Η Κίνα δεν εμφανίζεται, με βάση όσα έχουν δημοσιευθεί έως τώρα, ως ο βασικός μεσολαβητής της προσωρινής συμφωνίας αποκλιμάκωσης, ρόλος που αποδίδεται κυρίως στο Πακιστάν. Εμφανίζεται όμως ως μια δύναμη που είχε σοβαρότατο συμφέρον να πιέσει, παρασκηνιακά και θεσμικά, υπέρ της εκτόνωσης: γιατί κάθε παρατεταμένη κρίση στον Περσικό Κόλπο χτυπά στην καρδιά της κινεζικής ενεργειακής ασφάλειας.
Η εικόνα που προκύπτει από τα διεθνή μέσα είναι σαφής: το Πεκίνο δεν ήθελε μια λύση που θα νομιμοποιούσε στρατιωτική επιβολή στη ναυσιπλοΐα του Ορμούζ, αλλά ούτε και μια παρατεταμένη ασφυξία στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Αυτό εξηγεί γιατί η Κίνα κινήθηκε ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα: από τη μία στήριξε γραμμή «αποκλιμάκωσης και πολιτικής λύσης» και από την άλλη επιχείρησε να προστατεύσει τα δικά της ζωτικά οικονομικά συμφέροντα, που συνδέονται άμεσα με τις ροές πετρελαίου από τον Κόλπο.
Το Στενό του Ορμούζ είναι το σημείο-κλειδί. Η αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας το χαρακτηρίζει το σημαντικότερο πετρελαϊκό choke point του πλανήτη, ενώ περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνά επίσης από εκεί. Στη σημερινή κρίση, το Reuters και η EIA καταγράφουν ότι η διακοπή ή ο δραστικός περιορισμός της διέλευσης προκάλεσαν σοκ στις φυσικές αγορές, ανατιμήσεις και έντονη πίεση κυρίως στην Ασία. Για την Κίνα, που παραμένει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας στον κόσμο, αυτό δεν είναι μια μακρινή γεωπολιτική ιστορία αλλά άμεσος κίνδυνος για βιομηχανία, διυλιστήρια, μεταφορές και εσωτερική σταθερότητα τιμών.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και μέσα στην αναταραχή, το Πεκίνο προσπάθησε να περιορίσει τον αντίκτυπο στο εσωτερικό του. Reuters μετέδωσε ότι η κινεζική κυβέρνηση φρέναρε για δεύτερη φορά τις αυξήσεις στις εγχώριες τιμές καυσίμων, ενώ παράλληλα κάλεσε τα ανεξάρτητα διυλιστήρια να μη ρίξουν την παραγωγή τους κάτω από συγκεκριμένα επίπεδα. Με απλά λόγια, η κινεζική ηγεσία έβλεπε ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν απειλούσε μόνο τη διπλωματική ισορροπία, αλλά και την ίδια τη λειτουργία της κινεζικής οικονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση της Κίνας με το ιρανικό πετρέλαιο είναι κομβική. Το Reuters έχει καταγράψει ότι η Κίνα παραμένει ο βασικός αγοραστής του ιρανικού αργού, με τις εισαγωγές να γίνονται συχνά μέσω σύνθετων διαδρομών και με διαφορετική επισήμανση προέλευσης, ώστε να παρακάμπτονται οι αμερικανικές κυρώσεις. Σε προηγούμενη ανάλυσή του, το πρακτορείο σημείωνε ότι οι κινεζικές εισαγωγές από το Ιράν αντιστοιχούσαν φέτος σε περίπου 11,5% των συνολικών κινεζικών θαλάσσιων εισαγωγών αργού, ενώ άλλη καταγραφή ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια η Κίνα απορροφά πάνω από το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Αυτό εξηγεί γιατί το Πεκίνο δεν μπορεί να είναι αδιάφορο ούτε για το μέλλον του ιρανικού πετρελαίου ούτε για τους όρους με τους οποίους αυτό φτάνει στην αγορά.
Εδώ μπαίνει στο κάδρο και η νήσος Χαργκ. Η Χαργκ δεν είναι απλώς άλλο ένα ιρανικό νησί στον Κόλπο. Είναι ο βασικός κόμβος εξαγωγής του ιρανικού αργού, με διεθνείς αναφορές να την περιγράφουν ως το σημείο από το οποίο περνά περίπου το 90% των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών. Γι’ αυτό και τα αμερικανικά πλήγματα σε στρατιωτικούς στόχους στη Χαργκ, παρότι απέφυγαν τις ίδιες τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, προκάλεσαν αναστάτωση στις αγορές: επειδή έδειξαν πόσο κοντά μπορεί να φτάσει μια σύγκρουση στο απόλυτο ενεργειακό νεύρο του Ιράν. Για την Κίνα, που αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο και εξαρτάται από τη σταθερότητα των ροών στην περιοχή, η Χαργκ είναι σχεδόν συνώνυμη με τον κίνδυνο διακοπής εφοδιασμού.
Αυτός είναι και ο βαθύτερος λόγος που το Πεκίνο εμφανίστηκε τόσο προσεκτικό στον ΟΗΕ. Η Κίνα, μαζί με τη Ρωσία, μπλόκαρε το σχέδιο απόφασης για το Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι η διατύπωση μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μεγαλύτερη πίεση ή και στρατιωτική νομιμοποίηση σε βάρος της Τεχεράνης. Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια η Κίνα είχε κάθε λόγο να θέλει να ξανανοίξει το πέρασμα και να πέσουν οι τόνοι. Με άλλα λόγια, δεν επέλεξε την κλιμάκωση· επέλεξε μια ισορροπία: να μη χαθεί το Ιράν ως εταίρος και προμηθευτής, χωρίς όμως να καταρρεύσει η εμπορική αρτηρία από την οποία τροφοδοτείται μεγάλο μέρος της Ασίας.
Από αυτή την άποψη, ο ρόλος της Κίνας δεν ήταν κατ’ ανάγκην θεαματικός, ήταν όμως κρίσιμος. Όχι επειδή βγήκε μπροστά ως ορατός «αρχιτέκτονας» της συμφωνίας, αλλά επειδή το κινεζικό συμφέρον συνέπιπτε απόλυτα με την ανάγκη αποκλιμάκωσης. Το Πεκίνο καιγόταν για τρία πράγματα: να μη μείνει κλειστό το Ορμούζ, να μη βρεθεί εκτός παιχνιδιού το ιρανικό πετρέλαιο και να μη μετατραπεί η Χαργκ σε σημείο μόνιμης αποσταθεροποίησης. Και σε τέτοιες κρίσεις, αυτό το μείγμα οικονομίας, ενέργειας και γεωπολιτικής συχνά αποδεικνύεται πιο ισχυρό από την ίδια τη δημόσια ρητορική.
