Ένα γιγαντιαίο φράγμα μήκους δεκάδων χιλιομέτρων ανάμεσα στην Αλάσκα και τη Ρωσία ίσως ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή σχέδιο από ταινία καταστροφής. Κι όμως, επιστήμονες το εξετάζουν πλέον σοβαρά ως πιθανή λύση απέναντι σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για το παγκόσμιο κλίμα: την πιθανή κατάρρευση της AMOC, του τεράστιου συστήματος ωκεάνιων ρευμάτων που ρυθμίζει τη θερμοκρασία στον πλανήτη.
Η συζήτηση άνοιξε ξανά στη γενική συνέλευση της European Geosciences Union στη Βιέννη, όπου ερευνητές παρουσίασαν νέα κλιματικά μοντέλα που δείχνουν ότι ένα τεχνητό κλείσιμο του Στενού του Μπέρινγκ θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την AMOC και να αποτρέψει την αποσταθεροποίησή της.
Η Atlantic Meridional Overturning Circulation. γνωστή ως AMOC, είναι ουσιαστικά ο «θερμοστάτης» του βόρειου ημισφαιρίου. Πρόκειται για ένα τεράστιο σύστημα ωκεάνιων ρευμάτων που μεταφέρει ζεστό νερό από τις τροπικές περιοχές προς τον βόρειο Ατλαντικό. Μέρος αυτού του συστήματος είναι και το περίφημο Gulf Stream, το Ρεύμα του Κόλπου, που διατηρεί την Ευρώπη πολύ θερμότερη απ’ όσο θα ήταν κανονικά στο γεωγραφικό της πλάτος.
Οι επιστήμονες όμως ανησυχούν ολοένα και περισσότερο ότι η AMOC εξασθενεί λόγω της κλιματικής αλλαγής. Η τήξη των πάγων στη Γροιλανδία και η εισροή τεράστιων ποσοτήτων γλυκού νερού στον βόρειο Ατλαντικό μειώνουν την αλατότητα και την πυκνότητα του νερού, διαταράσσοντας τον μηχανισμό που «βυθίζει» τα ψυχρά νερά και κρατά σε λειτουργία αυτή την παγκόσμια ωκεάνια «ταινία μεταφοράς».
Αν η AMOC καταρρεύσει, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι δραματικές. Ορισμένα μοντέλα προβλέπουν απότομη πτώση θερμοκρασιών στη βόρεια Ευρώπη, μεταβολές στις βροχοπτώσεις, άνοδο της στάθμης της θάλασσας στις αμερικανικές ακτές και σοβαρές διαταραχές στα οικοσυστήματα και τη γεωργία. Νεότερες έρευνες μάλιστα εντοπίζουν ήδη πιθανά «προειδοποιητικά σημάδια» στο ίδιο το Gulf Stream, το οποίο φαίνεται να αλλάζει πορεία καθώς η AMOC αποδυναμώνεται.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό εμφανίστηκε η ακραία ιδέα του φράγματος.
Ο ερευνητής Jelle Soons από το Utrecht University και ο συνεργάτης του Henk Dijkstra εμπνεύστηκαν το σχέδιο μελετώντας το κλίμα της Πλειόκαινου εποχής, πριν από 5,3 έως 2,6 εκατομμύρια χρόνια. Τότε, η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη και στη θέση του σημερινού Στενού του Μπέρινγκ υπήρχε χερσαία γέφυρα που ένωνε την Ασία με τη Βόρεια Αμερική. Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι εκείνη την περίοδο η AMOC ήταν σημαντικά ισχυρότερη.
«Σκέφτηκα: μπορούμε να το ξανακάνουμε;» δήλωσε ο Soons.
Το βασικό σκεπτικό είναι σχετικά απλό: σήμερα μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού περνούν από τον Ειρηνικό Ωκεανό μέσω του Στενού του Μπέρινγκ προς την Αρκτική και τον βόρειο Ατλαντικό, αποδυναμώνοντας την AMOC. Ένα φράγμα θα περιόριζε αυτή τη ροή, διατηρώντας πιο αλμυρό και πυκνό το νερό στον Ατλαντικό, άρα και πιο «σταθερό» τον μηχανισμό κυκλοφορίας των ρευμάτων.
Τα νέα μοντέλα που παρουσιάστηκαν στη Βιέννη, αυτή τη φορά σε υπερυπολογιστή και με πολύ μεγαλύτερη ανάλυση, έδειξαν ότι η κατασκευή του φράγματος θα μπορούσε πράγματι να ενισχύσει αισθητά την AMOC — ιδιαίτερα αν το έργο ξεκινούσε πριν από το 2050. Ο ίδιος ο Soons παραδέχθηκε ότι εξεπλάγη από το πόσο ισχυρή ήταν η «ανάκαμψη» του συστήματος στα μοντέλα.
Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι, θεωρητικά, το έργο δεν θεωρείται αδύνατο από μηχανικής πλευράς.
Το Στενό του Μπέρινγκ έχει βάθος μόλις 59 μέτρα στο βαθύτερο σημείο του και πλάτος περίπου 82 χιλιομέτρων. Στο κέντρο του βρίσκονται δύο μικρά νησιά, γεγονός που επιτρέπει θεωρητικά την κατασκευή του φράγματος σε επιμέρους τμήματα. Σύμφωνα με ειδικούς μηχανικούς, η κατασκευή θα μπορούσε να γίνει όχι με τεράστιες ποσότητες σκυροδέματος αλλά με πλωτές πλατφόρμες που θα δημιουργούσαν ένα ανάχωμα από βράχους και εκσκαμμένη άμμο. «Τεχνικά είναι σχετικά απλό — απλώς τρομακτικά μεγάλο και πανάκριβο», σχολίασε ο μηχανικός Ed McCann.
Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι άλλο θα μπορούσε να προκαλέσει μια τέτοια παρέμβαση.
Η AMOC αποτελεί εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα και οι επιστήμονες παραδέχονται ότι δεν κατανοούν ακόμη πλήρως όλους τους μηχανισμούς της. Ένα τεχνητό φράγμα θα μπορούσε να αλλάξει τις βροχοπτώσεις σε ολόκληρες ηπείρους, να επηρεάσει τη μετανάστευση θαλάσσιων θηλαστικών, τα οικοσυστήματα της Αρκτικής, τις παλίρροιες, ακόμη και τη ναυσιπλοΐα απομονωμένων κοινοτήτων.
Ο Jonathan Rosser από το London School of Economics προειδοποιεί ότι τέτοιες «δραστικές λύσεις» συνοδεύονται από τεράστιες αβεβαιότητες. Και ο ίδιος ο Soons ξεκαθαρίζει πως δεν θεωρεί ότι το σχέδιο βρίσκεται ακόμη κοντά στην υλοποίηση.
«Δεν νομίζω ότι έχουμε φτάσει ακόμη εκεί», λέει.
Παρόλα αυτά, η ίδια η συζήτηση δείχνει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζεται πλέον ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης της AMOC. Για πολλούς επιστήμονες, το γεγονός ότι εξετάζονται πλέον γιγαντιαία έργα γεωμηχανικής ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία αποτελεί ένδειξη ότι η κλιματική κρίση εισέρχεται σε μια εντελώς νέα εποχή.
Με πληροφορίες από Νewscientist / Nextias / Scienceinsights / Livescience
