Οι επιθέσεις των ανταρτών Χούθι της Υεμένης κατά της Σαουδικής Αραβίας αφορούν ζητήματα που ξεπερνούν τα εσωτερικά προβλήματα και τον διχασμό στη χώρα. Στοχεύοντας υποδομές και διαταράσσοντας επενδυτικές εκδηλώσεις που είναι καίριας σημασίας για τις οικονομικές φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας, επιδιώκουν να ασκήσουν πίεση στον Σαουδάραβα διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ώστε αφενός να ικανοποιήσει τα αιτήματα των Χούθι στην Υεμένη και αφετέρου να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να χαλαρώσει τον αμερικανικό αποκλεισμό που «πνίγει» την οικονομία του Ιράν, σύμφωνα με πηγές από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν και την ευρύτερη περιοχή.
Η εκστρατεία αυτή αντικατοπτρίζει την εκτίμηση του Ιράν και των Χούθι ότι η ευημερία της Σαουδικής Αραβίας, οι επενδυτικές της φιλοδοξίες και η ευαλωτότητά της σε διαταραχές, την καθιστούν ένα ευάλωτο σημείο άσκησης πίεσης, στο πλαίσιο μιας αντιπαράθεσης που εκτείνεται από τα Στενά του Ορμούζ —στην είσοδο του Κόλπου— έως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το Ιράν, το οποίο δέχεται αυξανόμενη οικονομική και στρατιωτική πίεση μετά τον πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, επιδιώκει να αυξήσει το κόστος της στρατηγικής της Ουάσιγκτον, στοχεύοντας τους περιφερειακούς εταίρους της, δήλωσε ο Μάικλ Νάιτς, από την εταιρεία στρατηγικών συμβούλων Horizon Engage.
«Οι Ιρανοί βρίσκονται σε ασφυκτικό κλοιό», ανέφερε. Μη μπορώντας να αναγκάσουν την Ουάσιγκτον να αλλάξει πορεία με άμεσο τρόπο, η Τεχεράνη και οι Χούθι χτυπούν αλύπητα τη Σαουδική Αραβία, χτυπούν το αδύναμο σημείο», πρόσθεσε, εκμεταλλευόμενοι την οικονομική ευαλωτότητα του βασιλείου και την επιθυμία του για σταθερότητα.
Οι Χούθι έχουν άμεσο συμφέρον από τη χαλάρωση του αμερικανικού αποκλεισμού κατά του Ιράν, του βασικού τους υποστηρικτή στην περιοχή. Μια μείωση της πίεσης προς την Τεχεράνη θα ενίσχυε πιθανότατα τη δυνατότητά της να διατηρήσει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη —καθώς και τη ροή όπλων και χρημάτων— από την οποία, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, εξαρτάται το κίνημα των Χούθι.
Ωστόσο, οι Χούθι έχουν και τα δικά τους αιτήματα, σύμφωνα με δύο πηγές από τη Σαουδική Αραβία και τρεις πηγές από την περιοχή που γνωρίζουν τις θέσεις του Ριάντ: τον τερματισμό των σαουδαραβικών στρατιωτικών επιχειρήσεων και των περιορισμών στα λιμάνια και τα αεροδρόμια της Υεμένης, την καθιέρωση τακτικών πτήσεων προς το Ιράν, την αποκατάσταση της καταβολής μισθών, την καταβολή αποζημιώσεων για τον πόλεμο, καθώς και τον τερματισμό της στήριξης του Ριάντ προς τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνησης της Υεμένης. Οι όροι τους έχου στόχο να εδραιώσουν την κυριαρχία των Χούθι σε μεγάλο μέρος της Υεμένης.
Ένας ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι επιθέσεις των Χούθι ήταν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής του Ιράν και των συμμάχων του για την αναμόρφωση της περιφερειακής ισορροπίας δυνάμεων, στοχεύοντας ενεργειακές υποδομές και βασικές ναυτιλιακές οδούς.
Είπε ότι το Ριάντ δεν μπορεί να βασιστεί στην προστασία των ΗΠΑ και πρέπει αντ’ αυτού να επιδιώξει διαπραγματεύσεις, προσθέτοντας ότι οι επιθέσεις των Χούθι θα συνεχιστούν εκτός εάν αρθούν οι περιορισμοί της Σαουδικής Αραβίας.
Η στρατηγική, ωστόσο, αφήνει τον Mοχάμεντ μπιν Σαλμαν αντιμέτωπο με ένα δίλημμα, αναφέρουν πηγές που γνωρίζουν τη σαουδαραβική νοοτροπία. Η κλιμάκωση διακινδυνεύει έναν ευρύτερο πόλεμο που θα μπορούσε να υπονομεύσει την ατζέντα μετασχηματισμού του, αλλά οι παραχωρήσεις διακινδυνεύουν να ενισχύσουν ένα κίνημα που αμφισβητεί την εξουσία της Σαουδικής Αραβίας εδώ και χρόνια.
Και όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο μεγαλύτερη είναι η απειλή για την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, την εμπιστοσύνη των επενδυτών και το Όραμα 2030.
Το γραφείο Τύπου της Σαουδικής Αραβίας και το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δεν απάντησαν αμέσως σε αιτήματα για σχολιασμό.
Ο εκπρόσωπος των Χούθι, Μοχάμεντ Αμπντουλσαλάμ, αρνήθηκε ότι η ομάδα ενεργούσε κατ’ εντολή του Ιράν, λέγοντας ότι τα αιτήματά της επικεντρώνονταν σε μακροχρόνια ανθρωπιστικά ζητήματα που σχετίζονται με τη Σαουδική Αραβία και περιελάμβαναν την άρση των περιορισμών στα λιμάνια και τα αεροδρόμια της Υεμένης, την χαλάρωση των οικονομικών περιορισμών και την πληρωμή των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων από τους ίδιους πόρους της Υεμένης. «Τα ανθρωπιστικά μας αιτήματα δεν έχουν καμία σχέση με το Ιράν ή οποιονδήποτε άλλον», είπε.
Οι στόχοι των επιθέσεων είναι μελετημένοι
Την τελευταία εβδομάδα, η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει ένα κλιμακούμενο κύμα επιθέσεων από τους Χούθι. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται φονικά πλήγματα στο Διεθνές Αεροδρόμιο «Βασιλιάς Χαλίντ» στο Ριάντ, καθώς και επίθεση κατά της Saudi Aramco —του μεγαλύτερου εξαγωγέα πετρελαίου παγκοσμίως και βασικού πυλώνα της σαουδαραβικής οικονομίας— η οποία προκάλεσε πυρκαγιά που επεκτάθηκε σε αρκετούς ορόφους.
Οι επιθέσεις προκάλεσαν αναστάτωση στο κορυφαίο πετρελαϊκό συνέδριο του Ριάντ, οδηγώντας ανώτατα στελέχη του κλάδου σε αποχώρηση και αναγκάζοντας τους διοργανωτές να παρέχουν τη δυνατότητα απομακρυσμένης συμμετοχής στο «Future Investment Initiative» (FII), ένα ετήσιο παγκόσμιο επενδυτικό φόρουμ. Πώς οι Χούθι βοηθούν το Ιράν να μετατρέψει τη Σαουδική Αραβία σε σημείο πίεσης
Οι Χούθι έχουν ιστορικό επιθέσεων βαθιά στο εσωτερικό του βασιλείου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το 2019, όταν επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της Aramco διέκοψαν προσωρινά περίπου το 5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Τα γεγονότα αυτά ακολούθησαν την επέμβαση του Ριάντ στην Υεμένη το 2015, μετά την κατάληψη της πρωτεύουσας, Σαναά, από τους Χούθι. Ο πόλεμος εξελίχθηκε σε ένα αιματηρό αδιέξοδο, μέχρι την επίτευξη εκεχειρίας το 2022. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Αμπντουλαζίζ Σαγκέρ, πρόεδρο του Gulf Research Center (με έδρα τη Σαουδική Αραβία), η σαουδαραβική ηγεσία θεωρεί πλέον τη στρατιωτική πίεση ως τη μόνη βιώσιμη επιλογή. «Έφτασαν σε ένα σημείο όπου δεν υπάρχουν περιθώρια διαπραγμάτευσης», δήλωσε. «Δεν έχουν άλλη επιλογή παρά μόνο τη στρατιωτική δράση».
Όπως επισημαίνει ο Φαουάζ Ζερζ, αναλυτής για τη Μέση Ανατολή στο London School of Economics, οι Χούθι θεωρούν όλο και περισσότερο ότι διαπραγματεύονται από θέση ισχύος, επιδιώκοντας την αναγνώριση της εξουσίας τους στη Σαναά και τη χαλάρωση των περιορισμών στην Υεμένη. «Αυτό που ζητούν τώρα οι Χούθι είναι μια ειρήνη με τους όρους του νικητή», ανέφερε.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τη στάση της Σαουδικής Αραβίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν δείχνουν ιδιαίτερη προθυμία για μια νέα, παρατεταμένη εκστρατεία κατά των Χούθι —ιδιαίτερα μετά τους βομβαρδισμούς του περασμένου έτους (ως απάντηση σε επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα) και την επακόλουθη συμφωνία για εκεχειρία. Η διστακτικότητα της Ουάσιγκτον αφήνει το Ριάντ αντιμέτωπο με μια σύγκρουση στην οποία η στρατιωτική πίεση, από μόνη της, ενδέχεται να μην οδηγήσει σε ένα αποφασιστικό αποτέλεσμα.
Οι σαουδάραβες έχουν περισσότερα να χάσουν
Στην αρχή της εκστρατείας των Χούθι, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμαν ζήτησε από τον Τραμπ βοήθεια για την αντιμετώπισή τους, αλλά ο Τραμπ δεν συμφώνησε στη διεξαγωγή αμερικανικών πληγμάτων, όπως ανέφεραν πηγές στο Reuters τον περασμένο μήνα. Αντ’ αυτού, η Ουάσιγκτον προσέφερε βοήθεια στον εντοπισμό στόχων και την ανταλλαγή πληροφοριών. Αργότερα, ο Τραμπ δήλωσε ότι εξέταζε το ενδεχόμενο δράσης κατά των Χούθι, ενώ φαινόταν να αναβάλλει οποιαδήποτε απάντηση για μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ παρέπεμψε σε προηγούμενες δηλώσεις του Τραμπ και του Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος καταδίκασε τις επιθέσεις των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας.
Ο Λευκός Οίκος δεν ανταποκρίθηκε άμεσα σε αίτημα για σχολιασμό.
Καθώς τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και οι πύραυλοι αποκαλύπτουν τρωτά σημεία στην άμυνα της Σαουδικής Αραβίας, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η σύγκρουση ενδέχεται να εξελιχθεί σε πόλεμο φθοράς, στον οποίο οι Χούθι πιστεύουν ότι ο χρόνος και η γεωγραφία λειτουργούν υπέρ τους.
Ο πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ, Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, δήλωσε ότι το πλεονέκτημα τους δεν έγκειται μόνο στη θέση τουςς κοντά στο στρατηγικό πέρασμα Μπαμπ ελ Μαντέμπ, αλλά και στην ασυμμετρία των διακυβευμάτων. «Οι υποδομές της Σαουδικής Αραβίας είναι πολύ πιο πολύτιμες από τις υποδομές των Χούθι», είπε. «Εκείνοι έχουν πολύ λιγότερα να χάσουν σε σχέση με τους Σαουδάραβες».
Ο αναλυτής για θέματα της Υεμένης, Φάρεα αλ-Μουσλίμι, δήλωσε ότι η εκστρατεία των Χούθι κατά του Ριάντ αποτελεί προσπάθεια επιβολής περιφερειακής κυριαρχίας, η οποία ενέχει τον κίνδυνο μιας πολύ ευρύτερης σύγκρουσης σε ολόκληρη την Αραβική Χερσόνησο.
Στο επίκεντρο της κρίσης, όπως υποστηρίζει, βρίσκεται η κατάρρευση του οδικού χάρτη ειρήνης του 2023 –που υποστηριζόταν από τη Σαουδική Αραβία– ο οποίος προσέφερε στους Χούθι μια οδό προς την πολιτική νομιμοποίηση και τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης. Βάσει του οδικού χάρτη, το Ριάντ επρόκειτο να συμβάλει στη χρηματοδότηση των μισθών του δημόσιου τομέα και των έργων ανασυγκρότησης.
Η σύγκρουση στην Ερυθρά Θάλασσα εκτροχίασε αυτή τη διαδικασία, καθώς οι Χούθι ενισχύουν τη συμμαχία τους με το Ιράν. «Οδεύουμε προς το χειρότερο δυνατό σενάριο», δήλωσε ο αλ-Μουσλίμι. «Έναν πόλεμο χειρότερο από εκείνον του 2015. Αυτή τη φορά θα είναι πιο αιματηρός και η Σαουδική Αραβία θα εισέλθει σε αυτόν έχοντας λιγότερους συμμάχους».
Δήλωσε ότι καμία επιτυχής εκστρατεία εναντίον των Χούθι δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την ενότητα του Κόλπου, κυρίως μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. «Οι Χούθι δεν αποτελούν απειλή μόνο για τη Σαουδική Αραβία», ανέφερε. «Απειλούν ολόκληρο τον Κόλπο και την ευρύτερη περιοχή. Δεν πρόκειται απλώς για έναν σαουδαραβικό πόλεμο. Είναι ένας πόλεμος του Κόλπου».
