στη Γροιλανδία, αναμένεται να δώσουν στις ΗΠΑ έναν κυρίαρχο ρόλο στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Κάτι τέτοιο, θα μπορούσε να εντείνει τις προσπάθειες άλλων χωρών για δημιουργία οικονομικών συστημάτων που δεν θα εξαρτώνται από το δολάριο. Η γρήγορη επιτυχία της επιχείρησης κατά της ηγεσίας της Βενεζουέλας και η αδύναμη αντίδραση της Ευρώπης, ενδέχεται να ενθαρρύνουν τον Αμερικανό πρόεδρο να αναλάβει μεγαλύτερα ρίσκα, προκειμένου να υλοποιήσει τη δική του θεώρηση του Δόγματος Μονρόε, όπως αυτή εκφράστηκε στη νέα Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ το 2025. Ο έλεγχος επί των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της Βενεζουέλας, που εκτιμάται πως είναι τα μεγαλύτερα στον πλανήτη, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση των σπάνιων γαιών της Γροιλανδίας, εφόσον οι διακηρύξεις του Αμερικανού προέδρου μετουσιωθούν σε πράξεις, θα φέρουν πιο κοντά τον Ντόναλντ Τραμπ στην υλοποίηση του οράματός του για τη «χρυσή εποχή της Αμερικής». Ωστόσο, για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη που γειτνιάζουν με τις ΗΠΑ, το επόμενο διάστημα θα αποδειχθεί ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς ενδεχόμενη επιτυχία του γεωπολιτικού εγχειρήματος του Ντόναλντ Τραμπ, θα ανατρέψει ριζικά την μεταψυχροπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας και θα κρίνει τη γεωπολιτική τους επιβίωση.
