Ο φετινός χειμώνας σηματοδότησε μια καθαρή αλλαγή ισορροπιών στις αναπνευστικές λοιμώξεις. Η γρίπη κυριάρχησε σχεδόν απόλυτα, ενώ ο κορονοϊός υποχώρησε αισθητά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γκίκας Μαγιορκίνης, μιλώντας στη HuffPost και τον Σύμβουλο Έκδοσης Τέρενς Κουίκ, εξηγεί τι συνέβη φέτος, τι ισχύει με τα εμβόλια, γιατί η δυσπιστία απέναντι στον εμβολιασμό παραμένει θέμα συζήτησης και γιατί οι πανδημίες, όπως οι σεισμοί, είναι βέβαιο ότι θα επιστρέψουν.
Ο φετινός χειμώνας ήταν, σύμφωνα με τον Γκίκα Μαγιορκίνη, διαφορετικός από τα προηγούμενα χρόνια της πανδημίας. Η μεγάλη έκπληξη ήταν η σχεδόν πλήρης κυριαρχία της γρίπης.
«Ήταν ο χειμώνας όπου είχαμε απόλυτη κυριαρχία της γρίπης. Ο κορονοϊός πέρασε σε δεύτερο και τρίτο ρόλο», σημειώνει.
Όπως εξηγεί, παρότι και πέρυσι υπήρχε μια παρόμοια τάση, φέτος η διαφορά ήταν ακόμη πιο έντονη.
«Η γρίπη σάρωσε τελείως. Είχαμε ένα υποστέλεχος που οδήγησε σε μία από τις πιο έντονες εποχές γρίπης της τελευταίας δεκαετίας».
Αντίθετα, ο κορονοϊός δεν προκάλεσε την ένταση που είχε συνηθίσει να βλέπει η κοινωνία τα προηγούμενα χρόνια.
Σε ό,τι αφορά τον εμβολιασμό κατά της γρίπης, τα δεδομένα στην Ελλάδα παρέμειναν σχετικά σταθερά.
«Περίπου 2,5 με 3 εκατομμύρια άνθρωποι εμβολιάστηκαν, που είναι τα επίπεδα που έχουμε συνηθίσει τα τελευταία χρόνια», αναφέρει.
Ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική για τα εμβόλια κατά του κορονοϊού.
Η ζήτηση για αναμνηστικές δόσεις έχει μειωθεί σημαντικά, κάτι που, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν αποτελεί έκπληξη.
«Ακόμη και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι οδηγίες έχουν γίνει πιο περιοριστικές. Πλέον οι συστάσεις επικεντρώνονται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, ακόμη και πάνω από τα 70 ή 75 έτη». Η αλλαγή αυτή συνδέεται με τη συνεχή αξιολόγηση της σχέσης οφέλους και κινδύνου. «Οι επιτροπές εμβολιασμών σταθμίζουν πάντα το όφελος και τον κίνδυνο. Όταν η πλάστιγγα γέρνει προς το όφελος, τότε γίνεται σύσταση για εμβολιασμό».
Για τις νεότερες ηλικίες, το ισοζύγιο αυτό δεν είναι πλέον τόσο ξεκάθαρα θετικό, γεγονός που εξηγεί γιατί οι συστάσεις έχουν περιοριστεί.
Οι παρενέργειες και η δυσπιστία γύρω από τα εμβόλια
Ο Μαγιορκίνης αναγνωρίζει ότι οι συζητήσεις γύρω από τις παρενέργειες των εμβολίων έχουν ενισχύσει τη δυσπιστία ενός μέρους της κοινωνίας.
«Τα εμβόλια έχουν παρενέργειες, αλλά είναι εξαιρετικά σπάνιες», τονίζει.
Σε αρκετές χώρες, μάλιστα, υπάρχουν μηχανισμοί αποζημίωσης για περιπτώσεις επιβεβαιωμένων παρενεργειών.
«Στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει ειδικό ταμείο που αποζημιώνει ανθρώπους που έχουν αποδεδειγμένες παρενέργειες από εμβόλια. Είναι ένα σύστημα που λειτουργεί εδώ και χρόνια».
Όπως σημειώνει, τέτοιες πολιτικές στοχεύουν στο να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες που συμμετέχουν στον εμβολιασμό προστατεύονται και θεσμικά.
«Οι πανδημίες είναι σαν τους σεισμούς»
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό μετά την εμπειρία της COVID-19 είναι αν και πότε θα εμφανιστεί μια νέα πανδημία. Ο καθηγητής δεν αφήνει περιθώρια αυταπάτης.
«Οι πανδημίες κάνουν κύκλους, όπως οι σεισμοί. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε πότε θα γίνει η επόμενη, αλλά ξέρουμε ότι θα συμβεί».
Όπως εξηγεί, η ανθρώπινη μνήμη συχνά ξεχνά γρήγορα τέτοιες κρίσεις. «Η δική μας γενιά θυμάται την πανδημία του COVID. Μετά από δύο-τρεις γενιές όμως οι κοινωνίες ξεχνούν τι συνέβη».
Υπάρχει μάλιστα το ενδεχόμενο μια επόμενη πανδημία να είναι ακόμη πιο δύσκολη. Ο λόγος δεν αφορά απαραίτητα τον ίδιο τον ιό, αλλά τα χαρακτηριστικά του παγκόσμιου πληθυσμού.
«Ο πληθυσμός της Γης γερνάει. Όσο αυξάνονται οι ηλικιωμένοι και οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα, τόσο μεγαλύτερος γίνεται και ο ευάλωτος πληθυσμός».
Η ομάδα αίματος και ο κορονοϊός
Ένα από τα ερωτήματα που απασχόλησαν έντονα την περίοδο της πανδημίας ήταν αν η ομάδα αίματος επηρεάζει τον κίνδυνο λοίμωξης ή σοβαρής νόσησης. Ο Μαγιορκίνης εξηγεί ότι υπάρχει κάποια επιστημονική ένδειξη, αλλά η επίδραση είναι μικρή.
«Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν μια στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση κινδύνου ανάλογα με την ομάδα αίματος, αλλά μιλάμε για διαφορά της τάξης του 5% έως 10%».
Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για παράγοντα που μπορεί να καθορίσει την έκβαση μιας λοίμωξης.
Τελείωσε η περίοδος της γρίπης
Σε ό,τι αφορά τον φετινό κύκλο της γρίπης, τα στοιχεία δείχνουν ότι η δραστηριότητα έχει ήδη μειωθεί σημαντικά.
«Η γραμμή πάει προς τα κάτω. Τα δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι η δραστηριότητα έχει σχεδόν μηδενιστεί».
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να εμβολιαστεί κάποιος αυτή τη στιγμή για τη γρίπη, καθώς η περίοδος έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί.
Οι Έλληνες ασθενείς και ο κίνδυνος της «ιατρικής» από το διαδίκτυο
Όταν η συζήτηση φτάνει στη στάση των Ελλήνων απέναντι στην ιατρική επιστήμη, ο Μαγιορκίνης μιλά για ένα «μείγμα» νοοτροπιών.
«Οι Έλληνες είμαστε ένα μείγμα βαλκανικού και δυτικού λαού. Υπάρχει μια τάση να εμπιστευόμαστε και τα γιατροσόφια».
Ωστόσο, ο ίδιος θεωρεί ότι ένας νέος κίνδυνος αναδύεται: η αναζήτηση ιατρικών συμβουλών σε γενικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
«Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο να ζητά κανείς ιατρικές συμβουλές από τέτοια μοντέλα. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ακόμη ώριμη για να καθοδηγεί ανθρώπους σε θέματα υγείας».
«Εύχομαι να αργήσει η επόμενη πανδημία»
Παρά τη βεβαιότητα ότι μια νέα πανδημία θα εμφανιστεί κάποια στιγμή στο μέλλον, ο καθηγητής ελπίζει ότι αυτό δεν θα συμβεί σύντομα. «Θέλω να πιστεύω ότι θα αργήσει η επόμενη πανδημία τύπου COVID», λέει. Και προσθέτει: «Εύχομαι πραγματικά να μην έρθει σύντομα».
