Η Γροιλανδία έχει επανέλθει δυναμικά στο παγκόσμιο προσκήνιο, όχι λόγω του κλίματος ή των πάγων της, αλλά εξαιτίας ενός παλιού –και άκρως αμφιλεγόμενου– οράματος του Ντόναλντ Τραμπ. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ βλέπει στο μεγαλύτερο νησί του κόσμου μια στρατηγική ευκαιρία: έναν πιθανό αντίβαρο στην κινεζική κυριαρχία στα σπάνια μέταλλα, που θεωρούνται κρίσιμα για τη σύγχρονη οικονομία και την αμυντική τεχνολογία. Οι ειδικοί, ωστόσο, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας ότι η πραγματικότητα της εξόρυξης στη Γροιλανδία απέχει έτη φωτός από τα πολιτικά συνθήματα.
Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, στελέχη που πρόσκεινται στον Τραμπ εκτιμούν ότι τα υπόγεια κοιτάσματα της Γροιλανδίας θα μπορούσαν να μειώσουν την εξάρτηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την Κίνα σε σπάνιες γαίες, υλικά απαραίτητα για μαχητικά αεροσκάφη, λέιζερ, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες και ιατρικά μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει μιλήσει ανοιχτά για τη «στρατηγική σημασία» της Γροιλανδίας, αφήνοντας μάλιστα αιχμές ότι οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν «είτε με τον εύκολο είτε με τον δύσκολο τρόπο».
Παρότι τις τελευταίες εβδομάδες επιχειρεί να υποβαθμίσει τη σημασία των φυσικών πόρων του νησιού, παλαιότερες δηλώσεις συνεργατών του λένε μια διαφορετική ιστορία. Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Μάικ Γουόλτς είχε ξεκαθαρίσει ότι το αμερικανικό ενδιαφέρον εστιάζει κυρίως στα «κρίσιμα ορυκτά» και στους «φυσικούς πόρους» της περιοχής.
Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, δεν είναι πολιτικό. Το ότι η Γροιλανδία ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας δεν εμποδίζει επενδύσεις ή συνεργασίες. Το πραγματικό πρόβλημα είναι το ακραίο αρκτικό περιβάλλον. Όπως εξηγεί ο Μάλτε Χούμπερτ, ιδρυτής και ανώτερος ερευνητής στο The Arctic Institute, «η ιδέα ότι η Γροιλανδία μπορεί να μετατραπεί σε εργοστάσιο σπάνιων γαιών της Αμερικής αγγίζει τα όρια της επιστημονικής φαντασίας». Σε ορισμένες περιπτώσεις, προσθέτει, «είναι πιο δύσκολο να κάνεις εξόρυξη εκεί απ’ ό,τι στο Φεγγάρι».
Τα περισσότερα κοιτάσματα βρίσκονται σε απομονωμένες περιοχές, πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, κάτω από ένα πολικό στρώμα πάγου που φτάνει τα 1,5 χιλιόμετρα σε πάχος. Το σκοτάδι κυριαρχεί για μήνες, οι θερμοκρασίες είναι ακραίες και οι υποδομές ελάχιστες. Η Γροιλανδία, αν και αυτοδιοικούμενη, δεν διαθέτει ούτε το ανθρώπινο δυναμικό ούτε τα δίκτυα μεταφορών και ενέργειας που απαιτεί μια μεγάλης κλίμακας εξορυκτική βιομηχανία.
Το κόστος αποτελεί έναν ακόμη αποτρεπτικό παράγοντα. Οποιαδήποτε βιομηχανική δραστηριότητα στην Αρκτική μπορεί να κοστίζει πέντε έως δέκα φορές περισσότερο σε σύγκριση με άλλες περιοχές του πλανήτη. Παράλληλα, περίπου το 80% της Γροιλανδίας παραμένει καλυμμένο από πάγο, περιορίζοντας δραστικά τις δυνατότητες αξιοποίησης της γης.
Η κλιματική κρίση έχει οδηγήσει ορισμένους να πιστεύουν ότι η τήξη των πάγων ανοίγει νέες οικονομικές ευκαιρίες. Οι ειδικοί, όμως, προειδοποιούν ότι το λιώσιμο των πάγων καθιστά το έδαφος πιο ασταθές, αυξάνοντας τον κίνδυνο κατολισθήσεων και ατυχημάτων, ενώ οι αυστηροί περιβαλλοντικοί κανονισμοί της Γροιλανδίας ανεβάζουν ακόμη περισσότερο το κόστος.
Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι οι Γροιλανδοί εμφανίζονται ξεκάθαρα αρνητικοί σε οποιοδήποτε σενάριο «αγοράς» ή προσάρτησης. Δημοσκόπηση του Ιανουαρίου 2025 έδειξε ότι μόλις το 6% τάσσεται υπέρ της ένταξης στις ΗΠΑ, ενώ το 85% είναι αντίθετο. Όπως προειδοποιούν αναλυτές, η επιθετική ρητορική της Ουάσινγκτον κινδυνεύει να μετατρέψει έναν παραδοσιακό σύμμαχο σε καχύποπτο παρατηρητή, με τις ΗΠΑ να εμφανίζονται περισσότερο ως «νταής» παρά ως εταίρος.
Η Γροιλανδία, τελικά, ίσως να μην είναι ο εύκολος γεωπολιτικός θησαυρός που φαντάζονται κάποιοι. Είναι ένας τόπος όπου ο πάγος, το κόστος και η βούληση των κατοίκων βάζουν σκληρά όρια στα μεγάλα σχέδια.
