ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ 25/1/2026
Μία από τις μεγαλύτερες και πιο φορτισμένες διαδηλώσεις υπέρ της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν που έχουν πραγματοποιηθεί στο Βέλγιο σημειώθηκε την Κυριακή στην πλατεία Schuman (Σούμαν), στο κέντρο της ευρωπαϊκής γειτονιάς των Βρυξελλών. Εκεί όπου συνήθως κυριαρχεί ο ευπρεπισμός των υπαλλήλων των ευρωπαϊκών θεσμών ο χώρος πλημμύρισε από φωνές, συνθήματα και έναν παλμό που μετέφερε πλήθος συναισθημάτων.
Τουλάχιστον 15.000 Ιρανοί της διασποράς από διάφορα σημεία της Ευρώπης, (οι διοργανωντές είχαν δηλώσει ότι τουλάχιστον 100.000 θα λάμβαναν μέρος), κατέκλυσαν την πλατεία ζητώντας την πτώση του καθεστώτος της Τεχεράνης μετά τη βίαιη καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που έχει κοστίσει τη ζωή χιλιάδων νέων ανθρώπων. Αν και οι διοργανωτές είχαν προσδοκίες για να συγκεντρώσουν Ο κόσμος συνέχιζε να συρρέει και μετά την επίσημη έναρξη. Όλες οι ηλικίες, όλες οι κοινωνικές τάξεις. Νέοι φοιτητές, εργαζόμενοι, οικογένειες με παιδιά, ηλικιωμένοι. Καλοντυμμένες γυναίκες και άνδρες, πρόσωπα σοβαρά, βλέμματα πεισματικά.
Παντού κυμάτιζε η ιστορική ιρανική σημαία με το λιοντάρι και τον ήλιο, το σύμβολο του Ιράν πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Δίπλα της, αμερικανικές σημαίες και μαζί ισραηλινές!
Η εικόνα αιφνιδίαζε. Και λειτουργούσε ως καθρέφτης της απελπισίας και του κενού ηγεσίας που χαρακτηρίζει την ιρανική αντιπολίτευση: η αναζήτηση εξωτερικών σωτήρων εκεί όπου δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή εσωτερική ηγεσία.
Κυρίαρχη μορφή στη συγκέντρωση ήταν ο Ρεζά Παχλαβί. Ο γιος του εκδιωχθέντα Σάχη ήταν παντού, σε αφίσες, σε πλακάτ, σε συνθήματα που ζητούσαν την επιστροφή του.
Τεράστια η αντιφάση. Το καθεστώς του πατέρα του ανετράπη το 1979 έπειτα από χρόνια αυταρχισμού και εγκλημάτων. Όπως έχει επισημάνει η Le Monde και άλλοι αναλυτές, παραμένει ανοιχτό αν ο Παχλαβί διαθέτει την ικανότητα, τη διάθεση και τη νομιμοποίηση να ηγηθεί μιας σύνθετης και κατακερματισμένης αντιπολίτευσης, εντός και εκτός Ιράν.
Η εικόνα του ενισχύεται έντονα μέσω ψηφιακών καμπανιών και της αναβίωσης μοναρχικών συνθημάτων. Έρευνα της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz αποκάλυψε ότι ιδιωτικός οργανισμός, χρηματοδοτούμενος από την κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, υλοποίησε εκτεταμένη ψηφιακή εκστρατεία για την ενίσχυση της δημόσιας εικόνας του Παχλαβί. Στο εσωτερικό του Ιράν, ωστόσο, η στήριξή του παραμένει περιορισμένη και συχνά αμφισβητούμενη. Πολλοί τον αντιμετωπίζουν ως όργανο ξένων δυνάμεων και τον επικρίνουν επειδή καλεί σε επικίνδυνες κινητοποιήσεις ανθρώπους που ζουν υπό καταστολή, ενώ ο ίδιος παραμένει ασφαλής στην εξορία.
Στη Σούμαν ένας στο βήμα μιλάει άπταιστα αγγλικά ζητά ενός λεπτού σιγή για τους νεκρούς στο Ιράν. Για λίγο επικρατεί σιωπή και μετά πάλι συνθήματα πάλι φωνές. Οι σημαίες, του Ιράν, των ΗΠΑ, του Ισραήλ ανεμίζουν μαζί.
Ποιος είναι ο ομιλητής ρωτάω. Ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στο Βέλγιο, μου απαντούν.
«Υπάρχουν χώρες που δεν κάνουν τίποτα για το Ιράν, άλλες που κάνουν πολύ λίγα -αλλά τι στο διάβολο κάνει η ΕΕ;», διερωτάται ο ομιλτης , στη γειτονιά, στην καρδιά των Ευρωπαϊκών οργάνων , της Κομισιόν και του Συμβουλίου. Το πλήθος ξέσπα!
Η συγκέντρωση πήρε χαρακτήρα σχεδόν προεκλογικού συλλαλητηρίου. «USA, USA, USA» φώναζαν ρυθμικά χιλιάδες άνθρωποι. Και ξανά και ξανά, δυνατά, και λίγο μετά σχεδόν εκστατικά:
«Πρόεδρε Τραμπ, σε αγαπάμε. Πρόεδρε Τραμπ, σε αγαπάμε».
Ο ίδιος επανέλαβε ότι θα στείλει βίντεο της συγκέντρωσης στον Ντόναλντ Τραμπ, προκαλώντας νέο κύμα ενθουσιασμού.
Λίγες ώρες αργότερα, ο πρέσβης έσπευσε να αποσαφηνίσει τη θέση της Ουάσιγκτον με δημόσια ανάρτησή του, ξεκαθαρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν τη βούληση του ιρανικού λαού για ένα καλύτερο μέλλον, αλλά δεν υποστηρίζουν συγκεκριμένα τον Ρεζά Παχλαβί ή οποιονδήποτε άλλο ηγέτη της αντιπολίτευσης.
Όμως τα πλακάτ, εάν εξαιρέσει κανείς τη φωτό του Παχλαβί, έδιναν τη δική τους, ωμή αφήγηση.
«Δεν μπορείς να φανταστείς τι συμβαίνει εδώ», μια φράση που, όπως έλεγαν οι διαδηλωτές, ακούγεται σχεδόν από κάθε Ιρανό μέσα στη χώρα.
«Δεν συγχωρούμε ούτε ξεχνάμε».
Άλλο σύνθημα έγραφε: «Αν 20.000 δέντρα κόβονταν σε δύο ημέρες, ο κόσμος θα ούρλιαζε. 20.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράν και ο κόσμος σιωπά».
Σε άλλα πανό τονιζόταν ότι οι περισσότεροι νεκροί είναι αγόρια και κορίτσια κάτω των τριάντα ετών. «Κανένα έλεος ούτε για τα παιδιά».
Σε αυτοκόλλητα, χωρίς περιστροφές, διατυπωνόταν το αίτημα: «Χρειαζόμαστε στρατιωτική υποστήριξη». Και πιο γενικά, μια φράση που επανερχόταν στα στόματα των διαδηλωτών: οι Ιρανοί παλεύουν εδώ και χρόνια, δεν μπορούν να τα καταφέρουν μόνοι τους, ο κόσμος πρέπει να δράσει.
Από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υπήρξε επίσημη παρουσία στη συγκέντρωση, πιθανόν και λόγω της προαναγγελθείσας στάσης των οργανωτών υπέρ του Παχλαβί.
Ωστόσο, η κριτική προς την ΕΕ για τη στάση της απέναντι στο ιρανικό καθεστώς παραμένει αιτιολογημένη. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαγόρευσε, με άμεση ισχύ, την είσοδο σε όλους τους Ιρανούς διπλωμάτες και εκπροσώπους της Ισλαμικής Δημοκρατίας στους χώρους του, με απόφαση που ανακοινώθηκε από την πρόεδρό του Ρομπέρτα Μέτσολα. Παράλληλα, εντείνονται οι πιέσεις να χαρακτηριστούν οι Φρουροί της Επανάστασης τρομοκρατική οργάνωση, ενώ αναμένονται νέες κυρώσεις, ενδεχομένως ακόμη και εντός της εβδομάδας.
«Η ΕΕ θα έπρεπε να κάνει περισσότερα, θα έπρεπε να επιδείξει μεγαλύτερη τόλμη πέρα από το να αναρτά καταδικαστικές δηλώσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» είπε ένα από τους συγκεντρωμένους. Το ίδιο επιχείρημα κυριαρχεί σε διάφορες συζητήσεις στις Βρυξέλλες.
«Ελεύθερο Ιράν (Free Iran), ναι – αλλά δεν θέλουμε αυτό το λιοντάρι στη σημαία μας», είπε μια κοπέλα. «Για πολλούς Ιρανούς, η ελευθερία δεν ταυτίζεται ούτε με το σημερινό καθεστώς ούτε με την επιστροφή στο στέμμα. Ο κόσμος που παλεύει πίσω στην πατρίδα θέλει ένα ελεύθερο Ιράν, αλλά όχι απλώς αλλαγή αφεντικού» συνέχισε. Είναι η ίδια τοποθέτηση που ακούγεται στην ανά τον κόσμο ιρανική διασπορά.
Απομακρυνόμενος από τη Σούμαν, οι φωνές σβήνουν σιγά σιγά. Το μήνυμά της διαδηλώσης, αν και σαφές, εμπεριέχει έντονες αντιφάσεις. Οργή και ελπίδα. Νοσταλγία για μια πατρίδα που κάποια από τα παιδιά που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις δεν την έχουν καν γνωρίσει, και απόγνωση. Απόγνωση για τον λαό τους, για τους συγγενείς τους, για το μέλλον ενός ιστορικού τόπου που πνίγεται από το ισλαμιστικό θεοκρατικό καθεστώς.
Την ίδια ώρα, κάποιοι που γέμιζαν πλατείες σε όλη την Ευρώπη για άλλους λαούς, λένε τώρα ότι η κριτική, η ανάλυση του τι συμβαίνει στο Ιράν, γίνεται με «δυτικούς όρους», μέσα από μια εκκοσμικευμένη, υλιστική πολιτική αντίληψη. Εν τω μεταξύ, την ώρα που ακούγονται αυτά τα ακαδημαϊκά φληναφήματα χιλιάδες νέες κοπέλες και νέοι άνδρες φυλακίζονται, βασανίζονται, πεθαίνουν, για ένα και μόνο αίτημα: να είναι ελεύθεροι από την ισλαμιστική τυραννία.
Πάνω από την ευρωπαϊκή γειτονιά των Βρυξελλών αιωρείται ένα ερώτημα: ποιος μπορεί και αν μπορεί να εκφράσει πραγματικά την επόμενη μέρα του Ιράν.
Οι σωτήρες, είτε έρχονται από τη Δύση με πολεμικά πλοία, είτε από το ίδιο το Ιράν, μπορεί να φέρουν ισάξια δεινά. Κι έτσι, πίσω από τις αντιφάσεις, μένει το βασικό αίτημα: δημοκρατία και ανεξαρτησία. Δεν είναι σύνθημα, αλλά δικαίωμα το οποίο έχει κατοχυρωθεί με αίμα.
