CULTURE
16/02/2020 15:50 EET

«Πάπισσα Ιωάννα»: Μια νέα όπερα πάνω στο «βλάσφημον» έργο του Ροΐδη

Παραγγελία της ΕΛΣ για τα 80χρονα της. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Δημήτρης Καραντζάς.

Φωτογραφία: Α. Σιμόπουλος
Χρύσα Μαλιαμάνη

«Ωραία ως άνθος του λειμώνος, σοφή ως βίβλος του Ινκμάρου, πανούργος ως αλώπηξ». Με αυτά τα λόγια περιγράφει ο Ροΐδης την πρωταγωνίστρια ηρωίδα του, της οποίας τον βίο παρακολουθούμε από τη στιγμή της γέννησής της έως τον ατιμωτικό θάνατό της.

Καρπός μιας άνομης ένωσης, η Ιωάννα έρχεται στον κόσμο το 818 στη μεσαιωνική Γερμανία, προικισμένη με σπάνια χαρίσματα· εντυπωσιακότερο όλων η σχεδόν υπερφυσική ικανότητά της να αποθηκεύει γνώσεις και να τις απομνημονεύει για πάντα. Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα ώστε ο πατέρας της την εκμεταλλεύεται ως παιδί θαύμα, περιφέροντάς την για αξιοθέατο από χωρίου εις χωρίον. Το χρυσό παιδί μεγαλώνει και γίνεται γυναίκα θελκτική. Σε ένα αποκαλυπτικό όραμα η Αγία Λιόββα θα την προτρέψει να ακολουθήσει τον μοναχισμό υποσχόμενη πως ο δρόμος αυτός θα της προσφέρει ευδαιμονία και ασύγκριτες ηδονές.

Heritage Images via Getty Images

Και πράγματι ο πρώτος εραστής δεν θα αργήσει να φανεί. Πρόκειται για τον Φρουμέντιο, έναν όμορφο Βενεδικτίνο που θα την πείσει όχι μόνο να κλεφτούν μαζί αλλά επιπλέον να μεταμφιεστεί σε άντρα, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να μοιράζονται το ίδιο κελί. Οι εραστές θα καταφέρουν να εξαπατήσουν τους πάντες για μεγάλο διάστημα, αλλά (ως συνήθως) κάποια στιγμή το μυστικό αποκαλύπτεται. Κυνηγημένοι από τη μονή της Φούλδας θα βρουν καταφύγιο στην Ελλάδα, χώρα καταγωγής του πατέρα της Ιωάννας.

Μια νέα όπερα, η «Πάπισσα Ιωάννα», παραγγελία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στον συνθέτη Γιώργο Βασιλαντωνάκη για τον εορτασμό των 80 χρόνων του οργανισμού, έρχεται, 154 χρόνια μετά την κυκλοφορία του «αντιχριστιανικού και κακοήθους» μυθιστορήματος του Εμμανουήλ Ροΐδη.

Το ποιητικό κείμενο που υπογράφει ο συγγραφέας Βαγγέλης Χατζηγιαννίδηςβασίζεται στο ομώνυμο έργο του Ροΐδη, το οποίο μιλάει για μια γυναίκα που έφθασε να πάρει τον θρόνο του Πάπα κρύβοντας τη γυναικεία της φύση.

Η νέα φιλόδοξη παραγωγή θα παρουσιαστεί για τρεις παραστάσεις, στις 8, 15 και 22 Μαρτίου, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, σε μουσική διεύθυνση Στάθη Σούλη και σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά

Ο Γιώργος Βασιλαντωνάκης συνέθεσε την Πάπισσα Ιωάννα μέσα σε διάστημα περίπου δύο ετών. Το έργο αποτελείται από δύο πράξεις και χωρίζεται σε δεκαπέντε σκηνές.

Ο λιμπρετίστας Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης συνοψίζει την πολυδαίδαλη ιστορία που πραγματεύεται το έργο: «Τελικά, το τετραπέρατο κορίτσι που έζησε, λέει, τον ένατο αιώνα και μεταμφιεσμένο σε άνδρα κατάφερε να αναρριχηθεί τόσο ψηλά ώστε να κατακτήσει και αυτόν ακόμα τον παπικό θρόνο υπήρξε ή δεν υπήρξε στ’ αλήθεια; Φρόντισε πράγματι η ρωμαιοκαθολική εκκλησία να εξαφανίσει κάθε ίχνος από τη σύντομη θητεία του στην αγία έδρα, θητεία που, όπως θέλει ο θρύλος, έλαβε χώρα μεταξύ των παπών Λέοντος Δ΄ και Βενέδικτου Γ΄; Έμεινε όντως έγκυος (ενόσω ποντίφικας) και γέννησε στη μέση του δρόμου εμπρός στα έκπληκτα μάτια των Ρωμαίων; Είτε συνέβησαν είτε δεν συνέβησαν όλα τούτα, το μόνο βέβαιο είναι πως το πρόσωπο αυτό έδωσε έμπνευση στον καινοτόμο Ροΐδη για ένα μεγαλειώδες πεζογράφημα. Στο κέντρο του οποίου αστράφτει η Ιωάννα. Η αιώνια μούσα του. Είναι θαυμαστός ο τρόπος που βλέπουμε την ηρωίδα να μεταλλάσσεται στην πορεία της αφήγησης από χαρισματικό παιδί σε πολυμήχανη γυναίκα, να ανελίσσεται με όπλα της την εξυπνάδα, τις γνώσεις και τα θέλγητρά της. Κι ενώ ο αναγνώστης (ή ο θεατής) παρακολουθεί στην αρχή τα καμώματα και τις δολοπλοκίες της ατίθασης Ιωάννας σαν μια διασκεδαστική, ελαφρώς σκανδαλιστική, σατιρική ιστορία, το τέλος που της επιφυλάσσει ο πλάστης της είναι περίπου αυτό ενός μεγαλομάρτυρα. Η πάπισσα γκρεμίζεται απ’ το θρόνο της, το άγριο πλήθος τη φτύνει και τη χλευάζει, τη λιθοβολεί ανηλεώς μέχρι θανάτου. Η ίδια έχει επιλέξει, μόλις προηγουμένως, “σύντομο θάνατο και καταισχύνη” σ′ αυτόν τον κόσμο προκειμένου να αποφύγει το αιώνιο πυρ στον άλλο. Οι άγγελοι θα δώσουν μάχη για να τη γλιτώσουν από τα νύχια των δαιμόνων καθώς εκείνη αναλαμβάνεται στους ουρανούς».

Το εντυπωσιακό σκηνικό –έναν λαβύρινθο σε δύο διαστάσεις– υπογράφει η Εύα Μανιδάκη, τα κοστούμια η Ιωάννα Τσάμη και τους φωτισμούς ο Αλέκος Αναστασίου. Συνεργάτες στη σκηνοθεσία είναι η Γκέλυ Καλαμπάκα, ενώ στην κινησιολογία ο Τάσος Καραχάλιος.

Στον ρόλο του τίτλου η νέα Ελληνίδα υψίφωνος, Χρύσα Μαλιαμάνη. 

Τους ρόλους του Φρουμέντιου και του Φλώρου ερμηνεύει ο βαρύτονος της ΕΛΣ Διονύσης Σούρμπης. 

Στη διανομή του έργου συναντούμε διακεκριμένους και νεότερους Έλληνες μονωδούς, όπως τους: Πέτρο Μαγουλά, Ινές Ζήκου, Μαργαρίτα Συγγενιώτου, Κωστή Ρασιδάκι, Γιάννη Χριστόπουλο, Νίκο Κατσιγιάννη, Πέτρο Σαλάτα, Διονύση Μελογιαννίδη, Γιάννη Κάβουρα, Γιώργο Ματθαιακάκη, Νίκο Σπανάτη, Μάριο Σαραντίδη, Νίκο Στεφάνου, Γιάννη Καλύβα.