Στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο «Μεταξά», ο Ντύλαν δεν φοράει λευκή μπλούζα, δεν κρατάει φάκελο ασθενούς, δεν γράφει συνταγές. Κι όμως, η παρουσία του στη Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας μοιάζει να προσθέτει κάτι που συχνά λείπει από τη σκληρή καθημερινότητα της θεραπείας: ηρεμία, τρυφερότητα, μια ανάσα κανονικότητας. Λίγους μήνες νωρίτερα, στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας, ο Βαγγέλης είχε ήδη δείξει τι μπορεί να σημαίνει ένας σκύλος θεραπείας για έναν άνθρωπο που νοσηλεύεται. Δύο σκύλοι, δύο δημόσια νοσοκομεία, ένα κοινό μήνυμα: η φροντίδα δεν είναι μόνο ιατρική πράξη. Είναι και παρουσία.
Το «Μεταξά» υποδέχθηκε επίσημα την Τρίτη 12 Μαΐου τον Ντύλαν, τον πρώτο σκύλο θεραπείας – επισκέψεων που εντάσσεται ως σταθερή παρουσία σε δημόσιο νοσοκομείο του ΕΣΥ. Ο Ντύλαν θα βρίσκεται δίπλα στους ογκολογικούς ασθενείς της Μονάδας Ημερήσιας Νοσηλείας, προσφέροντας ψυχοσυναισθηματική υποστήριξη, αγάπη, στιγμές ξεγνοιασιάς και χαμόγελου.
Όμως πριν από τον Ντύλαν, υπήρξε ο Βαγγέλης. Στο Γενικό Κρατικό Νίκαιας, η επίσκεψή του σε δωμάτιο ασθενούς περιγράφηκε από την ίδια την ασθενή, την Εύη Ορφανού, ως ένα μικρό «θαύμα». Ο Βαγγέλης, σύμφωνα με την ανάρτηση του νοσοκομείου, της πρόσφερε αγκαλιές και χάδια και τη βοήθησε να αντιμετωπίσει πιο ανάλαφρα μια δύσκολη καθημερινότητα νοσηλείας. «Η χαρά που μας έδωσε ο Βαγγέλης δεν περιγράφεται», ανέφερε η κ. Ορφανού, προσθέτοντας ότι χαμογέλασε «μετά από 7 εβδομάδες νοσηλείας».
Η περίπτωση του Βαγγέλη έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί καταγράφεται ως η πρώτη επίσκεψη σκύλου θεραπείας σε δωμάτιο ασθενούς σε νοσοκομείο του ΕΣΥ. Η ασθενής ευχαρίστησε τη Νευροχειρουργική Κλινική του Γενικού Κρατικού Νίκαιας «Άγιος Παντελεήμων», τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που ανταποκρίθηκαν στο αίτημά της, σημειώνοντας: «Ελπίζω, αυτή να είναι μόνο η αρχή μιας νέας εποχής για τα νοσοκομεία».
Και ίσως αυτό ακριβώς να είναι το σημείο: ο Βαγγέλης άνοιξε μια πόρτα. Ο Ντύλαν δείχνει ότι αυτή η πόρτα μπορεί να μείνει ανοιχτή. Από την έκτακτη, συγκινητική επίσκεψη σε έναν θάλαμο νοσηλείας, περνάμε σταδιακά σε μια πιο οργανωμένη, σταθερή μορφή παρουσίας σκύλων θεραπείας μέσα στο δημόσιο σύστημα υγείας.
Η παρουσία του Ντύλαν στο «Μεταξά» εντάσσεται στο πρόγραμμα «Παρέα με Ουρά», που ξεκίνησε στο νοσοκομείο σε συνεργασία με το Dog Therapy και το Win Cancer. Το πρόγραμμα έχει στόχο την ψυχοσυναισθηματική υποστήριξη των ογκολογικών ασθενών, αναδεικνύοντας την επαφή ανθρώπου και ζώου ως μια συμπληρωματική μορφή φροντίδας.
Οι εικόνες που περιγράφονται από τα νοσοκομεία και τα σχετικά ρεπορτάζ είναι βαθιά ανθρώπινες: ασθενείς που αγκαλιάζουν τους σκύλους, άνθρωποι που μιλούν ξανά, που γελούν, που για λίγη ώρα δεν σκέφτονται μόνο τη θεραπεία, αλλά τον φίλο τους που τους περιμένει. Δεν πρόκειται για θεραπεία με την ιατρική έννοια της λέξης. Πρόκειται για συμπληρωματική ψυχοκοινωνική υποστήριξη, σε ένα περιβάλλον όπου η αγωνία, η κόπωση και η μοναξιά είναι συχνά μέρος της ασθένειας.
Το σημαντικό εδώ είναι η λέξη «πρωτόκολλα». Η θεραπευτική παρουσία ζώων σε νοσοκομεία δεν είναι μια αυθόρμητη επίσκεψη κατοικιδίων. Χρειάζεται σχεδιασμό, εκπαίδευση, κανόνες υγιεινής, σεβασμό στις ανάγκες των ασθενών και, εξίσου, σεβασμό στην ευζωία των ίδιων των ζώων. Στο Γενικό Κρατικό Νίκαιας, η επίσκεψη του Βαγγέλη έγινε με τη συνεργασία της κλινικής, ενώ στο «Μεταξά» η σταθερή παρουσία του Ντύλαν δείχνει ότι η συζήτηση περνά πλέον από τη συγκίνηση στην οργάνωση.
Η διεθνής βιβλιογραφία κινείται προς την ίδια κατεύθυνση: οι παρεμβάσεις με ζώα δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία, αλλά μπορούν να τη συνοδεύσουν. Η American Cancer Society, στον οδηγό της για προγράμματα σκύλων σε παιδιατρικές ογκολογικές μονάδες, αναφέρει ότι τέτοια προγράμματα μπορούν να μειώσουν το στρες, το άγχος και τον πόνο, προσφέροντας στιγμές ανθεκτικότητας, παρηγοριάς και χαράς κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Τα σκυλιά έχουν ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα: μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να μπουν στο νοσοκομειακό περιβάλλον. Η αφή, η βλεμματική επαφή, η σωματική εγγύτητα, η αίσθηση ότι ένα πλάσμα βρίσκεται εκεί χωρίς να κρίνει, χωρίς να ρωτά, χωρίς να φοβάται τη σιωπή, δημιουργούν έναν διαφορετικό χώρο μέσα στη θεραπεία. Για πολλούς ασθενείς, αυτός ο χώρος είναι πολύτιμος.
Αλλά δεν είναι μόνο οι σκύλοι. Τα άλογα έχουν επίσης σημαντική θέση σε θεραπευτικές παρεμβάσεις, κυρίως εκτός νοσοκομείου, σε δομημένα προγράμματα με εξειδικευμένους επαγγελματίες. Η λεγόμενη ιπποθεραπεία, σύμφωνα με την American Hippotherapy Association, δεν είναι απλώς «βόλτα με άλογο», αλλά θεραπευτικό εργαλείο που χρησιμοποιείται από αδειοδοτημένους εργοθεραπευτές, φυσικοθεραπευτές και λογοθεραπευτές, με στόχο την ενεργοποίηση αισθητηριακών, νευροκινητικών και γνωστικών συστημάτων.
Η κίνηση του αλόγου μπορεί να αξιοποιηθεί θεραπευτικά σε ανθρώπους με νευροκινητικές, αναπτυξιακές ή επικοινωνιακές δυσκολίες, ενώ άλλες μορφές παρεμβάσεων με άλογα χρησιμοποιούνται σε πεδία ψυχικής υγείας. Όπως και με τους σκύλους θεραπείας, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι ο εντυπωσιασμός, αλλά το πλαίσιο: ποιος εφαρμόζει την παρέμβαση, με ποιον στόχο, με ποια εκπαίδευση και με ποια αξιολόγηση.
Αυτό είναι ίσως το πιο ώριμο συμπέρασμα: τα ζώα μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν είναι «θαυματουργή λύση». Η θεραπευτική τους συμβολή χρειάζεται επαγγελματισμό, εκπαίδευση, επιστημονική αξιολόγηση και σεβασμό, τόσο προς τον ασθενή όσο και προς το ζώο. Ένας σκύλος θεραπείας δεν είναι αξεσουάρ δημοσίων σχέσεων. Ένα άλογο σε θεραπευτικό πρόγραμμα δεν είναι μέσο εντυπωσιασμού. Είναι ζωντανοί συνεργάτες σε ένα πλαίσιο φροντίδας.
Στην περίπτωση του Βαγγέλη, αυτό το πλαίσιο πήρε τη μορφή μιας επίσκεψης που έσπασε τη μονοτονία και το βάρος της νοσηλείας. Στην περίπτωση του Ντύλαν, παίρνει τη μορφή μιας σταθερής παρουσίας στο «Μεταξά», δίπλα σε ογκολογικούς ασθενείς. Και στις δύο περιπτώσεις, το μήνυμα είναι το ίδιο: το νοσοκομείο δεν είναι μόνο χώρος θεραπείας της νόσου. Είναι και χώρος φροντίδας του ανθρώπου που νοσεί.
Σε ένα σύστημα υγείας πιεσμένο, κουρασμένο και συχνά απρόσωπο, η παρουσία ενός σκύλου μπορεί να φαίνεται μικρή λεπτομέρεια. Για έναν ασθενή όμως, μπορεί να είναι η στιγμή που η ημέρα γίνεται λίγο πιο ανεκτή.
Και αυτό, στην υγεία, δεν είναι καθόλου λίγο.
