array(0) {
}
                            

Γράφει ο Νικόλαος Αρβανιτίδης, Δρ. Οικονομικός Γεωλόγος

Το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία μπορεί να εξηγηθεί από έναν συνδυασμό οικονομικών, γεωπολιτικών και προσωπικών παραγόντων, με τον ορυκτό της πλούτο να είναι ένα κεντρικό, αλλά όχι αποκλειστικό, κίνητρο. Επιμέρους σχετικοί στόχοι είναι οι:

• Στρατηγικός ορυκτός πλούτος (Σχ.1): Η Γροιλανδία φιλοξενεί τεράστια, σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα κοιτάσματα Στρατηγικών και Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΣΚΟΠΥ), όπως σπάνιες γαίες, λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο (1). Αυτά είναι ζωτικής σημασίας για μελλοντικές βιομηχανίες όπως η ηλεκτροκίνηση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η υψηλή τεχνολογία. Η εξάρτηση από την Κίνα για πολλά από αυτές τις ΣΚΟΠΥ καθιστά τη Γροιλανδία έναν στρατηγικά ελκυστικό προορισμό.
  
• Γεωπολιτική επιρροή και ασφάλεια: Η απόκτηση ή η ενισχυμένη επιρροή στη Γροιλανδία θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να επεκτείνουν την στρατηγική τους παρουσία στην Αρκτική, μια περιοχή που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία λόγω της πρόσβασης σε φυσικούς πόρους και νέων ναυτιλιακών δρόμων. Θα μπορούσε επίσης να περιορίσει την επιρροή άλλων δυνάμεων, όπως η Κίνα, η οποία είναι ήδη ενεργή στην τοπική μεταλλευτική βιομηχανία.
  
• Προσωπικό επιχειρηματικό στιλ: Ο Τραμπ είναι επιχειρηματίας και έχει προσεγγίσει τη διεθνή πολιτική συχνά με μια «συμφεροντολογική» αντίληψη. Η πρόταση αγοράς μιας χώρας μοιάζει περισσότερο με μια “συμφωνία” (deal) παρά με μια συμβατική διπλωματική προσέγγιση, αντανακλώντας μια οπτική που προτιμά τον άμεσο έλεγχο έναντι της συνεργασίας ή της διπλωματίας.

Ανάλυση προκλήσεων & εναλλακτικών προσεγγίσεων

Παρά το ενδιαφέρον, υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις που τα άρθρα υπογραμμίζουν:

Υψηλό κόστος και δυσκολία: Η Γροιλανδία είναι απομακρυσμένη, με σχεδόν ανύπαρκτη μεταλλευτική υποδομή και ακραίες κλιματικές συνθήκες. Αυτό καθιστά την κοιτασματολογική έρευνα, την εξόρυξη και τη μεταφορά των ορυκτών εξαιρετικά δαπανηρές (2). Ένα χρυσωρυχείο στο παρελθόν απέτυχε παρά την υψηλή περιεκτικότητά του, επειδή δεν ήταν οικονομικά βιώσιμο λόγω των λογιστικών προκλήσεων και της έλλειψης τοπικού ειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Αυτοδιάθεση των κατοίκων: Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας και οι κάτοικοί της έχουν δείξει ισχυρό αίσθημα εθνικής ταυτότητας και αυτοδιάθεσης. Η άμεση απάντησή τους στην πρόταση του Τραμπ ήταν ότι “η Γροιλανδία δεν πωλείται” (3). Η χώρα έχει δικαίωμα να κηρύξει ανεξαρτησία από τη Δανία, οπότε οποιαδήποτε επένδυση θα πρέπει να γίνει με τους όρους της και με σεβασμό στην κυριαρχία της.

Πρακτικότερες εναλλακτικές: Όπως σε προηγούμενα άρθρα μου (1 & 2), μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση από την αγορά ολόκληρης της χώρας θα ήταν η συμμετοχή αμερικανών επενδυτών σε συγκεκριμένα μεταλλευτικά έργα ή η σύναψη μακροπρόθεσμων εμπορικών συμφωνιών, όπως κάνει ήδη η Κίνα. Η ΕΕ έχει επίσης υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με τη Γροιλανδία για βιώσιμη ανάπτυξη του τομέα των Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΟΠΥ).

Πρώτο συμπέρασμα

Ενώ ο ορυκτός πλούτος της Γροιλανδίας είναι αναμφίβολα ένα ισχυρό κίνητρο για το ενδιαφέρον του Τραμπ, η προσέγγισή του φαίνεται να είναι ένας συνδυασμός γεωπολιτικών φιλοδοξιών και μιας μοναδικής, ιδιόκτητης επιχειρηματικής οπτικής στις διεθνείς σχέσεις. Ωστόσο, η οικονομική αβελτηρία, οι γεωγραφικές προκλήσεις και, πιο σημαντικά, η θέληση των ίδιων των Γροιλανδών καθιστούν την πώληση της χώρας μη ρεαλιστική, ανοίγοντας το δρόμο για πιο συμβατικές μορφές διπλωματίας και επενδύσεων. Γενικότερα, το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία είναι ένα μικρό κομμάτι της παγκόσμιας κούρσας για την εξασφάλιση ΣΚΟΠΥ, γεγονός που τονίζει τη στρατηγική της σημασία της Αρκτικής στον 21ο αιώνα.

Γεωστρατηγική και στρατιωτική αξία

Βέβαια το πρωταρχικό ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν περιορίζεται μόνο στον ορυκτό πλούτο, αλλά προέρχεται κυρίως από την υπερσυντεταγμένη στρατηγική της θέσης της στην Αρκτική και τις υφιστάμενες γεωπολιτικές εξέλιξεις. Ένας από τους πιο σημαντικούς λόγους είναι η εθνική ασφάλεια και η στρατιωτική παρουσία.  Έχει δηλώσει επανειλημμένα πως οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, ισχυριζόμενος χωρίς στοιχεία ότι «η Γροιλανδία είναι γεμάτη με ρωσικά και κινεζικά πλοία».

Επίσης, η πρόσβαση και ο έλεγχος των νέων Αρκτικών θαλάσσιων οδών είναι άμεσα συνδεδεμένος με τη γεωστρατηγική θέση της Γροιλανδίας. Ενδεχόμενο λυώσιμο του Αρκτικού πάγου αναμένεται να ανοίξει νέους εμπορικούς και ναυτιλιακούς δρόμους. Αυτές οι διαδρομές θα έχουν τεράστια οικονομική και στρατηγική αξία. Τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα επιδιώκουν ενεργά να αυξήσουν την επιρροή και τη στρατιωτική παρουσία τους στην περιοχή, γεγονός που εντείνει τον ανταγωνισμό. Οι αναλυτές σημειώνουν ότι ο Τραμπ προσπαθεί να παράσχει «ιστορική κληρονομιά» της αμερικανικής επέκτασης, μιμούμενος προηγούμενους προέδρους που αύξησαν την επικράτεια των ΗΠΑ, όπως οι αγορές της Λουιζιάνας και της Αλάσκας. Βέβαια, η έμφαση στα στρατιωτικά και γεωστρατηγικά κίνητρα δεν μειώνει τη σημασία του ορυκτού πλούτου, αλλά τον τοποθετεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο επιδιώξεων.

Δεύτερο συμπέρασμα

Το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν έχει έναν μόνο λόγο, αλλά αποτελεί ένα συνδυασμό γεωστρατηγικής επιθυμίας για έλεγχο στην Αρκτική, στρατιωτικής αναγκαιότητας και μακροπρόθεσμου οικονομικού όφελους από την παραγωγική αξιοποίηση του ορυκτού της πλούτου. Παρόλο που η στρατιωτική αξία είναι σημαντική, η μακροπρόθεσμη στρατηγική πιθανόν επικεντρώνεται στην εξασφάλιση μιας ζωτικής κοιτασματολογικής πηγής ΣΚΟΠΥ για τον ανταγωνισμό της τεχνολογικής και οικονομικής κυριαρχίας. Στο βάθος αυτών των στρατηγικών υπολογισμών, η επιθυμία των ίδιων των κατοίκων της Γροιλανδίας για αυτοδιάθεση παραμένει το πιο ισχυρό εμπόδιο.

Λειτουργική και περιβαλλοντική διάσταση

Η μεταλλευτική δραστηριότητα στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας, αντιμετωπίζει μείζονες τεχνικές προκλήσεις λόγω του εύθραυστου περιβάλλοντος και των ακραίων συνθηκών. Αυτές σχετίζονται κυρίως με τη προστασία του περιβάλλοντος, τα υψηλά λειτουργικά κόστη και την υποδομή/δυσκολία προσβασιμότητας.

Παρακάτω συνοψίζονται οι κύριες προκλήσεις ανά κατηγορία:

Προστασία του ευαίσθητου Περιβάλλοντος

• Φυσικό πλαίσιο: Ευαίσθητα οικοσυστήματα με χαμηλή ανθεκτικότητα και μακρύ χρόνο αποκατάστασης.
  
• Περιβαλλοντικές επιπτώσεις: Εν δυνάμει ρύπανση νερών, ηχορύπανση και επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα.
  
• Απόβλητα ορυχείων: Διαχείριση και ασφαλής απόρριψη μεταλλευτικών αποβλήτων.
  
• Υψηλό λειτουργικό κόστος και λογιστικά προβλήματα
  
• Ανθρώπινο δυναμικό: Έλλειψη εγχώριων ειδικευμένων τεχνιτών. Αυξανόμενο κόστος για προσωπικό, εισαγωγή προμηθειών και εφοδιασμό.
  
• Ενεργειακές ανάγκες: Εγκατάσταση και λειτουργία μονάδας παραγωγής ενέργειας σε απομακρυσμένες τοποθεσίες.
  
• Σύντομη περίοδος λειτουργίας: Περιορισμένη σεζόν λόγω καιρικών συνθηκών (π.χ. μόνο 3-4 μήνες το χρόνο για έργα υπαίθρου), με μειωμένη παραγωγικότητα.
  
• Κόστος αποκατάστασης: Σημαντικά έξοδα για αποκατάσταση νερών, εδαφών και  γεωμορφολογίας μετά το κλείσιμο του ορυχείου.

Υποδομές και πρόσβαση

• Χωρίς υποδομή: Έλλειψη οδικών δικτύων, λιμανιών, ηλεκτρικών δικτύων, και στέγασης για προσωπικό σε απομακρυσμένες περιοχές.
  
• Απομακρυσμένες τοποθεσίες: Πολυήμερες αποστάσεις για ναυτικά εφοδιαστικά δρομολόγια και δυνατότητες αεροπορικής μεταφοράς.
  
• Κλιματικές δυσκολίες: Ακραίες θερμοκρασίες, πάγος, χιόνι και χαμηλή ηλιοφάνεια που επηρεάζουν τη λειτουργία μηχανημάτων.
  
• Προσβασιμότητα στη θάλασσα: Θαλάσσια πλοήγηση μέσα σε παγωμένα νερά με την χρήση παγοθραυστήρων σε περιορισμένες περιόδους.

Τρίτο συμπεράσμα

• Η “Πράσινη Μετάβαση” είναι παράδοξο: Οι ΣΚΟΠΥ είναι απαραίτητες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τεχνολογία, αλλά η εξόρυξή τους στην Αρκτική μπορεί να βλάψει ακριβώς τα οικοσυστήματα που προσπαθούμε να προστατέψουμε.
  
• Η Οικονομική βιωσιμότητα αμφισβητείται: Τα τεχνικά εμπόδια μεταφράζονται σε πολύ υψηλό κόστος, γεγονός που σημαίνει ότι τα αποθέματα της Γροιλανδίας δεν είναι απαραίτητα οικονομικά βιώσιμα για εξόρυξη με τις τρέχουσες συνθήκες. Αυτό ισχύει ακόμη και για σημαντικά κοιτάσματα όπως αυτά των σπάνιων γαιών.
  
• Η Κοινωνική Άδεια Λειτουργίας είναι καθοριστική: Καθώς οι τοπικές κοινότητες και οι αυτόχθονοι πληθυσμοί επηρεάζονται άμεσα, η διαφάνεια και η συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων (Social Licence to Operate – SLO) γίνονται πλέον όχι μόνο ηθική υποχρέωση, αλλά και τεχνική προϋπόθεση για την επιτυχία οποιουδήποτε έργου.

Αυτές οι προκλήσεις εξηγούν γιατί, παρά τον τεράστιο ορυκτό πλούτο της Γροιλανδίας, η πραγματική μεταλλευτική δραστηριότητα παραμένει περιορισμένη.

Συνεπώς το όποιο ενδιαφέρον για τον ορυκτό πλούτο της Γροιλανδίας δεν συνοδεύεται από εύκολη πρόσβαση του. Οι τεχνικές προκλήσεις είναι τεράστιες και σχετίζονται με το περιβάλλον, την οικονομική βιωσιμότητα και την κοινωνική αποδοχή.

Συνοψίζοντας, η εκάστοτε επενδυτική κίνηση πρέπει να να προσεγγιζει και να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά συγκεκριμένες προκλήσεις σχετικά με την υλοποηωση της, που αφορούν σε:

• Συγκεκριμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
  
• Τους μηχανισμούς χρηματοδότησης που θα μπορούσαν να κάνουν τα έργα εφικτά.
  
• Τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων με συμμετοχή των κατοίκων.

Σχετική αρθογραφία

1. Είναι βιώσιμη η εκμετάλλευση των στρατηγικών και κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών της Γροιλανδίας; https://www.huffingtonpost.gr/diethnes/ine-viosimi-i-ekmetallefsi-ton-stratigikon-ke-krisimon-orikton-proton-ilon-tis-grilandias/
2. Γροιλανδία: Ο πιο περιζήτητος κοιτασματολογικός προορισμός της Αρκτικής https://www.huffingtonpost.gr/diethnes/grilandia-o-pio-perizititos-kitasmatologikos-proorismos-tis-arktikis/
3. Γροιλανδία: Το Ελντοράντο της Αρκτικής δεν πωλείται https://rawmathub.gr/synentefkseis-kai-arthra-gia-protes-yles/expert-talks-in-rawmathub-gr/groilandia-koitasmatologiko-elntoranto-pou-den-poleitai