Την έντονη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκάλεσε η σημερινή επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της Λιβύης, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να εκδίδουν κοινή ανακοίνωση, στην οποία χαρακτηρίζουν τη συμφωνία «άκυρη και ανυπόστατη» και επαναβεβαιώνουν την αλληλεγγύη της ΕΕ προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Στην κοινή τους ανακοίνωση αναφέρουν αυτολεξεί:
«Εκφράζουμε τη βαθιά λύπη μας για τη σημερινή επικύρωση από το Κοινοβούλιο της Λιβύης του λεγόμενου Μνημονίου Κατανόησης Λιβύης–Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Υπενθυμίζουμε ότι η θέση της ΕΕ επί του ζητήματος αυτού διατυπώθηκε με σαφήνεια από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη. Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη.
Επιβεβαιώνουμε εκ νέου την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Επαναλαμβάνουμε την πάγια και γνωστή θέση της ΕΕ κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη».
Η κοινή παρέμβαση των δύο Ευρωπαίων ηγετών έρχεται μετά την απόφαση του Κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, το οποίο συνδέεται με το στρατόπεδο του Χαλίφα Χάφταρ, να εγκρίνει ομόφωνα το μνημόνιο που είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης.
Η απόφαση σηματοδοτεί σημαντική μεταστροφή της στάσης του λιβυκού Κοινοβουλίου, το οποίο το 2020 είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε αποφασίσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα. Με τη σημερινή ψηφοφορία ανακλήθηκαν και οι δύο εκείνες αποφάσεις.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς η οριοθέτηση που προβλέπει αγνοεί, την ελληνική θέση, τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης, στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με την τριήμερη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στις Βρυξέλλες, συνοδευόμενου από τους υπουργούς Εσωτερικών, Μουσταφά Τσιφτσί, και Δικαιοσύνης, Ακίν Γκιουρλέκ. Οι τρεις υπουργοί συμμετείχαν στην τέταρτη υπουργική συνάντηση Τουρκίας–Βελγίου, με την οποία επαναλαμβάνεται, έπειτα από δέκα χρόνια, ο διμερής διάλογος υψηλού επιπέδου. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται η ασφάλεια, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, η δικαστική και αστυνομική συνεργασία, το μεταναστευτικό, καθώς και η αμυντική βιομηχανία.
Στο περιθώριο της επίσκεψης, ο Χακάν Φιντάν συναντήθηκε με τον Βέλγο υπουργό Εξωτερικών, Μαξίμ Πρεβό, και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, με τον οποίο συζήτησε τις εξελίξεις στην ασφάλεια, ιδιαίτερα στη Μαύρη Θάλασσα, και τη συμβολή της Τουρκίας στην αποτρεπτική και αμυντική ικανότητα της Συμμαχίας. Οι επαφές πραγματοποιούνται ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και άμυνας, διεκδικώντας μεταξύ άλλων συμμετοχή στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα SAFE, ζήτημα στο οποίο αντιδρούν η Ελλάδα και η Κύπρος.
