Από την Καράκας στον παγκόσμιο χάρτη ισχύος
Η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο του 2026 δεν αποτελεί ένα απομονωμένο περιφερειακό επεισόδιο. Εντάσσεται σε μια ιστορική επαναφορά της ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών στο δυτικό ημισφαίριο και σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια περίοδο ανοιχτής επαναχάραξης σφαιρών επιρροής. Η αποδόμηση του καθεστώτος Μαδούρο, έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία κυρώσεων, πολιτικής απονομιμοποίησης και γεωοικονομικής πίεσης, στοχεύει πρωτίστως στη διάρρηξη της ρωσοκινεζικής παρουσίας στη Λατινική Αμερική και στην επανένταξη της Βενεζουέλας στη δυτική στρατηγική τροχιά. Η χώρα μετατρέπεται έτσι από «απομονωμένο κράτος» σε κεντρικό πεδίο αναμέτρησης μεγάλων δυνάμεων.
Η ιστορική ρήξη που οδήγησε στη σημερινή σύγκρουση
Οι ρίζες της κρίσης είναι βαθιά ιστορικές. Το 1999, με την άνοδο του Ούγο Τσάβες, η Βενεζουέλα εγκατέλειψε το μεταψυχροπολεμικό μοντέλο συνεργασίας με τις ΗΠΑ και υιοθέτησε το δόγμα του σοσιαλισμού του 21ου αιώνα. Η κρατικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας το 2003, η σταδιακή στρατηγική σύμπραξη με τη Ρωσία μετά το 2006 και με την Κίνα μετά το 2008 μετέτρεψαν τη χώρα σε κόμβο αντιδυτικής ισχύος στην Καραϊβική. Μετά τον θάνατο του Τσάβες το 2013, το καθεστώς Μαδούρο εμβάθυνε αυτή την εξάρτηση, μετατρέποντας τη Βενεζουέλα σε ενεργειακή, χρηματοπιστωτική και στρατιωτικο-πληροφοριακή πλατφόρμα ανταγωνισμού με τη Δύση.
Από το 2017 και ιδιαίτερα από το 2019, όταν οι ΗΠΑ αναγνώρισαν τον Χουάν Γκουαϊδό ως μεταβατικό πρόεδρο, η Ουάσιγκτον υιοθέτησε πολυεπίπεδη στρατηγική αποδόμησης: εκτεταμένες κυρώσεις, νομικές διώξεις κατά της ηγεσίας, επιχειρήσεις επιρροής και σταδιακή στρατιωτική περικύκλωση μέσω περιφερειακών συμμάχων. Η επιχείρηση του 2026 αποτελεί την κορύφωση αυτής της ιστορικής πορείας.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ο Μαδούρο αλλά το σύστημα ισχύος
Στην αμερικανική στρατηγική σκέψη, η Βενεζουέλα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως αυταρχικό καθεστώς. Αντιμετωπίζεται ως υβριδικός κόμβος: ενεργειακή δεξαμενή, γεωπολιτική πλατφόρμα και πεδίο δράσης εγκληματικών και παρακρατικών δικτύων. Το διακύβευμα αφορά τον έλεγχο κρίσιμων αποθεμάτων πετρελαίου, θαλάσσιων αρτηριών στον Ατλαντικό και στρατηγικών προσβάσεων που συνδέουν Καραϊβική, Κεντρική και Νότια Αμερική με την Ευρώπη.
Η επιχείρηση του 2026 σηματοδοτεί επιστροφή των ΗΠΑ σε δόγμα άμεσης ισχύος, συγκρίσιμο με ιστορικές παρεμβάσεις όπως ο Παναμάς το 1989 και η Γρενάδα το 1983, αλλά προσαρμοσμένο στον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων του 21ου αιώνα. Το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή της ανεκτής γεωπολιτικής αμφισημίας στη Λατινική Αμερική ολοκληρώνεται.
Γιατί η Βενεζουέλα αφορά άμεσα την Ελλάδα
Οι εξελίξεις αυτές δεν είναι μακρινές για την Ελλάδα. Η σταδιακή επανένταξη της Βενεζουέλας στη διεθνή αγορά ενέργειας ενισχύει τη διαφοροποίηση πηγών τροφοδοσίας της Ευρώπης. Η Ελλάδα, η οποία αναδεικνύεται σε κόμβο LNG, διύλισης, ναυτιλίας και λιμένων, μπορεί να αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στις νέες ροές μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης. Ο ελληνόκτητος στόλος, οι ενεργειακές υποδομές και οι λιμενικοί κόμβοι μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμα εργαλεία γεωοικονομικής ισχύος.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η επιστροφή στη λογική των σφαιρών επιρροής ενισχύει τη σημασία των περιφερειακών πυλώνων. Όπως οι ΗΠΑ επαναχαράσσουν κόκκινες γραμμές στην Καραϊβική, έτσι αναβαθμίζουν και τον ρόλο τους στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα αποκτά αυξημένη στρατηγική αξία ως πυλώνας σταθερότητας, αλλά και αυξημένες ευθύνες σε θέματα ασφάλειας, διαμετακόμισης και περιφερειακής αποτροπής.
Σε στρατηγικό επίπεδο, η υπόθεση Βενεζουέλας καταδεικνύει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν περιορίζονται πλέον στη διαχείριση κρίσεων, αλλά επιδιώκουν δομική αναδιάταξη συσχετισμών. Αυτό επιβάλλει στην Αθήνα να επενδύσει σοβαρά στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στην καλλιέργεια εθνικής στρατηγικής κουλτούρας.
Τι οφείλει να κάνει η Αθήνα
Η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί σε τρεις σαφείς άξονες.
Πρώτον, συστηματική ενίσχυση της ενεργειακής και ναυτιλιακής διπλωματίας με τις ΗΠΑ και κράτη της Λατινικής Αμερικής.
Δεύτερον, περαιτέρω αναβάθμιση του ρόλου της ως πυλώνα ασφάλειας και επιχειρησιακής υποστήριξης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τρίτον, θεσμική ενίσχυση των μηχανισμών στρατηγικής ανάλυσης, πρόβλεψης και γεωοικονομικού σχεδιασμού.
Η Βενεζουέλα ως προειδοποίηση για τη νέα εποχή
Η Βενεζουέλα δεν είναι μεμονωμένο γεγονός. Είναι ένδειξη ότι ο κόσμος εισέρχεται σε φάση σκληρής γεωπολιτικής, όπου η ισχύς, οι πόροι και οι γεωγραφικοί κόμβοι επιστρέφουν στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής. Για την Ελλάδα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν επηρεάζεται, αλλά αν θα περιοριστεί στον ρόλο του παρατηρητή ή αν θα αξιοποιήσει τη νέα πραγματικότητα για να μετατραπεί σε συνδιαμορφωτή εξελίξεων.
*
Του Καθηγητή Μάριου Π. Ευθυμιόπουλου Επικεφαλής Strategy International – Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, Lithuania
X: EfthymiopoulosM
