Δημοσιογραφική επιμέλεια Αδάμας Γεροσίδερης
Το ότι ένας φορτιστής κινητού ζεσταίνεται δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Σε μεγάλο βαθμό, η αύξηση της θερμοκρασίας είναι φυσιολογικό αποτέλεσμα της λειτουργίας του. Ο φορτιστής δεν είναι απλώς ένα «φις» που δίνει ρεύμα στο κινητό. Στο εσωτερικό του υπάρχουν ηλεκτρονικά κυκλώματα, μετατροπείς και εξαρτήματα που μετατρέπουν το εναλλασσόμενο ρεύμα της πρίζας σε συνεχές ρεύμα, κατάλληλο για τη φόρτιση της μπαταρίας.
Η θερμότητα αυτή οφείλεται κυρίως στις ενεργειακές απώλειες. Κανένας φορτιστής δεν λειτουργεί με απόδοση 100%. Ένα μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας δεν φτάνει ποτέ στην μπαταρία, αλλά χάνεται ως θερμότητα μέσα στα ηλεκτρονικά εξαρτήματα. Όσο μεγαλύτερη είναι η ισχύς φόρτισης, τόσο περισσότερη ενέργεια περνά από τον φορτιστή και τόσο πιο πιθανό είναι να ανέβει η θερμοκρασία του.
Σημαντικό ρόλο παίζουν η τάση και το ρεύμα. Η τάση, με απλά λόγια, είναι η «πίεση» με την οποία κινείται το ηλεκτρικό φορτίο, ενώ το ρεύμα είναι η ποσότητα ηλεκτρικού φορτίου που περνά από το κύκλωμα. Η ισχύς που δίνει ένας φορτιστής προκύπτει από το γινόμενο τάσης και ρεύματος. Έτσι, ένας φορτιστής 5V/2A αποδίδει έως 10W, ενώ ένας ταχυφορτιστής μπορεί να λειτουργεί σε υψηλότερες τάσεις και ρεύματα, αποδίδοντας πολύ μεγαλύτερη ισχύ.
Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο οι φορτιστές γρήγορης φόρτισης ζεσταίνονται περισσότερο. Όταν το κινητό ζητά περισσότερη ισχύ, ο φορτιστής δουλεύει πιο έντονα. Τα κυκλώματά του ρυθμίζουν συνεχώς την τάση και το ρεύμα, ώστε να φορτίζεται η συσκευή γρήγορα αλλά και με ασφάλεια. Αν ο φορτιστής είναι καλής ποιότητας και πιστοποιημένος, η θερμοκρασία παραμένει μέσα σε αποδεκτά όρια.
Η ποιότητα κατασκευής είναι καθοριστική. Ένας φθηνός ή μη πιστοποιημένος φορτιστής μπορεί να έχει κατώτερα υλικά, ανεπαρκή μόνωση, κακή συναρμολόγηση ή ελλιπή συστήματα προστασίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η θερμότητα δεν είναι απλώς μια φυσιολογική απώλεια ενέργειας, αλλά ένδειξη ότι ο φορτιστής καταπονείται ή δεν διαχειρίζεται σωστά το ηλεκτρικό φορτίο. Αυτό μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τον φορτιστή, αλλά και την μπαταρία του κινητού.
Η μπαταρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη θερμοκρασία. Όταν το κινητό φορτίζει σε ζεστό περιβάλλον, πάνω σε κουβέρτα, κάτω από μαξιλάρι ή κοντά σε άλλη πηγή θερμότητας, η θερμότητα παγιδεύεται. Έτσι, δεν ζεσταίνεται μόνο ο φορτιστής αλλά και η ίδια η συσκευή. Η παρατεταμένη έκθεση της μπαταρίας σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να μειώσει τη διάρκεια ζωής της και να επιταχύνει τη φθορά της χωρητικότητάς της. Το άρθρο τονίζει επίσης ότι ο χώρος φόρτισης πρέπει να αερίζεται και ο φορτιστής να μην καλύπτεται.
Υπάρχει, λοιπόν, διαφορά ανάμεσα στο «ζεστός» και στο «υπερβολικά καυτός». Αν ο φορτιστής είναι ζεστός αλλά μπορείς να τον κρατήσεις άνετα στο χέρι, συνήθως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Αν όμως είναι τόσο καυτός που δυσκολεύεσαι να τον αγγίξεις, αν μυρίζει καμένο πλαστικό, αν κάνει θόρυβο, αν έχει αλλάξει χρώμα, αν το καλώδιο έχει φθαρεί ή αν το κινητό ανεβάζει υπερβολική θερμοκρασία, τότε πρέπει να σταματήσεις αμέσως τη φόρτιση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα καλώδια. Ένα κακής ποιότητας ή φθαρμένο καλώδιο μπορεί να προκαλέσει αυξημένη αντίσταση. Όταν αυξάνεται η αντίσταση, ένα μέρος της ενέργειας μετατρέπεται σε θερμότητα πάνω στο καλώδιο ή στα σημεία επαφής. Γι’ αυτό πολλές φορές το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στον φορτιστή, αλλά στο σύνολο: πρίζα, αντάπτορας, καλώδιο, θύρα κινητού και συνθήκες φόρτισης.
Μπορεί να «σκάσει» ένας φορτιστής; Ο κίνδυνος στο σπίτι και στο αεροπλάνο
Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις ένας φορτιστής απλώς ζεσταίνεται, δεν πρέπει να υποτιμάται ο κίνδυνος. Ένας κακής ποιότητας, φθαρμένος ή μη πιστοποιημένος φορτιστής μπορεί να υπερθερμανθεί, να βραχυκυκλώσει, να καπνίσει, να λιώσει ή να προκαλέσει φωτιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ακουστεί σαν να «σκάει», επειδή καταστρέφεται εσωτερικό εξάρτημα, δημιουργείται σπινθήρας ή ανοίγει το πλαστικό περίβλημα από την απότομη θερμότητα.
Ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος όταν δεν μιλάμε απλώς για φορτιστή πρίζας, αλλά για power bank ή συσκευή που περιέχει μπαταρία λιθίου. Οι μπαταρίες λιθίου μπορούν, αν είναι ελαττωματικές, κακομεταχειρισμένες, χτυπημένες, υπερφορτισμένες ή εκτεθειμένες σε υψηλή θερμοκρασία, να μπουν σε κατάσταση θερμικής διαφυγής. Αυτό σημαίνει ότι η θερμοκρασία ανεβαίνει ανεξέλεγκτα, παράγεται καπνός, φλόγα και σε ακραίες περιπτώσεις έκρηξη. Η EASA έχει επισημάνει ότι η φόρτιση μπαταριών λιθίου μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία τους και να δημιουργήσει συνθήκες θερμικής διαφυγής.
Σε ένα αεροπλάνο, ένα τέτοιο περιστατικό είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Ο χώρος είναι κλειστός, υπάρχουν πολλοί επιβάτες, ο καπνός μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα και το πλήρωμα πρέπει να αντιδράσει άμεσα. Για αυτό οι αρχές αεροπορικής ασφάλειας δίνουν μεγάλη σημασία στα ηλεκτρονικά είδη, τα power banks και τις μπαταρίες λιθίου μέσα στην καμπίνα. Η FAA τονίζει ότι οι συσκευές με μπαταρίες λιθίου πρέπει να μεταφέρονται στην καμπίνα, ώστε το πλήρωμα να μπορεί να επέμβει γρήγορα αν μια συσκευή υπερθερμανθεί, φουσκώσει, καπνίσει ή πάρει φωτιά.
Μπορεί να τραυματιστεί άνθρωπος; Ναι, μπορεί. Οι πιθανοί τραυματισμοί περιλαμβάνουν εγκαύματα από καυτό πλαστικό ή φλόγα, εισπνοή καπνού, ηλεκτροπληξία, μικροτραυματισμούς από θραύσματα ή πανικό σε κλειστό χώρο. Σε φορτιστές χαμηλής ποιότητας, οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι, επειδή μπορεί να λείπουν βασικές προστασίες από υπερθέρμανση, υπερένταση και βραχυκύκλωμα. Ο οργανισμός UL επισημαίνει ότι οι χαμηλής ποιότητας και πλαστοί φορτιστές συχνά δεν διαθέτουν επαρκείς προστασίες απέναντι σε υπερφόρτιση, υπερένταση και υπερθέρμανση.
Γι’ αυτό, ειδικά σε πτήση, δεν πρέπει να φορτίζουμε συσκευές με ύποπτο φορτιστή ή φθαρμένο καλώδιο, δεν πρέπει να αφήνουμε power bank να φορτίζει μέσα σε τσάντα ή κάτω από κάθισμα χωρίς να φαίνεται, και πρέπει να ενημερώνουμε αμέσως το πλήρωμα αν παρατηρήσουμε υπερβολική θερμότητα, μυρωδιά καμένου, καπνό, φούσκωμα ή παραμόρφωση συσκευής. Σε τέτοια περίπτωση δεν προσπαθούμε να κρύψουμε τη συσκευή ή να συνεχίσουμε τη φόρτιση. Η σωστή αντίδραση είναι να διακοπεί η φόρτιση και να ειδοποιηθεί άμεσα το πλήρωμα ή, στο σπίτι, να αποσυνδεθεί με ασφάλεια ο φορτιστής από την πρίζα και να μη χρησιμοποιηθεί ξανά.
Η καλύτερη πρακτική
Η καλύτερη πρακτική είναι να χρησιμοποιούμε πιστοποιημένους φορτιστές και καλώδια, κατά προτίμηση του κατασκευαστή ή αξιόπιστων εταιρειών. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι ο ακριβότερος φορτιστής της αγοράς, αλλά πρέπει να είναι συμβατός με τη συσκευή, να φέρει τις απαραίτητες προδιαγραφές και να μην εμφανίζει σημάδια κακής ποιότητας.
Συμπερασματικά, η θερμότητα κατά τη φόρτιση είναι σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Οφείλεται στη μετατροπή του ρεύματος, στις απώλειες ενέργειας, στην ισχύ φόρτισης, στην τάση και στο ρεύμα που διαχειρίζεται ο φορτιστής, αλλά και στην ποιότητα της κατασκευής του. Εκεί που χρειάζεται προσοχή είναι όταν η θερμοκρασία ξεπερνά το φυσιολογικό, όταν ο φορτιστής είναι αμφίβολης προέλευσης ή όταν η φόρτιση γίνεται σε συνθήκες που παγιδεύουν τη θερμότητα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ασφάλεια της συσκευής και η διάρκεια ζωής της μπαταρίας μπορεί να επηρεαστούν σοβαρά.
