Στην προειδοποίηση ότι χωρίς ριζικές μεταρρυθμίσεις στο μεταναστευτικό η δημόσια εμπιστοσύνη θα συνεχίσει να διαβρώνεται» ο επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ, Μάγκνους Μπρούνερ παρουσίασε το σχέδιο της Επιτροπής για τη μείωση των παράτυπων αφίξεων και της διατήρησής τους σε χαμηλό επίπεδο. Πρόκειται για την πρώτη ευρωπαϊκή στρατηγική για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, μαζί με μια συνολική στρατηγική για τις θεωρήσεις εισόδου, και της προσέλκυσης ταλέντων.
Σύμφωνα με τους αξιωματούχους της ΕΕ η «πυξίδα» αυτή, όπως παρουσιάστηκε σήμερα ορίζει ένα ενιαίο πλαίσιο πολιτικής που συνδυάζει έναν πενταετή οδικό χάρτη για το άσυλο και τη μετανάστευση με τη χρήση της πολιτικής βίζας ως εργαλείου ελέγχου, συνεργασίας και πίεσης προς τρίτες χώρες.
«Εμείς θα αποφασίζουμε ποιος μπορεί να έρθει»
Ο Μπρούνερ υποστήριξε ότι η κατάχρηση του συστήματος υπονομεύει την κοινωνική αποδοχή της μεταναστευτικής πολιτικής και περιορίζει την ικανότητα της Ευρώπης να προσφέρει ουσιαστική προστασία σε όσους τη χρειάζονται πραγματικά, ενώ ταυτόχρονα πλήττει την προσπάθεια προσέλκυσης ταλέντων. Όπως τόνισε, «όταν το σύστημα δεν λειτουργεί, χάνουμε και την εμπιστοσύνη των πολιτών και την πολιτική νομιμοποίηση για να προστατεύσουμε όσους δικαιούνται άσυλο».
Σύμφωνα με τον ίδιο το 2025 ήταν η χρονιά που η Ευρώπη απέδειξε ότι μπορεί να παραδώσει αποτελέσματα στο μεταναστευτικό», επισημαίνοντας ότι οι παράτυπες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ έχουν μειωθεί κατά 55% τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι αιτήσεις ασύλου καταγράφουν πτώση 21%.
«Κάνουμε αυτά που λέμε ότι θα κάνουμε» είπε και τόνισε ότι με τις δύο νέες στρατηγικές η ΕΕ «βάζει σε τάξη το ευρωπαϊκό της σπίτι» και χαράσσει «μια νέα πορεία για το ποιος μπορεί να έρθει, ποιος μπορεί να μείνει και ποιος πρέπει να αποχωρήσει».
Οι δύο πρωτοβουλίες
Οι δύο πρωτοβουλίες αποτυπώνουν τη σαφή πολιτική επιλογή των Βρυξελλών να ευθυγραμμίσουν τον έλεγχο των συνόρων, τις επιστροφές, τη μεταναστευτική διπλωματία και την πολιτική θεωρήσεων σε μια πιο αυστηρή αλλά λειτουργική προσέγγιση με ορίζοντα το 2030.
Η στρατηγική φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «πυξίδα» για τη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ τα επόμενα πέντε χρόνια.
Όσον αφορά στις θεωρήσεις εισόδου, σύμφωνα με την Κομισιόν η στρατηγική αυτή καθορίζει ένα πλαίσιο για μια πιο στρατηγική πολιτική θεωρήσεων, η οποία προάγει τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καθιστά καλύτερα εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη κινητικότητα, καθώς και τις συνέπειες της περιφερειακής αστάθειας και του γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στο να καταστήσει την Ευρώπη, ασφαλέστερη, μέσω της ενίσχυσης της πρώτης γραμμής ελέγχου ασφάλειας, πιο ευημερούσα και ανταγωνιστική, διευκολύνοντας την πρόσβαση όσων συμβάλλουν στις οικονομίες και τις κοινωνίες της Ευρώπης· πιο επιδραστική σε παγκόσμιο επίπεδο, προωθώντας τα στρατηγικά συμφέροντα, τις αξίες και τη διεθνή θέση της ΕΕ και πιο αποτελεσματική, μέσω μιας εξυπνότερης, σύγχρονης και συνεκτικής πολιτικής θεωρήσεων.
Ευρωπαϊκή στρατηγική για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης
Η στρατηγική στοχεύει σε τρεις βασικούς άξονες: την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης και την καταπολέμηση των εγκληματικών δικτύων, την προστασία όσων φεύγουν από πολέμους και διώξεις με παράλληλη αποτροπή της κατάχρησης του συστήματος, και την προσέλκυση ταλέντων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσδιορίζει έξι σαφείς προτεραιότητες:
1. Ενίσχυση της διπλωματίας στον τομέα της μετανάστευσης
Η ΕΕ προωθεί μια πιο αποφασιστική μεταναστευτική διπλωματία μέσω ολοκληρωμένων εταιρικών σχέσεων με τρίτες χώρες. Η στρατηγική προβλέπει τη χρήση κινήτρων και μοχλών σε πολλαπλά πεδία πολιτικής — από τις θεωρήσεις και το εμπόριο έως τη χρηματοδοτική στήριξη — και μια προσέγγιση που καλύπτει ολόκληρη τη μεταναστευτική διαδρομή, με στόχο την πρόληψη επικίνδυνων ταξιδιών, την καταπολέμηση των διακινητών και τη στήριξη επιστροφών.
2. Ισχυρά εξωτερικά σύνορα για έλεγχο και ασφάλεια
Η στρατηγική προβλέπει έλεγχο όλων των παράνομων αφίξεων και εφαρμογή των συνοριακών διαδικασιών του Συμφώνου στα εξωτερικά σύνορα από τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους. Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη προηγμένων ψηφιακών συστημάτων διαχείρισης συνόρων, με την εφαρμογή του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου και την έναρξη λειτουργίας του ETIAS, καθώς και η περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου της Frontex.
3. Ένα σταθερό, δίκαιο και ευέλικτο σύστημα ασύλου και μετανάστευσης
Το Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση παραμένει το θεμέλιο της πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή δεσμεύεται για την πλήρη εφαρμογή των νέων κανόνων, με πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ και ειδικές ομάδες στήριξης στα κράτη-μέλη, ενώ διατηρεί ανοικτό το ενδεχόμενο στοχευμένων προσαρμογών για την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων.
4. Αποτελεσματικότερη επιστροφή και επανεισδοχή
Οι επιστροφές αναδεικνύονται σε κεντρικό πυλώνα της στρατηγικής, καθώς σήμερα υλοποιείται μόλις περίπου το ένα τέταρτο των αποφάσεων αποχώρησης. Η Επιτροπή προωθεί τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών, με βάση τον υπό διαπραγμάτευση κανονισμό, με πιο αποτελεσματικούς κανόνες, ψηφιοποιημένες διαδικασίες και νέα εργαλεία, όπως τα κέντρα επιστροφής.
5. Κινητικότητα εργατικού δυναμικού και προσέλκυση ταλέντων
Παρά την έμφαση στον έλεγχο των ροών, η στρατηγική επιδιώκει να καταστήσει την ΕΕ πιο ελκυστική στον παγκόσμιο ανταγωνισμό για ταλέντο. Προβλέπεται η ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων για ταλέντα, η απλοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών εισόδου και αναγνώρισης προσόντων, καθώς και η αξιοποίηση της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης στη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης.
Στόχος είναι να παρασχεθούν στα κράτη μέλη σύγχρονα, ασφαλέστερα και αποτελεσματικότερα εργαλεία για τη βελτίωση της ποιότητας, της συνέπειας και της επικαιρότητας της λήψης αποφάσεων, καθώς και για την ενίσχυση της ασφάλειας, βελτιώνοντας παράλληλα τις υπηρεσίες προς τους πολίτες.
Για τη στήριξη της εφαρμογής της στρατηγικής, η Επιτροπή προτείνει τη στρατηγική αξιοποίηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028–2034, με πρόβλεψη τουλάχιστον 81 δισ. ευρώ για τις πολιτικές εσωτερικών υποθέσεων και τις διεθνείς εταιρικές σχέσεις. Όλες οι δράσεις, υπογραμμίζεται, θα υλοποιηθούν με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των διεθνών υποχρεώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Στρατηγική πολιτική θεωρήσεων (βίζας) με τρεις πυλώνες
Παράλληλα με τον πενταετή οδικό χάρτη για το άσυλο και τη μετανάστευση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί για πρώτη φορά μια συνολική ευρωπαϊκή στρατηγική για τις θεωρήσεις εισόδου, αναβαθμίζοντας την πολιτική βίζας σε βασικό εργαλείο στρατηγικής πολιτικής.
Η νέα προσέγγιση στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: την ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό.
Ενίσχυση της ασφάλειας της ΕΕ
Η πολιτική θεωρήσεων αξιοποιείται πιο συστηματικά για την προάσπιση της ασφάλειας και των στρατηγικών συμφερόντων της Ένωσης. Η Επιτροπή προτείνει ένα νέο, πιο προβλέψιμο πλαίσιο για τη χορήγηση καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση βίζας, με σαφή και διαφανή κριτήρια αξιολόγησης, καθώς και αυστηρότερη παρακολούθηση των υφιστάμενων visa-free καθεστώτων ώστε να αποτρέπονται καταχρήσεις.
Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η αναβάθμιση του άρθρου 25α του Κώδικα Θεωρήσεων, που επιτρέπει στην ΕΕ να λαμβάνει στοχευμένα μέτρα όταν τρίτες χώρες δεν συνεργάζονται στις επιστροφές και την επανεισδοχή των υπηκόων τους.
Στο πλαίσιο της προγραμματισμένης αναθεώρησης του Κώδικα Θεωρήσεων το 2026, ο μηχανισμός αυτός θα γίνει πιο ευέλικτος και θα συμπληρωθεί με ad hoc μέτρα, ώστε να λειτουργεί και ως κίνητρο συνεργασίας σε θέματα ασφάλειας και καταπολέμησης της παράτυπης μετανάστευσης.
Για πρώτη φορά, προβλέπεται επίσης η δυνατότητα στοχευμένων περιορισμών θεωρήσεων ως απάντηση σε εχθρικές ενέργειες ή την πολιτική εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από τρίτες χώρες.
Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της νόμιμης κινητικότητας
Η στρατηγική θεωρήσεων στοχεύει παράλληλα στη διευκόλυνση της νόμιμης κινητικότητας και στη στήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Προβλέπεται η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών αιτήσεων βίζας και η εφαρμογή του ETIAS για τους ταξιδιώτες χωρίς υποχρέωση θεώρησης από το τέλος του 2026.
Παράλληλα, προωθείται η χορήγηση θεωρήσεων πολλαπλής εισόδου μεγαλύτερης διάρκειας για αξιόπιστους ταξιδιώτες και επιχειρηματίες, καθώς και βελτιώσεις στο καθεστώς για φοιτητές, ερευνητές και εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης, με στόχο την προσέλκυση και διατήρηση ταλέντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύγχρονα και ψηφιακά εργαλεία θεωρήσεων
Για τη διαχείριση των εκατομμυρίων ταξιδιωτών που εισέρχονται κάθε χρόνο στον χώρο Σένγκεν, η Επιτροπή επενδύει στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό της πολιτικής θεωρήσεων και των συνοριακών ελέγχων. Έως το 2028, τα ευρωπαϊκά πληροφοριακά συστήματα θα είναι πλήρως διαλειτουργικά, επιτρέποντας ενιαία αναζήτηση σε πολλαπλές βάσεις δεδομένων και ενισχύοντας την ασφάλεια, την ανταλλαγή πληροφοριών και την πρόληψη της κατάχρησης θεωρήσεων.
Τι αλλάζει – τι δεν αλλάζει με τις βίζες
Τι αλλάζει
Οι βίζες χρησιμοποιούνται πιο ενεργά ως εργαλείο πίεσης προς τρίτες χώρες που δεν συνεργάζονται σε επιστροφές, επανεισδοχή και ασφάλεια.
Τα καθεστώτα απαλλαγής από βίζα παρακολουθούνται αυστηρότερα και μπορούν να ανασταλούν ευκολότερα.
Οι διαδικασίες γίνονται πιο ψηφιακές και πιο γρήγορες για νόμιμους ταξιδιώτες, φοιτητές και ειδικευμένους εργαζόμενους.
Τι δεν αλλάζει
Οι βασικοί κανόνες για ταξίδια έως 90 ημέρες σε περίοδο 180 ημερών στον χώρο Σένγκεν παραμένουν ίδιοι.
Οι μακροχρόνιες θεωρήσεις και οι άδειες διαμονής για εργασία ή σπουδές εξακολουθούν να αποτελούν εθνική αρμοδιότητα των κρατών-μελών.
Τα κράτη-μέλη διατηρούν τον τελικό λόγο στην έκδοση θεωρήσεων και στην εφαρμογή των μέτρων.
Με απλά λόγια, η ΕΕ σφίγγει την είσοδο εκεί όπου υπάρχει κατάχρηση ή έλλειψη συνεργασίας, ενώ επιδιώκει να διευκολύνει τη νόμιμη κινητικότητα για όσους ταξιδεύουν, εργάζονται ή σπουδάζουν νόμιμα.
