Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδωσε το τελικό πράσινο φως για την εκταμίευση δανείων προς οκτώ κράτη μέλη στο πλαίσιο του νέου αμυντικού μηχανισμού SAFE, εγκαινιάζοντας ουσιαστικά την πρώτη μεγάλη φάση χρηματοδότησης του ευρωπαϊκού πακέτου «Readiness 2030». Πρόκειται για το Βέλγιο, τη Βουλγαρία, την Κύπρο, τη Δανία, την Ισπανία, την Κροατία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία. Στις 17 Φεβρουαρίου αναμένεται να εγκριθεί και η δεύτερη δέσμη που αφορά συγκεκριμένα την Εσθονία, την Ελλάδα, τη Φινλανδία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Λιθουανία, τη Λετονία και τη Σλοβακία, καθώς οι πρέσβεις των κρατών μελών έχουν ήδη δώσει τη συμφωνία τους σε επίπεδο Coreper.
Μετά την υιοθέτηση των εκτελεστικών αποφάσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει στη σύναψη των δανειακών συμφωνιών με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και στη συνέχεια στην εκταμίευση των προβλεπόμενων προκαταβολών, ενεργοποιώντας στην πράξη τον μηχανισμό.
Ποιοι παίρνουν πόσα
Στην πρώτη φάση, η Ρουμανία αναδεικνύεται στον μεγαλύτερο δικαιούχο, με δυνατότητα δανεισμού έως 16,68 δισεκατομμύρια ευρώ και προκαταβολή 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.
Το Βέλγιο μπορεί να λάβει έως 8,34 δισεκατομμύρια ευρώ με προκαταβολή 1,25 δισεκατομμύρια, ενώ η Πορτογαλία φθάνει τα 5,84 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η Βουλγαρία δικαιούται 3,26 δισεκατομμύρια ευρώ, η Κροατία 1,7 δισεκατομμύρια, η Κύπρος έως 1,18 δισεκατομμύρια ευρώ με άμεση προκαταβολή 177,2 εκατομμύρια, η Ισπανία 1 δισεκατομμύριο χωρίς προκαταβολή σε αυτή τη φάση και η Δανία 46,8 εκατομμύρια ευρώ.
Η δεύτερη φάση μεταβάλλει την κλίμακα. Η Πολωνία είναι ο μεγαλύτερος συνολικά ωφελούμενος του SAFE, με ανώτατο ποσό 43,73 δισεκατομμύρια ευρώ και προκαταβολή 6,56 δισεκατομμύρια. Η Ιταλία μπορεί να αντλήσει έως 14,9 δισεκατομμύρια ευρώ, η Λιθουανία 6,37 δισεκατομμύρια, η Λετονία 3,49 δισεκατομμύρια, η Εσθονία 2,34 δισεκατομμύρια και η Σλοβακία 2,31 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Φινλανδία φθάνει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ χωρίς προκαταβολή.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Στον πίνακα η Ελλάδα εμφανίζεται με τον κωδικό EL, που είναι ο επίσημος κωδικός της χώρας στα θεσμικά έγγραφα της ΕΕ. Για την Αθήνα προβλέπεται ανώτατο ποσό δανείου 787.669.283 ευρώ και προκαταβολή 118.150.392,45 ευρώ.
Το ποσό αυτό αποτελεί το μέγιστο ύψος δανεισμού που μπορεί να αξιοποιήσει η Ελλάδα μέσω του SAFE για κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες και επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία. Δεν πρόκειται για επιχορήγηση αλλά για μακροπρόθεσμο δάνειο με ευνοϊκούς όρους, το οποίο θα εκταμιεύεται σταδιακά ανάλογα με την πρόοδο των επενδύσεων.
Σε απόλυτους αριθμούς, η ελληνική συμμετοχή είναι μικρότερη όχι μόνο από εκείνη χωρών όπως η Πολωνία ή η Ιταλία, αλλά ακόμη και από την Κύπρο, η οποία στην πρώτη φάση μπορεί να αντλήσει έως 1,18 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, για τα ελληνικά δεδομένα πρόκειται για ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε υφιστάμενα εξοπλιστικά προγράμματα ή να ενισχύσει τη συμμετοχή της χώρας σε κοινά ευρωπαϊκά σχήματα παραγωγής και προμήθειας.
Το SAFE δεν παρέχει επιχορηγήσεις αλλά μακροπρόθεσμα δάνεια με ευνοϊκούς όρους. Στόχος του είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης μέσω κοινών προμηθειών και συντονισμένων επενδύσεων, ώστε να αυξηθεί η παραγωγική ικανότητα, να διασφαλιστεί η έγκαιρη διαθεσιμότητα εξοπλισμού και να καλυφθούν κρίσιμα κενά σε στρατιωτικές δυνατότητες.
Η πολιτική σημασία της απόφασης είναι σαφής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αποδείξει ότι η συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας και ενίσχυσης της άμυνας δεν μένει σε διακηρύξεις. Μετά την έγκριση του κανονισμού τον Μάιο του 2025, η ενεργοποίηση των πρώτων δανείων μεταφράζει το θεσμικό πλαίσιο σε πραγματική χρηματοδότηση.
Η συμφωνία με τον Καναδά
Παράλληλα, το Συμβούλιο υιοθέτησε απόφαση που εξουσιοδοτεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να υπογράψει τη διμερή συμφωνία με τον Καναδά για τη συμμετοχή καναδικών εταιρειών και προϊόντων καναδικής προέλευσης σε προμήθειες που θα πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του SAFE. Ο Καναδάς θα είναι η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που θα συμμετέχει στο συγκεκριμένο χρηματοδοτικό εργαλείο.
Πέραν του Καναδά, το SAFE προβλέπει ευρύτερο άνοιγμα σε εταίρους της Ένωσης. Η Ουκρανία, καθώς και οι χώρες της ΕΖΕΣ και του ΕΟΧ, θα μπορούν να συμμετέχουν σε κοινές προμήθειες στο πλαίσιο του μηχανισμού και να πωλούν προϊόντα της αμυντικής τους βιομηχανίας. Το ίδιο ισχύει και για τον Καναδά, βάσει της συμφωνίας που έχει συναφθεί δυνάμει του Άρθρου 17 του κανονισμού SAFE.
Επιπλέον, υπό ένταξη και υποψήφιες χώρες, δυνάμει υποψήφιες χώρες, καθώς και κράτη που έχουν υπογράψει Συμπράξεις Ασφάλειας και Άμυνας με την ΕΕ, μπορούν να συμμετέχουν σε κοινές προμήθειες και να συμβάλλουν στη συγκέντρωση ζήτησης. Στην κατηγορία αυτή εντάσσεται και η Τουρκία ως υποψήφια προς ένταξη χώρα. Ωστόσο, η συμμετοχή της σε σχήματα κοινών προμηθειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο προσκρούει στις επιφυλάξεις της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες διατηρούν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν σχετικές αποφάσεις. Αυτό, βεβαίως, δεν αποκλείει διμερείς ή πολυμερείς συνεργασίες της Άγκυρας με επιμέρους ευρωπαϊκές χώρες εκτός του πλαισίου του SAFE.
Σε κάθε περίπτωση, το στοίχημα πλέον δεν είναι η έγκριση των κονδυλίων, αλλά η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα με την οποία θα μετατραπούν σε πραγματικές παραγωγικές δυνατότητες και σε ουσιαστική ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
