Η αναβολή εκτέλεσης στο Τενεσί, επειδή το προσωπικό δεν κατάφερε να βρει κατάλληλη φλέβα για τη θανατηφόρα ένεση, δεν είναι ένα μεμονωμένο τεχνικό επεισόδιο. Είναι η πιο πρόσφατη εικόνα ενός συστήματος που στις ΗΠΑ παραμένει ενεργό σε 27 πολιτείες, ενώ διεθνώς η θανατική ποινή υποχωρεί θεσμικά αλλά επιβιώνει και σε ορισμένες χώρες κλιμακώνεται με μεθόδους που περιλαμβάνουν απαγχονισμό, πυροβολισμό, αποκεφαλισμό, θανατηφόρα ένεση και ασφυξία με άζωτο.
Η εκτέλεση του 57χρονου Τόνι Καρούδερς στο Τενεσί επρόκειτο να γίνει με θανατηφόρα ένεση. Δεν έγινε ποτέ. Οι αρχές ανακοίνωσαν ότι το ιατρικό προσωπικό κατάφερε να τοποθετήσει την πρώτη γραμμή έγχυσης, αλλά δεν βρήκε φλέβα για την εφεδρική, όπως απαιτεί η διαδικασία. Ο κυβερνήτης Μπιλ Λι του χορήγησε αναβολή ενός έτους. Ο Καρούδερς έχει καταδικαστεί για τρεις φόνους του 1994, επιμένει όμως ότι είναι αθώος και βρίσκεται πάνω από τρεις δεκαετίες στην πτέρυγα των μελλοθανάτων.
Την ίδια ημέρα, στη Φλόριντα, ο 47χρονος Ρίτσαρντ Νάιτ εκτελέστηκε με θανατηφόρα ένεση για τη δολοφονία γυναίκας και της 4χρονης κόρης της. Ήταν η 14η εκτέλεση στις ΗΠΑ από την αρχή του 2026 και η έβδομη μόνο στη Φλόριντα.
Το πρόβλημα που δεν είναι «τεχνικό»
Η αποτυχημένη εκτέλεση στο Τενεσί ξαναφέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο σκοτεινά σημεία της θανατηφόρας ένεσης: τη μετατροπή μιας δικαστικής απόφασης σε ιατρικοποιημένη διαδικασία θανάτου. Η δυσκολία εύρεσης φλέβας, η απόκρυψη στοιχείων για τα φάρμακα, η έλλειψη διαφάνειας στα πρωτόκολλα και οι καταγγελίες για «βασανιστικές» εκτελέσεις έχουν οδηγήσει σε πολυετείς δικαστικές μάχες σε αρκετές πολιτείες.
Το Death Penalty Information Center σημειώνει ότι η θανατηφόρα ένεση παραμένει η πιο διαδεδομένη μέθοδος στις ΗΠΑ, ωστόσο πολλές πολιτείες έχουν διατηρήσει ή επαναφέρει εναλλακτικές: ηλεκτρική καρέκλα, θάλαμο αερίων, εκτελεστικό απόσπασμα και, τα τελευταία χρόνια, ασφυξία με άζωτο.
Πού επιτρέπεται η θανατική ποινή στις ΗΠΑ
Στις ΗΠΑ η θανατική ποινή δεν ισχύει ομοιόμορφα σε ομοσπονδιακό επίπεδο για όλες τις πολιτείες. Κάθε πολιτεία έχει δικό της πλαίσιο, ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και η στρατιωτική δικαιοσύνη διατηρούν επίσης τη δυνατότητα επιβολής θανατικής ποινής. Σύμφωνα με το Death Penalty Information Center, 27 πολιτείες εξακολουθούν να έχουν τη θανατική ποινή στη νομοθεσία τους.
Οι πολιτείες όπου η θανατική ποινή παραμένει σε ισχύ είναι:
Αλαμπάμα, Αριζόνα, Άρκανσο, Καλιφόρνια, Φλόριντα, Τζόρτζια, Άινταχο, Ιντιάνα, Κάνσας, Κεντάκι, Λουιζιάνα, Μισισίπι, Μιζούρι, Μοντάνα, Νεμπράσκα, Νεβάδα, Βόρεια Καρολίνα, Οχάιο, Οκλαχόμα, Όρεγκον, Πενσιλβάνια, Νότια Καρολίνα, Νότια Ντακότα, Τενεσί, Τέξας, Γιούτα και Γουαϊόμινγκ.
Υπάρχει όμως κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο «υπάρχει στον νόμο» και στο «εφαρμόζεται». Σε Καλιφόρνια, Όρεγκον, Πενσιλβάνια και Οχάιο υπάρχει εκτελεστικό πάγωμα ή πρακτική αναστολή των εκτελέσεων. Το Death Penalty Information Center καταγράφει ειδικά αυτές τις πολιτείες ως πολιτείες με θανατική ποινή αλλά με hold στις εκτελέσεις.
Πού έχει καταργηθεί στις ΗΠΑ
Η θανατική ποινή έχει καταργηθεί σε 23 πολιτείες και στην Περιφέρεια της Κολούμπια. Οι πολιτείες χωρίς θανατική ποινή είναι:
Αλάσκα, Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ντέλαγουερ, Χαβάη, Ιλινόι, Αϊόβα, Μέιν, Μέριλαντ, Μασαχουσέτη, Μίσιγκαν, Μινεσότα, Νιου Χάμσαϊρ, Νιου Τζέρσεϊ, Νέο Μεξικό, Νέα Υόρκη, Βόρεια Ντακότα, Ρόουντ Άιλαντ, Βερμόντ, Βιρτζίνια, Ουάσινγκτον, Δυτική Βιρτζίνια και Ουισκόνσιν.
Η Βιρτζίνια ήταν η τελευταία πολιτεία που κατάργησε τη θανατική ποινή, το 2021, ενώ η Ουάσινγκτον την αφαίρεσε θεσμικά από τη νομοθεσία της το 2023, μετά την απόφαση του ανώτατου πολιτειακού δικαστηρίου ότι εφαρμοζόταν με αυθαίρετο και φυλετικά μεροληπτικό τρόπο.
Οι τελευταίες εκτελέσεις στις ΗΠΑ
Από την αρχή του 2026 έως τις 21 Μαΐου, οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει 14 εκτελέσεις σε τέσσερις πολιτείες: Φλόριντα, Τέξας, Οκλαχόμα και Αριζόνα. Όλες έγιναν με θανατηφόρα ένεση.
Το 2025, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν 47 εκτελέσεις, αριθμό υπερδιπλάσιο από τον μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας και τον υψηλότερο από το 2009. Η Φλόριντα είχε 19 εκτελέσεις, σχεδόν τις μισές του εθνικού συνόλου.
Το 2025, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, 39 εκτελέσεις έγιναν με θανατηφόρα ένεση, πέντε με ασφυξία αζώτου και τρεις με εκτελεστικό απόσπασμα στη Νότια Καρολίνα, η πρώτη χρήση εκτελεστικού αποσπάσματος στις ΗΠΑ από το 2010.
Με ποιες μεθόδους γίνονται εκτελέσεις στις ΗΠΑ
Στις ΗΠΑ, η θανατηφόρα ένεση είναι η βασική μέθοδος. Από το 1976 μέχρι σήμερα, είναι μακράν η συχνότερη, με 1.476 εκτελέσεις, σύμφωνα με το Death Penalty Information Center. Ωστόσο, οι πολιτείες διατηρούν και άλλες μεθόδους, συνήθως ως εναλλακτικές εάν η θανατηφόρα ένεση κριθεί μη διαθέσιμη ή αντισυνταγματική.
Η θανατηφόρα ένεση επιτρέπεται σε 28 πολιτείες, καθώς και στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και στη στρατιωτική δικαιοσύνη. Η ηλεκτρική καρέκλα επιτρέπεται σε 9 πολιτείες. Ο θάλαμος αερίων ή η θανατηφόρα αέρια μέθοδος επιτρέπεται σε 9 πολιτείες, ενώ πέντε πολιτείες, Αλαμπάμα, Άρκανσο, Λουιζιάνα, Μισισίπι και Οκλαχόμα, προβλέπουν ειδικά την ασφυξία με άζωτο. Εκτελεστικό απόσπασμα προβλέπεται σε 5 πολιτείες: Άινταχο, Μισισίπι, Οκλαχόμα, Γιούτα και Νότια Καρολίνα.
Η Αλαμπάμα και η Λουιζιάνα είναι οι μόνες πολιτείες που έχουν ήδη πραγματοποιήσει εκτελέσεις με ασφυξία αζώτου. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά παγκοσμίως στην Αλαμπάμα το 2024 και έχει χαρακτηριστεί από ειδικούς του ΟΗΕ ως μορφή βασανιστηρίου, σύμφωνα με την αναφορά του αρχικού δημοσιεύματος.
Ο κόσμος της θανατικής ποινής: 54 χώρες τη διατηρούν για κοινά εγκλήματα
Η παγκόσμια εικόνα είναι αντιφατική. Από τη μία πλευρά, σχεδόν τα τρία τέταρτα των χωρών έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή στη νομοθεσία ή στην πράξη. Από την άλλη, το 2025 καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός εκτελέσεων που έχει καταγράψει η Διεθνής Αμνηστία από το 1981: τουλάχιστον 2.707 εκτελέσεις σε 17 χώρες, χωρίς να περιλαμβάνονται οι χιλιάδες εκτελέσεις που εκτιμάται ότι πραγματοποιεί η Κίνα, επειδή τα στοιχεία θεωρούνται κρατικό μυστικό.
Στο τέλος του 2025, 113 χώρες είχαν καταργήσει τη θανατική ποινή για όλα τα εγκλήματα, 9 την είχαν καταργήσει για κοινά εγκλήματα αλλά τη διατηρούσαν για εξαιρετικές περιπτώσεις, 23 θεωρούνταν καταργητικές στην πράξη, και 54 τη διατηρούσαν για κοινά εγκλήματα.
Οι 54 χώρες που διατηρούν τη θανατική ποινή για κοινά εγκλήματα είναι:
Αφγανιστάν, Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, Μπαχάμες, Μπαχρέιν, Μπανγκλαντές, Μπαρμπάντος, Λευκορωσία, Μπελίζ, Μποτσουάνα, Κίνα, Κομόρες, Κούβα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Ντομίνικα, Αίγυπτος, Αιθιοπία, Γκάμπια, Γουιάνα, Ινδία, Ινδονησία, Ιράν, Ιράκ, Τζαμάικα, Ιαπωνία, Ιορδανία, Κουβέιτ, Λίβανος, Λεσότο, Λιβύη, Μαλαισία, Μιανμάρ, Νιγηρία, Βόρεια Κορέα, Ομάν, Πακιστάν, Κράτος της Παλαιστίνης, Κατάρ, Άγιος Χριστόφορος και Νέβις, Αγία Λουκία, Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες, Σαουδική Αραβία, Σιγκαπούρη, Σομαλία, Νότιο Σουδάν, Σουδάν, Συρία, Ταϊβάν, Ταϊλάνδη, Τρινιντάντ και Τομπάγκο, Ουγκάντα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Βιετνάμ και Υεμένη.
Ποιες χώρες εκτέλεσαν το 2025
Το 2025, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, οι χώρες όπου καταγράφηκαν δικαστικές εκτελέσεις ήταν: Κίνα, Ιράν, Σαουδική Αραβία, Υεμένη, ΗΠΑ, Αίγυπτος, Σομαλία, Κουβέιτ, Σιγκαπούρη, Αφγανιστάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ιαπωνία, Νότιο Σουδάν, Ταϊβάν, Ιράκ, Βόρεια Κορέα και Βιετνάμ.
Το Ιράν κυριάρχησε στη διεθνή εικόνα, με τουλάχιστον 2.159 εκτελέσεις. Η Σαουδική Αραβία κατέγραψε τουλάχιστον 356, η Υεμένη 51+, οι ΗΠΑ 47, η Αίγυπτος 23, η Σομαλία 17+, το Κουβέιτ 17 και η Σιγκαπούρη 17.
Η Διεθνής Αμνηστία υπογραμμίζει ότι ο πραγματικός αριθμός είναι υψηλότερος, επειδή σε χώρες όπως η Κίνα και το Βιετνάμ τα στοιχεία για τη θανατική ποινή είναι κρατικό μυστικό, ενώ σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα η πρόσβαση σε ανεξάρτητη πληροφόρηση είναι εξαιρετικά περιορισμένη.
Με ποιες μεθόδους γίνονται εκτελέσεις στον κόσμο
Το 2025, η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε τις εξής μεθόδους εκτέλεσης:
Αποκεφαλισμός: Σαουδική Αραβία.
Απαγχονισμός: Αίγυπτος, Ιράν, Ιράκ, Ιαπωνία, Κουβέιτ, Σιγκαπούρη, Νότιο Σουδάν.
Θανατηφόρα ένεση: Κίνα, ΗΠΑ, Βιετνάμ.
Πυροβολισμός: Αφγανιστάν, Κίνα, Βόρεια Κορέα, Σαουδική Αραβία, Σομαλία, Ταϊβάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ΗΠΑ, Υεμένη.
Ασφυξία με άζωτο: ΗΠΑ.
Η Διεθνής Αμνηστία σημειώνει επίσης ότι δεν έλαβε αναφορές για δικαστικές εκτελέσεις με λιθοβολισμό το 2025.
Τι λέει η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι απόλυτη: αντιτίθεται στη θανατική ποινή «σε όλες τις περιπτώσεις και υπό όλες τις περιστάσεις». Η ΕΕ θεωρεί ότι η θανατική ποινή παραβιάζει το αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα στη ζωή, είναι ασύμβατη με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δεν λειτουργεί ως αποτελεσματικό αποτρεπτικό μέσο και καθιστά κάθε δικαστική πλάνη μη αναστρέψιμη.
Η κατάργηση της θανατικής ποινής θεωρείται ευρωπαϊκό κεκτημένο. Όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Ευρώπης την έχουν καταργήσει, ενώ η απόλυτη απαγόρευση της θανατικής ποινής κατοχυρώνεται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει επίσης θεσπίσει δύο κρίσιμα νομικά εργαλεία: το Πρωτόκολλο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, για την κατάργηση της θανατικής ποινής σε καιρό ειρήνης, και το Πρωτόκολλο 13, για την κατάργησή της σε όλες τις περιστάσεις, ακόμη και σε καιρό πολέμου.
Τι λέει ο ΟΗΕ
Το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα υποστηρίζει την καθολική κατάργηση της θανατικής ποινής. Η θέση του είναι ότι η χρήση της δεν συμβιβάζεται με το δικαίωμα στη ζωή και με το δικαίωμα να μην υποβάλλεται κανείς σε βασανιστήρια ή σε σκληρή, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση.
Ο ΟΗΕ σημειώνει ότι περίπου 170 κράτη έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή ή έχουν θεσπίσει μορατόριουμ στη νομοθεσία ή στην πράξη. Το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ υποστηρίζει τα κράτη και την κοινωνία των πολιτών που εργάζονται για μορατόριουμ στις εκτελέσεις και, τελικά, για πλήρη κατάργηση.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει επανειλημμένα εγκρίνει ψηφίσματα υπέρ ενός παγκόσμιου μορατόριουμ στη χρήση της θανατικής ποινής. Το 2024, το δέκατο σχετικό ψήφισμα εγκρίθηκε με 130 ψήφους υπέρ, 32 κατά και 22 αποχές.
