Το Ίδρυμα Β. και Μ. Θεοχαράκη ανακοινώνει την έκθεση Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου, αφιερωμένη στο έργο του ελληνοαμερικανού καλλιτέχνη Stephen Antonakos (1926–2013). Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό ετών από τη γέννησή του στη Λακωνία, η έκθεση παρουσιάζει μια εκτεταμένη αποτίμηση της πλούσιας καλλιτεχνικής του πορείας και της επιρροής του, χαρτογραφώντας, παράλληλα, τα καλλιτεχνικά ρεύματα και τις ευαισθησίες που συγκροτούν το έργο και την παρακαταθήκη του. Η έκθεση θα εγκαινιαστεί από την Υπουργό Τουρισμού, κυρία Όλγα Κεφαλογιάννη, την Τετάρτη 18 Μαρτίου στις 20:00, στο Ίδρυμα Β. και Μ. Θεοχαράκη
Η έκθεση επιδιώκει να ανιχνεύσει το εύρος του οράματος του Αντωνάκου μέσα από έξι δεκαετίες δημιουργίας, αναδεικνύοντας την εξελισσόμενη γλώσσα του χρώματος, της μορφής και της φωτεινής αφαίρεσης. Παρουσιάζονται κομβικές ενότητες έργων από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 έως και το 2012, όπως οι σειρές Neon Panels (1980–2013), Direct Neons (δεκαετία 1970), Packages (1971–2006), Neon Walls (1977–2007), Alphavitos(1986–1990), Travel Collages (1987–2002), αρχιτεκτονικά μοντέλα Παρεκκλησίων (1992–2010) και Gold Works (2010–2013), καθώς και πρώιμα γλυπτικά έργα των δεκαετιών 1950–1970 με υφάσματα, χαρτόνι και άλλα καθημερινά υλικά.
Παράλληλα με το έργο του Αντωνάκου, η έκθεση περιλαμβάνει έργα ιστορικά σημαντικών και σύγχρονων καλλιτεχνών, ορισμένοι εκ των οποίων υπήρξαν φίλοι ή αισθητικά συγγενείς του. Όλοι τέμνουν το καλλιτεχνικό του τόξο, αναδεικνύοντας τη διαχρονική απήχηση των ιδεών του στον 21ο αιώνα. Η έκθεση συμπεριλαμβάνει έργα των Francis Alÿs, Yiannis Bouteas, Christo, Chryssa, Ksenia Ender, Lucio Fontana, Ray Johnson, Kazimir Malevich, Gordon Matta-Clark, On Kawara, Judy Pfaff, Robert Ryman και Fred Sandback, τοποθετώντας τον Αντωνάκο σε διάλογο με καλλιτέχνες που συνδέονται με τον Κονστρουκτιβισμό, το Lightand Space, την Εννοιολογική Τέχνη, τον Μινιμαλισμό και άλλες μορφές γεωμετρικής διερεύνησης.
Συνδέσεις ανάμεσα στην εμφατικά γραμμική αφαίρεση του Αντωνάκου και σε ορισμένες από τις πιο συναισθηματικά διαστρωματωμένες ενότητές του
Ο τίτλος της έκθεσης αντανακλά την πολυπλοκότητα της ελληνοαμερικανικής ταυτότητας του Αντωνάκου: στα αγγλικά, Vectors of Time and Space και στα ελληνικά, Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου. Με τους δύο τίτλους, η διπλή σημασιοδότηση μεταξύ των Vectors και των Υστερογράφων δημιουργεί συνδέσεις ανάμεσα στην εμφατικά γραμμική, αυστηρών ορίων αφαίρεση του Αντωνάκου και σε ορισμένες από τις πιο συναισθηματικά διαστρωματωμένες ενότητές του. Ένα Διάνυσμα δηλώνει έναν τύπο γραφικής αναπαράστασης, που χρησιμοποιεί ευθύγραμμα στοιχεία για τη συγκρότηση του περιγράμματος μορφών, μια ποσότητα που διαθέτει ταυτόχρονα κατεύθυνση και μέτρο και καθορίζει τη θέση ενός σημείου στον χώρο σε σχέση με ένα άλλο. Τα Υστερόγραφα παραπέμπουν στη μεταδοτική δύναμη του χρόνου, όπως αυτή συμπυκνώνεταισε πολλά από τα έργα της έκθεσης, και ιδίως σε μια διοργάνωση που τιμά την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Αντωνάκου. Οι διπλοί τίτλοι, Vectors και Υστερόγραφα, αποτυπώνουν δύο βασικούς άξονες στο έργο του: την ακριβή, αυστηρών ορίων γεωμετρική του αφαίρεση και τις πιο εκφραστικές ενότητες που αντανακλούν τη ροή και το πέρασμα του χρόνου.
Τα έργα προέρχονται από δανεισμούς της Συλλογής Έργων Τέχνης Alpha Bank, του Stephen Antonakos Studio LLC, του Electronic ArtsIntermix (EAI), Νέα Υόρκη, της Συλλογής Hellenic Diaspora Foundation, του Ray Johnson Estate / ARS, Νέα Υόρκη, του MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, του Gordon Matta-ClarkEstate, του MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, της Συλλογής Ιδρύματος Ωνάση, του One Million Years Foundation, της Συλλογής Ειρήνης Παναγοπούλου, του Fred Sandback Estate, του Αρχείου της Judy Pfaffand της Cristin Tierney Gallery, Νέα Υόρκη, της Dimitris Passas Collection, του Αρχείου του Γιάννη Μπουτέα και της CITRONNE Gallery, καθώς και από άλλες σημαντικές ιδιωτικές συλλογές.
Την έκθεση συνοδεύει δίγλωσσος εικονογραφημένος κατάλογος με έργα, αρχειακό υλικό και κείμενα των Μαρίνας Μήλιου Θεοχαράκη, Στέλιου Βασιλάκη και της επιμελήτριας Sara Reisman.
Την έκθεση έχει επιμεληθεί η επιμελήτρια, εκπαιδευτικός και συγγραφέας Sara Reisman.
Λίγα λόγια για τον Στήβεν Αντωνάκο
Ο Στήβεν Αντωνάκος, από το 1960 και εξής, αξιοποιώντας το νέον, προσέδωσε στο μέσο νέες αντιληπτικές και μορφολογικές διαστάσεις μέσα από εκατοντάδες εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία, αρχικά στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια διεθνώς. Η χρήση λιτών, πλήρων και ημιτελών γεωμετρικών μορφών εκτείνεται από άμεσες τρισδιάστατες εγκαταστάσεις σε εσωτερικούς χώρους έως ζωγραφικά έργα σε καμβά, τους Neon Walls, τα γνωστά φωτιζόμενα από το πίσω μέρος Neon Panels με ζωγραφισμένες ή επιχρυσωμένες επιφάνειες, καθώς και τα Rooms και τα Chapels. Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Αντωνάκος σχεδίαζε τα έργα του σε σχέση με τον τόπο παρουσίασής τους — την κλίμακα, τις αναλογίες και τον χαρακτήρα του — καθώς και με τον χώρο που μοιράζονται με τον θεατή. Ο ίδιος χαρακτήριζε την τέχνη του ως «πραγματικά πράγματα σε πραγματικούς χώρους», επιδιώκοντας να βιώνεται χωρίς αναφορά πέρα από την άμεση οπτική και κινητική εμπειρία.
Γεννημένος στην Ελλάδα το 1926 και μεγαλωμένος στο Μπρούκλιν, μετά τη μετανάστευσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ηλικία τεσσάρων ετών, ο Αντωνάκος αναδείχθηκε σε κεντρική μορφή της μεταπολεμικής αφαίρεσης. Το έργο του παρουσιάστηκε σε διεθνείς διοργανώσεις όπως η Documenta 6 (1977), ενώ εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Δημόσιες αναθέσεις περιλαμβάνουν σημαντικά έργα στη Νέα Υόρκη, την Ατλάντα, το Μιλγουόκι, την Αθήνα και το Μπάρι, μεταξύ άλλων πόλεων. Έργα του Αντωνάκου περιλαμβάνονται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων το MetropolitanMuseumofArt, το MoMA, το WhitneyMuseum, το Guggenheim και η NationalGallery στην Ουάσινγκτον, καθώς και σε πολλά μεγάλα ιδρύματα στην Ελλάδα. Υπήρξε μέλος της NationalAcademyofDesign και τιμήθηκε με το βραβείο συνολικής προσφοράς της το 2011.
Οι συντελεστές της έκθεσης και του Ιδρύματος ανέφεραν:
«Για εμάς, η έκθεση Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου δεν αποτελεί μόνο έναν φόρο τιμής, αλλά μια πράξη συνέχειας. Μια υπενθύμιση ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργή παύση και ότι το φως μπορεί να μεταβάλει την εμπειρία του χρόνου, να τον πλάσει, να τον επιμηκύνει, ακόμη και να τον αναστείλει.»
—Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, Επικεφαλής Στρατηγικού Σχεδιασμού Εκθέσεων, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β.& Μ.Θεοχαράκη
«Η έκθεση συνεχίζει τη δέσμευση του Ιδρύματος να παρουσιάζει καλλιτέχνες των οποίων το έργο υπερβαίνει εθνικά και ιστορικά όρια και σύνορα. Σε μια εποχή που τείνει να επαναπροσδιορίζει έντονα την αντίληψη και την εμπειρία του χώρου και του χρόνου, το έργο του Αντωνάκου μας κατευθύνει και μας αναγκάζει να επιβραδύνουμε και να στρέψουμε την προσοχή μας πιο συνειδητά στην κατανόηση τόσο των εννοιών του χρόνου και του χώρου, όσο και του εαυτού μας.»
—Στέλιος Βασιλάκης, Διευθυντής, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β.& Μ.Θεοχαράκη
«Προσεγγίζουμε τον Αντωνάκο όχι μόνο ως καλλιτέχνη υποδειγματικής μορφολογικής συγκρότησης, αλλά ως στοχαστή της αντίληψης και της εμπειρίας του χρόνου και του χώρου. Το έργο του ολοκληρώνεται μέσα από την παρουσία του θεατή.»
—Sara Reisman, επιμελήτρια
Info:
Εγκαίνια: 18 Μαρτίου 2026, 20:00
Διάρκεια έκθεσης: 18 Μαρτίου 2026 – 19 Ιουλίου 2026
Χώρος: Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη, Αθήνα
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα–Κυριακή 10:00–18:00,
Πέμπτη 10:00–20:00 (Μάρτιος-Μάιος)
Είσοδος: 10€ (κανονικό) 5€ (μειωμένο)
