Ο εθιστικός σχεδιασμός του TikTok παραβιάζει την ευρωπαϊκή νομοθεσία, σύμφωνα με προκαταρκτικό συμπέρασμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Επιτροπή ανακοίνωσε στις 6 Φεβρουαρίου ότι η πλατφόρμα δεν συμμορφώνεται με τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), καθώς δεν έχει αξιολογήσει ούτε περιορίσει επαρκώς τους κινδύνους που απορρέουν από λειτουργίες οι οποίες ενισχύουν την ψυχαναγκαστική χρήση της εφαρμογής, ιδίως από παιδιά και εφήβους.
«Ο εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να έχει επιζήμιες συνέπειες για τον αναπτυσσόμενο νου των παιδιών και των εφήβων. Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες καθιστά τις πλατφόρμες υπεύθυνες για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στους χρήστες τους. Στην Ευρώπη, εφαρμόζουμε τη νομοθεσία μας για να προστατεύσουμε τα παιδιά και τους πολίτες μας στο διαδίκτυο», δήλωσε η Χένα Βίρκουνεν, εκτελεστική αντιπρόεδρος για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η παραβίαση συνδέεται άμεσα με τον σχεδιασμό της πλατφόρμας και συγκεκριμένες λειτουργίες που ενισχύουν την εθιστική χρήση. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ατελείωτη κύλιση περιεχομένου, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι ειδοποιήσεις και το ιδιαίτερα εξατομικευμένο σύστημα συστάσεων περιεχομένου.
Η έρευνα της Επιτροπής δείχνει ότι τα χαρακτηριστικά αυτά «ανταμείβουν» διαρκώς τους χρήστες με νέο περιεχόμενο, ενθαρρύνοντας τη συνεχή παραμονή στην εφαρμογή και οδηγώντας σε μηχανική συμπεριφορά, με μειωμένο έλεγχο της χρήσης. Η Επιτροπή επικαλείται εκτενή επιστημονική έρευνα, σύμφωνα με την οποία αυτού του τύπου ο σχεδιασμός μπορεί να οδηγήσει σε ψυχαναγκαστική χρήση της εφαρμογής και να μειώσει τον αυτοέλεγχο των χρηστών.
Κατά την Επιτροπή, η TikTok δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους αυτού του σχεδιασμού. Στην ανάλυσή της, η εταιρεία φέρεται να αγνόησε κρίσιμους δείκτες ψυχαναγκαστικής χρήσης, όπως τον χρόνο που περνούν οι ανήλικοι στην εφαρμογή κατά τη διάρκεια της νύχτας, τη συχνότητα ανοίγματος της εφαρμογής και άλλα σχετικά δεδομένα.
Παράλληλα, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα υφιστάμενα μέτρα της TikTok δεν μειώνουν αποτελεσματικά τους κινδύνους που απορρέουν από τον εθιστικό σχεδιασμό της πλατφόρμας. Ειδικότερα, τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου οθόνης και τα εργαλεία γονικού ελέγχου δεν θεωρούνται επαρκή.
Τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου δεν φαίνεται να βοηθούν ουσιαστικά τους χρήστες να μειώσουν και να ελέγξουν τη χρήση της εφαρμογής, καθώς μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν και εισάγουν περιορισμένα εμπόδια στη συνεχή χρήση. Αντίστοιχα, τα εργαλεία γονικού ελέγχου ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικά, καθώς απαιτούν πρόσθετο χρόνο και δεξιότητες από τους γονείς για την ενεργοποίηση και τη χρήση τους.
Σε αυτό το στάδιο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η TikTok οφείλει να προχωρήσει σε αλλαγές στον βασικό σχεδιασμό της υπηρεσίας. Μεταξύ των μέτρων που αναφέρονται περιλαμβάνονται η σταδιακή απενεργοποίηση βασικών εθιστικών λειτουργιών, όπως η ατελείωτη κύλιση περιεχομένου, η εφαρμογή αποτελεσματικών υποχρεωτικών διαλειμμάτων χρήσης, συμπεριλαμβανομένων των νυχτερινών ωρών, καθώς και η προσαρμογή του συστήματος συστάσεων περιεχομένου.
Τα συμπεράσματα της Επιτροπής έχουν προκαταρκτικό χαρακτήρα και δεν προδικάζουν την τελική έκβαση της διαδικασίας. Η TikTok έχει πλέον τη δυνατότητα να εξετάσει τον φάκελο της έρευνας και να απαντήσει γραπτώς στις διαπιστώσεις της Επιτροπής, ενώ παράλληλα θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών.
Εφόσον τα προκαταρκτικά συμπεράσματα επιβεβαιωθούν, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, η οποία μπορεί να οδηγήσει στην επιβολή προστίμου έως και 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας.
Η υπόθεση εντάσσεται στη συνολική έρευνα που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2024 για τη συμμόρφωση της TikTok με τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Πέραν του εθιστικού σχεδιασμού, η έρευνα καλύπτει και άλλους τομείς, όπως τη λειτουργία των συστημάτων συστάσεων περιεχομένου, τους κινδύνους ακατάλληλης εμπειρίας για ανηλίκους λόγω λανθασμένης δήλωσης ηλικίας, καθώς και τις υποχρεώσεις της πλατφόρμας ως προς την προστασία της ιδιωτικότητας, της ασφάλειας και της προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο.
