Μπήκαμε στην καινούργια χρονιά. Που δε μοιάζει να είναι και τόσο ρόδινα τα πράγματα σε ό,τι αφορά την ευρωπαΐκή οικονομία και όταν μάλιστα κλυδωνίζονται ναυαρχίδες τους. Γερμανία και Γαλλία. Διαβάζω στο Reuters τον τελευταίο καιρό με ακόμα μεγαλύτερη έμφαση, για λουκέτα και για επιχειρήσεις που δεν αντέχουν στη Γερμανία. Και δεν μπορώ να μην κάνω το ίδιο πικρό “flashback”: την εποχή που ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε μιλούσε για “temporary Grexit” και που στην Ευρώπη κυκλοφορούσε ελεύθερα το στερεότυπο του “τεμπέλη Έλληνα”. Τώρα, η χώρα-ατμομηχανή δείχνει να τραβάει χειρόφρενο. Και η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη (και πιο ανησυχητική) απ’ όσο θα ήθελε ο καθένας να παραδεχτεί.
Τι δείχνουν τα στοιχεία (τέλος 2025)
Κύμα εταιρικών αφερεγγυοτήτων: Η Creditreform εκτιμά ότι το 2025 θα φτάσουν περίπου 23.900 εταιρικές χρεοκοπίες, το υψηλότερο επίπεδο από το 2014.
Ανάκαμψη, αλλά με “χειρόφρενο”: Η Bundesbank βλέπει πολύ υποτονική εκκίνηση και σταδιακή βελτίωση αργότερα, μετά από χρόνια στασιμότητας/αδυναμίας.
Δημοσιονομική πίεση: Με μεγάλα σχέδια για άμυνα/υποδομές και φορολογικές παρεμβάσεις, η Bundesbank προειδοποιεί για έλλειμμα που μπορεί να πάει προς τα υψηλότερα επίπεδα από την επανένωση, ανοίγοντας ξανά τη συζήτηση για το “φρένο χρέους”.
Επίσημες προβλέψεις: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά για στασιμότητα το 2025 και ανάκαμψη το 2026 (με επίδραση και από δημόσιες δαπάνες, αλλά και “φρένο” από εμπορικές εντάσεις).
Το μεγάλο άγχος της βιομηχανίας: Τα υψηλά ενεργειακά κόστη έχουν ήδη οδηγήσει σε περικοπές/κλεισίματα γραμμών παραγωγής σε βαριά βιομηχανία (χαρακτηριστικά αναφέρεται η BASF).
Γιατί “ζορίζεται” η γερμανική ατμομηχανή
Για χρόνια η Γερμανία έτρεχε με ένα μοντέλο. Φθηνή ενέργεια, δυνατές εξαγωγές, βαριά βιομηχανία, σταθερότητα.
Σήμερα, χτυπιέται σε πολλά σημεία ταυτόχρονα. Ενεργειακό κόστος, εμπορική αβεβαιότητα/δασμοί, πίεση στις εξαγωγές, δημογραφικό, ελλείψεις εργατικού δυναμικού, γραφειοκρατία. Και όταν μια οικονομία που είναι “φτιαγμένη” για βιομηχανικό όγκο και εξαγωγές χάσει ρυθμό, δεν το κρύβεις εύκολα κάτω από το χαλί.
Και το ελληνικό “αγκάθι” στη μνήμη
Το 2015 υπήρξε πραγματικά στο τραπέζι η ιδέα ενός “time-out” από το ευρώ για την Ελλάδα. Αυτό που έμεινε ως “temporary Grexit”. Η επιμονή Σόιμπλε και η επιστολή Γιούνκερ οδήγησε στο δημοψήφισμα. Κι εκείνη την περίοδο, το αφήγημα της “ηθικής τιμωρίας”. Ότι κάποιοι είναι ενάρετοι (στην υπόλοιπη Ευρώπη) και κάποιοι είναι τεμπέληδες (δηλαδή εδώ στην Ελλάδα). Όλοι θυμόμαστε ότι αυτό κυκλοφόρησε πανεύκολα και σαν πολιτικό εργαλείο πίεσης.
Γι’ αυτό και σήμερα, όταν βλέπω τίτλους για “λουκέτα στη Γερμανία”, δεν μου βγαίνει να πω “καλά να πάθουν”. Μου βγαίνει κάτι άλλο. Η οικονομία δεν είναι κατηχητικό. Δεν μοιράζει τιμωρίες και βραβεία με βάση το ποιος κουνάει το δάχτυλο πιο πειστικά.
Αν τότε κάποιοι μιλούσαν σαν να είναι αδιανόητο να δυσκολευτεί η “σωστή” χώρα, τώρα τι θα πουν; Ότι “έτυχε”; Ότι “είναι συγκυρία”; Ότι “δεν φταίνε οι επιλογές”;
Και κάτι ακόμη. Όταν η Γερμανία βήχει, η Ευρώπη και η Ελλάδα μαζί, κρυώνει. Άρα το θέμα δεν είναι να χαρούμε. Είναι να θυμόμαστε, να βλέπουμε καθαρά και να ζητάμε λιγότερο κήρυγμα και περισσότερη σοβαρότητα: σε πολιτικές που κρατούν την κοινωνία όρθια χωρίς να την διαλύουν.
Το ευρωπαϊκό καμπανάκι από τη Γαλλία
Και εδώ έχουμε το άλλο ευρωπαϊκό μεγαθήριο. Αν η Γερμανία είναι η “ατμομηχανή” που τρίζει, η Γαλλία είναι το βαγόνι που κουνιέται επικίνδυνα, όχι μόνο οικονομικά, κυρίως πολιτικά και κοινωνικά. Και όταν στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης ο προϋπολογισμός γίνεται αδιέξοδο και η κοινωνία βγαίνει στους δρόμους, δεν είναι “γαλλικό δράμα”. Είναι ευρωπαϊκό καμπανάκι. Βεβαίως αφορά και την Ελλάδα.
Στο τέλος του 2025, η γαλλική κυβέρνηση παραδέχτηκε ότι δεν θα περάσει εγκαίρως ο κρατικός προϋπολογισμός του 2026, λόγω αδυναμίας συμφωνίας ανάμεσα σε Γερουσία και Εθνοσυνέλευση.
Για να μην υπάρξει ένα είδος “shutdown” τύπου ΗΠΑ, η Βουλή και η Γερουσία ενέκριναν έκτακτο νόμο-γέφυρα ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί το κράτος και οι δημόσιες υπηρεσίες.
Με απλά λόγια: όταν μια χώρα χρειάζεται νομοθεσία-επίδεσμο για να μη μείνει ακυβέρνητη δημοσιονομικά, κάτι βαθύτερο δεν πάει καλά.
Στο επίκεντρο είναι το έλλειμμα και η πίεση να μειωθεί. Στα διεθνή ρεπορτάζ μπαίνει καθαρά ο στόχος να πέσει γύρω στο 5% του ΑΕΠ, με ορίζοντα επιστροφής κάτω από το 3% τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, η Γαλλία βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος στο πλαίσιο της ΕΕ. Δηλαδή σε ένα καθεστώς αυξημένης επιτήρησης/δέσμευσης για δημοσιονομική προσαρμογή.
Και εδώ είναι το πολιτικό πρόβλημα: για να “βγει” ο λογαριασμός, χρειάζονται μέτρα. Αλλά για να περάσουν τα μέτρα, χρειάζεται κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Και αυτή, αυτή τη στιγμή, μοιάζει να μην υπάρχει.
Την ίδια ώρα, στους δρόμους ξαναβγαίνει το γνώριμο γαλλικό μοτίβο: συνδικάτα, κινητοποιήσεις, οργή απέναντι σε περικοπές/πάγωμα παροχών και σε μια πολιτική τάξη που μοιάζει αποσυνδεδεμένη. Ρεπορτάζ μιλούν για κινητοποιήσεις ενάντια σε προτεινόμενες περικοπές και “austerity budget”, με εικόνες έντασης και μαζικές συλλήψεις σε ορισμένες δράσεις. Και σαν να μην έφταναν αυτά, η συζήτηση για το συνταξιοδοτικό, ο μεγάλος πυροκροτητής των τελευταίων ετών, παραμένει ανοιχτή και πολιτικά εκρηκτική.
Η μεγάλη αντίφαση της Γαλλίας
Η Γαλλία έχει ισχυρό κράτος πρόνοιας και δημόσιες υπηρεσίες που μεγάλο μέρος της κοινωνίας θεωρεί “κόκκινη γραμμή”. Ταυτόχρονα έχει πίεση να μειώσει ελλείμματα/χρέος και να πείσει αγορές/ΕΕ ότι υπάρχει σχέδιο και σταθερότητα. Αυτό το “τεντωμένο σκοινί” είναι που κάνει την οικονομία να τρικλίζει. Όχι απαραίτητα γιατί “καταρρέει”, αλλά γιατί η πολιτική αβεβαιότητα μπορεί να παραλύσει τις αποφάσεις. Και χωρίς αποφάσεις, ο λογαριασμός πάει παρακάτω.
Γιατί μας αφορά
Γιατί όταν η Γερμανία δυσκολεύεται και η Γαλλία μπλοκάρει δημοσιονομικά, η Ευρώπη χάνει ταυτόχρονα σταθερότητα και ρυθμό. Και τότε η κουβέντα δεν είναι “να τους δούμε να παθαίνουν”. Είναι να καταλάβουμε ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν αντέχει άλλον έναν γύρο πολιτικής πόλωσης πάνω σε προϋπολογισμούς, ελλείμματα και κοινωνική έκρηξη.
