Με τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν να είναι σε πλήρη εξέλιξη και την ξένη πίεση να αυξάνεται, το θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων εμφανίζεται – τουλάχιστον, προς το παρόν- να δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει την εξέγερση στην «καρδιά» της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σε κάτι που εξελίσσεται σε μια γενικευμένη κρίση νομιμοποίησής του.
Οι διαδηλώσεις, που άρχισαν στην Τεχεράνη τον προηγούμενο μήνα, έχουν εξαπλωθεί και στις 31 επαρχίες του Ιράν, ωστόσο, όπως σημειώνει το Reuters, δεν έχουν φτάσει ακόμα την έκταση των ταραχών του 2022-2023, που προκάλεσε ο θάνατος της Μαχσά Αμινί ενώ ήταν υπό κράτηση για παραβίαση των ισλαμικών κανόνων ενδυμασίας. Η αναταραχή άρχισε από την πρωτεύουσα, Τεχεράνη, με καταστηματάρχες στο Μεγάλο Παζάρι της πόλης να εκφράζουν την οργή τους για τον καταποντισμό του ιρανικού ριάλ. Οι διαδηλώσεις που ακολούθησαν περιελάμβαναν και πολίτες από άλλους χώρους- κυρίως άνδρες νεαρής ηλικίας αντί για τις γυναίκες και τα κορίτσια που κυριαρχούσαν στις διαδηλώσεις για τη Μαχσά Αμινί.
Η Human Rights Activists News Agency (HRANA) έχει πει ότι έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 32 διαδηλωτές και τέσσερα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας και έχουν συλληφθεί 2.200 άτομα κατά τις ταραχές, που αναλυτές θεωρούν ότι εκφράζουν μια βαθύτερη τάση αμφισβήτησης του status quo. «Η κατάρρευση δεν είναι μόνο στο ριάλ, μα και στην εμπιστοσύνη» είπε, σύμφωνα με το Reuters, ο Άλεξ Βατάνκα, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο Middle East Institute στην Ουάσινγκτον.
Οι βαθύτεροι λόγοι των διαδηλώσεων- Πώς αντιδρά η κυβέρνηση
Οι αρχές έχουν προσπαθήσει να ακολουθήσουν προσέγγιση δύο «ταχυτήτων», λέγοντας πως οι διαμαρτυρίες για την οικονομία έχουν βάση και η διαχείρισή τους θα γίνει μέσω διαλόγου και επιχειρώντας καταστολή κάποιων διαδηλώσεων με δακρυγόνα και βίαιες συγκρούσεις σε δρόμους.
Περίπου 50 χρόνια μετά την Ισλαμική Επανάσταση, το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν δυσκολεύεται να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις προτεραιότητές του και τη νέα γενιά, ενώ τα πλήγματα που δέχτηκε στον Πόλεμο των 12 Ημερών με το Ισραήλ φαίνεται πως το έχουν αποδυναμώσει πολύ και σε πολλά επίπεδα.
Όπως αναφέρει το Reuters, πρώην αξιωματούχος της πτέρυγας των μεταρρυθμιστών λέει πως οι κύριοι ιδεολογικοί πυλώνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας- από τους κανόνες ενδυμασίας μέχρι τις επιλογές στην εξωτερική πολιτική- δεν βρίσκουν σύμφωνους τους κάτω των 30, που αποτελούν περίπου το ήμισυ του πληθυσμού. «Η νεότερη γενιά δεν πιστεύει πλέον σε επαναστατικά συνθήματα- θέλει να ζήσει ελεύθερη» σημειώνει σχετικά.
Η χιτζάμπ, που βρέθηκε στο επίκεντρο των διαδηλώσεων για την Αμινί, επιβάλλεται πλέον επιλεκτικά, με πολλές Ιρανές να αρνούνται πλέον ανοιχτά να τη φορούν δημόσια. Στις εν εξελίξει διαδηλώσεις, πολλοί εκφράζουν την οργή τους για τη στήριξη της Τεχεράνης σε ένοπλες οργανώσεις ανά τη Μέση Ανατολή, φωνάζοντας συνθήματα όπως «ούτε Γάζα ούτε Λίβανος, η ζωή μου για το Ιράν», διαφωνώντας ανοιχτά με τις προτεραιότητες του καθεστώτος- ειδικά δεδομένου ότι η Χεζμπολάχ του Λιβάνου και η Χαμάς στη Γάζα ηττήθηκαν και το ίδιο το Ιράν δέχτηκε συντριπτικά πλήγματα στο έδαφός του από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Η περιφερειακή επιρροή του Ιράν έχει αποδυναμωθεί μετά από τα πλήγματα στη Χαμάς, στη Χεζμπολάχ, στους Χούθι της Υεμένης και τις πολιτοφυλακές στο Ιράκ, καθώς και από την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ της Συρίας, στενού συμμάχου της Τεχεράνης.
Σε βίντεο που κυκλοφόρησε στο Χ και την αυθεντικότητα του οποίου επιβεβαίωσε το Reuters διαδηλωτές στην πόλη με τον δεύτερο μεγαλύτερο πληθυσμό, τη Μασχάντ στα βορειοανατολικά, φαίνονται να κατεβάζουν μια μεγάλη ιρανική σημαία και να τη σκίζουν. Στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης πολίτες συγκρούονταν με δυνάμεις ασφαλείας ενώ διαδηλωτές έβγαιναν στους δρόμους στο Αμπντανάν της νοτιοδυτικής επαρχίας Ιλάμ, όπως έδειξαν άλλα βίντεο. Σε εικόνες από την πόλη Γκοναμπάντ στα βορειοανατολικά νεαροί φαίνονταν να βγαίνουν από τζαμί για να ακολουθήσουν τους διαδηλωτές.
Σε βίντεο πλήθη ακούγονταν να φωνάζουν συνθήματα υπέρ της επιστροφής του γιου του Σάχη που ανετράπη το 1979, Ρεζά Παχλαβί (ο ίδιος ζήτησε περισσότερες διαδηλώσεις με ανάρτηση- βίντεο στο Χ την Τετάρτη) και στο Ισφαχάν πολίτες φώναζαν «θάνατος στον δικτάτορα», αναφερόμενοι στον ανώτατο ηγέτη Χαμενεΐ. Στο Λομάρ, επίσης στο Ιλάμ, ένα πλήθος φώναζε «τα κανόνια, τα τανκς, τα πυροτεχνήματα και οι μουλάδες να φύγουν», ενώ σε άλλο φαίνονταν πολίτες να πετούν χαρτιά στον αέρα έξω από μια τράπεζα την οποία φαίνονταν να έχουν παραβιάσει. Άλλα βίντεο έδειχναν κλειστά καταστήματα τις κυρίες κουρδικές πόλεις και χωριά του Ιλάμ, καθώς και στο Κερμανσάχ και το Λορεστάν.
Την Πέμπτη σημειώθηκε στο Ιράν «μπλακάουτ» στο Ίντερνετ σε εθνικό επίπεδο, για το οποίο η ομάδα internet monitoring NetBlocks είπε ότι συνεχιζόταν και την Παρασκευή.
Πόσο πιθανή είναι η κατάρρευση του καθεστώτος
Κατά τον Βατάνκα το ιρανικό σύστημα έχει καταφέρει να αντέξει απέναντι σε επανειλημμένους κύκλους διαδηλώσεων μέσω ενός συνδυασμού καταστολής και τακτικών συμβιβασμών/ παραχωρήσεων, μα η στρατηγική του πλέον φαίνεται να βρίσκεται στα όριά της: «Η αλλαγή τώρα φαντάζει αναπόφευκτη, η κατάρρευση του καθεστώτος θα ήταν πιθανή, μα όχι εγγυημένη» σχολίασε.
Σε άλλες χώρες της ευρύτερης περιοχής, όπως η Συρία, η Λιβύη και το Ιράκ, καθεστώτα δεκαετιών έπεσαν μόνο μετά από ένα συνδυασμό διαδηλώσεων και στρατιωτικών επεμβάσεων. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπείπε ότι θα μπορούσε να παρέμβει υπέρ των Ιρανών διαδηλωτών αν οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιγαν πυρ εναντίον τους. «Είμαστε οπλισμένοι και έτοιμοι» ανέφερε, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες, στις 2 Ιανουαρίου, επτά μήνες μετά την επίθεση του Ισραήλ και την επιχείρηση των ΗΠΑ εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. Επίσης, την Πέμπτη απείλησε εκ νέου με στρατιωτική επέμβαση αν οι ιρανικές αρχές σκοτώνουν διαδηλωτές: «Τους ενημέρωσα ότι αν αρχίσουν να σκοτώνουν κόσμο, που τείνουν να κάνουν κατά τις διαδηλώσεις- έχουν πολλές διαδηλώσεις- αν το κάνουν, θα τους χτυπήσουμε πολύ σκληρά» δήλωσε στο Hugh Hewitt Show. O Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Σκοτ Μπέσεντ, είπε πως η ιρανική οικονομία ήταν «στα σχοινιά», προσθέτοντας πως ο Τραμπ «δεν θέλει να βλάψουν περισσότερους διαδηλωτές. Αυτή είναι μια τεταμένη στιγμή».
Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ υποστήριξε ότι το Ιράν «δεν θα υποκύψει στον εχθρό». Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, ο πρώην αξιωματούχος εκτιμά πως ο 86χρονος δεν έχει εύκολη διέξοδο, καθώς οι πολιτικές δεκαετιών, που περιελάμβαναν δημιουργία δικτύων «πληρεξουσίων»/ «εκπροσώπων» του Ιράν στο εξωτερικό, αποφυγή κυρώσεων και ανάπτυξη του πυρηνικού και του πυραυλικού προγράμματος, έχουν αποτύχει.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επιδοκίμασε τις διαδηλώσεις, κάνοντας λόγο για «μια αποφασιστική στιγμή, κατά την οποία ο ιρανικός λαός παίρνει το μέλλον του στα χέρια του». Εξόριστοι αντίπαλοι του καθεστώτος θεωρούν ότι ίσως έχει έρθει η ώρα της ανατροπής του, ωστόσο υπάρχει διχασμός και μεταξύ των ίδιων, ενώ είναι άγνωστο κατά πόσον χαίρουν στήριξης εντός της χώρας- ενώ και οι πολίτες του Ιράν δεν φαίνονται να βλέπουν θετικά την προοπτική κάποιας εξωτερικής επέμβασης.
Με πληροφορίες από Reuters, BBC
