Τις τελευταίες εβδομάδες, η Δυτική Ελλάδα βιώνει κακοκαιρίες με ένταση και συχνότητα που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν σπάνιοι μετεωρολογικοί εξάρσεις. Πλημμυρικές ροές, ραγδαίες βροχοπτώσεις που προκαλούν κατολισθήσεις και σοβαρές ζημιές στο οδικό δίκτυο, αλλά και πιο σπάνια φαινόμενα όπως ανεμοστρόβιλοι έχουν κάνει την εμφάνισή τους στην Ηλεία και σε άλλες περιοχές του Ιονίου.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Αθανάσιο Αργυρίου, τα έντονα και επίμονα φαινόμενα μπορούν να συσχετιστούν σε κάποιο βαθμό με την κλιματική αλλαγή και την υπερθέρμανση του πλανήτη. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία της ατμόσφαιρας και της θάλασσας, τόσο ενισχύεται η εξάτμιση, αυξάνοντας την ποσότητα υδρατμών στην ατμόσφαιρα. Και όταν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες, αυτοί οι υδρατμοί επιστρέφουν στη Γη με ισχυρότερες βροχοπτώσεις.
Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες τάσεις – περισσότερες ημέρες με έντονη βροχόπτωση και υψηλότερο κίνδυνο πλημμύρας – είναι ήδη καταγεγραμμένες στη Δυτική Ελλάδα και άλλες δυτικές περιοχές της χώρας, ως μέρος των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Περιοχές με γεωγραφικά πλεονεκτήματα… και μειονεκτήματα
Γεωγραφικά, η δυτική πλευρά της Ελλάδας έχει πάντα ιστορικά περισσότερα φαινόμενα βροχοπτώσεων απ’ ό,τι η ανατολική, λόγω των αερίων μαζών που μεταφέρονται από το ζεστό Ιόνιο και αναγκαστικά ανέρχονται πάνω από την Πίνδο, σχηματίζοντας σύννεφα και καταιγίδες.
Ωστόσο, αυτό που ανησυχεί τους ειδικούς είναι ότι πλέον οι ποσότητες νερού που πέφτουν σε σύντομο διάστημα είναι πολύ μεγαλύτερες και πιο επίμονες – ένα μοτίβο που παρατηρείται και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου εξαιτίας των γενικότερων αλλαγών στο κλίμα.
Ανεμοστρόβιλοι και νέα φαινόμενα
Οι ανεμοστρόβιλοι που έχουν καταγραφεί τα τελευταία 15 χρόνια στην Δυτική Ελλάδα αποτελούν σχετικά «νέο» φαινόμενο για την περιοχή. Αν και δεν είναι ακόμα σαφές αν η αύξησή τους οφείλεται αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή ή στη φυσική μεταβλητότητα του κλίματος, η καταγραφή περισσότερων τέτοιων συμβάντων τα τελευταία χρόνια εγείρει ανησυχίες.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον;
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, δεν μπορούμε να αποδώσουμε κάθε κακοκαιρία στην κλιματική αλλαγή, καθώς η φυσική μεταβλητότητα «παίζει» πάντα ρόλο. Παρά ταύτα, η γενική τάση όπου οι ακραίες βροχοπτώσεις γίνονται πιο συχνές και πιο έντονες, συμφωνεί με τις προβλέψεις για έναν θερμότερο πλανήτη.
Για τους κατοίκους και τις αρχές της Δυτικής Ελλάδας, αυτό σημαίνει ότι η προετοιμασία για συχνότερα έντονα καιρικά φαινόμενα πρέπει να εντατικοποιηθεί. Από αντιπλημμυρική προστασία μέχρι υποδομές που μπορούν να αντέξουν τις αυξημένες πιέσεις που επιφέρουν αυτές οι κακοκαιρίες.
Πώς η θερμότητα της θάλασσας «φουσκώνει» τις καταιγίδες
Στο ρεπορτάζ μας, ίσως είναι χρήσιμες και αυτές οι πρόσθετες επισημάνσεις:
Η Μεσόγειος -και ειδικά το Ιόνιο-, λειτουργεί σαν ένας τεράστιος συσσωρευτής ενέργειας. Όταν η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας ανεβαίνει, αυξάνεται και η εξάτμιση. Περισσότεροι υδρατμοί διοχετεύονται στην ατμόσφαιρα, δημιουργώντας ένα «καύσιμο» για τις καταιγίδες.
Η φυσική είναι απλή αλλά αμείλικτη: θερμότερος αέρας μπορεί να συγκρατήσει περισσότερη υγρασία. Για κάθε αύξηση περίπου 1°C στη θερμοκρασία, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατήσει έως και 7% περισσότερους υδρατμούς. Όταν οι συνθήκες ευνοήσουν την αστάθεια -για παράδειγμα με την έλευση ψυχρότερων αερίων μαζών από τα δυτικά-, η συσσωρευμένη αυτή υγρασία απελευθερώνεται απότομα, με τη μορφή έντονων βροχοπτώσεων ή καταιγίδων.
Στη Δυτική Ελλάδα, το φαινόμενο ενισχύεται από τη γεωμορφολογία: οι υγρές αέριες μάζες από το Ιόνιο αναγκάζονται να ανυψωθούν όταν συναντούν τον ορεινό όγκο της Πίνδου. Η ανύψωση αυτή ψύχει τον αέρα, οδηγεί σε συμπύκνωση και τελικά σε ισχυρές βροχές. Όταν όμως το «απόθεμα» υγρασίας είναι μεγαλύτερο από το συνηθισμένο, το αποτέλεσμα είναι καταιγίδες μεγαλύτερης διάρκειας και έντασης.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα θαλάσσια κύματα καύσωνα -περίοδοι κατά τις οποίες η θερμοκρασία της θάλασσας παραμένει ασυνήθιστα υψηλή για μεγάλο διάστημα-, γίνονται συχνότερα στη Μεσόγειο. Και αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό «υπόβαθρο» για ακραία καιρικά φαινόμενα γίνεται ολοένα και πιο ισχυρό.
Με απλά λόγια: όσο θερμαίνεται η θάλασσα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα οι κακοκαιρίες να είναι πιο υγρές, πιο βίαιες και πιο επίμονες.
