Δημοσιογραφική επιμέλεια Νίκος Λυκούδης
Το φαινόμενο είναι γνωστό στην κτηνιατρική συμπεριφορά: αρκετά σκυλιά εμφανίζουν έντονη ευαισθησία στον θόρυβο και ειδικά στις καταιγίδες. Και ναι, μπορεί να εκδηλωθεί τόσο σε σκυλιά που έζησαν αδέσποτα όσο και σε σκυλιά που μεγάλωσαν από κουτάβια μέσα σε σπίτι, όχι όμως πάντα για τους ίδιους λόγους.
Όταν ακούγονται βροντές, αστραπές και δυνατή βροχή, πολλά σκυλιά δεν φοβούνται μόνο τον ήχο. Οι ειδικοί εξηγούν ότι στην καταιγίδα συνδυάζονται πολλά ερεθίσματα μαζί: ο ξαφνικός κρότος, οι λάμψεις, η πίεση της ατμόσφαιρας, ακόμη και αλλαγές στον αέρα που αντιλαμβάνονται τα ζώα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που κάποια σκυλιά πανικοβάλλονται, τρέμουν, λαχανιάζουν, γαντζώνονται πάνω στους κηδεμόνες τους ή προσπαθούν να κρυφτούν σε «κλειστά» σημεία του σπιτιού.
Η εικόνα που περιγράφουν πολλοί ιδιοκτήτες, το σκυλί να στριμώχνεται δίπλα τους, να ανεβαίνει σε κρεβάτι ή καναπέ, να μπαίνει κάτω από τραπέζια ή να ψάχνει γωνιές, ταιριάζει απολύτως με τις τυπικές αντιδράσεις φόβου στον θόρυβο. Κτηνιατρικές πηγές αναφέρουν ως συχνά σημάδια το κρύψιμο, το λαχάνιασμα, το βηματάκι πέρα-δώθε, το τρέμουλο, την ανάγκη για εγγύτητα με τον άνθρωπο και, στις πιο βαριές περιπτώσεις, τις απόπειρες διαφυγής ή την καταστροφική συμπεριφορά.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτό ισχύει περισσότερο για σκυλιά που έζησαν αδέσποτα. Η απάντηση είναι ότι μπορεί να ισχύει συχνότερα, αλλά όχι ως απόλυτος κανόνας. Μελέτη για πρώην σκυλιά του δρόμου βρήκε ότι εμφάνιζαν συχνότερα προβλήματα συμπεριφοράς που σχετίζονταν με φόβο, στρες και επιθετικότητα σε σχέση με σκυλιά που είχαν μεγαλώσει σε οικιακό περιβάλλον. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πρώην αδέσποτο θα φοβάται την καταιγίδα, αλλά ότι η προηγούμενη αβεβαιότητα, η έκθεση σε στρεσογόνα ερεθίσματα ή η ελλιπής κοινωνικοποίηση μπορούν να αυξήσουν τη γενική ευαλωτότητα στο άγχος.
Παράλληλα, υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι τα σκυλιά με λιγότερες εμπειρίες κοινωνικοποίησης είναι πιο πιθανό να εμφανίζουν φόβο απέναντι στις βροντές. Η πρώιμη περίοδος κοινωνικοποίησης θεωρείται πολύ σημαντική για το πώς θα μάθει ένα κουτάβι να επεξεργάζεται νέους ή απρόβλεπτους ήχους και καταστάσεις αργότερα στη ζωή του. Με απλά λόγια, ένα σκυλί που δεν έμαθε νωρίς να διαχειρίζεται με ασφάλεια τον κόσμο γύρω του μπορεί να είναι πιο ευάλωτο και στις καταιγίδες.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα σκυλιά που πήγαν κατευθείαν σε σπίτι είναι «προστατευμένα». Και ένα κατοικίδιο που μεγάλωσε από μικρό μέσα σε οικογένεια μπορεί να αναπτύξει φοβία για καταιγίδες. Οι ειδικοί εξηγούν ότι ρόλο παίζουν η κληρονομικότητα, η ιδιοσυγκρασία, τυχόν τραυματικές εμπειρίες, η γενικότερη ευαισθησία στον θόρυβο και η επαναλαμβανόμενη έκθεση χωρίς σωστή διαχείριση. Σε ορισμένα ζώα, ο φόβος μάλιστα χειροτερεύει όταν το ερέθισμα επαναλαμβάνεται και το ζώο δεν βρίσκει ανακούφιση.
Έτσι εξηγείται γιατί δύο σκυλιά μπορεί να αντιδρούν τελείως διαφορετικά στην ίδια μπόρα: το ένα να κοιμάται ατάραχο και το άλλο να τρέχει πανικόβλητο στο μπάνιο ή να ανεβαίνει πάνω στον άνθρωπό του. Το παρελθόν τους μετράει, αλλά δεν είναι το μόνο στοιχείο. Σημασία έχουν και ο χαρακτήρας, οι πρώιμες εμπειρίες, η αίσθηση ασφάλειας στο σπίτι και το αν ο φόβος έχει ήδη «δέσει» ως μαθημένη αντίδραση.
Και οι γάτες; Ναι, και αυτές μπορεί να φοβούνται τις καταιγίδες ή τους δυνατούς ήχους, αν και συχνά το δείχνουν πιο διακριτικά. Οι κτηνιατρικές πηγές αναφέρουν ότι και στις γάτες ο θόρυβος μπορεί να προκαλέσει άγχος, με αποτέλεσμα να κρύβονται, να απομονώνονται ή να αναζητούν ασφαλές σημείο μέχρι να περάσει η φασαρία. Οι σκύλοι, ωστόσο, φαίνεται να εμφανίζουν συχνότερα και πιο έντονα τέτοιου τύπου φοβικές αντιδράσεις.
Το σημαντικό για τους κηδεμόνες είναι να μην αντιμετωπίζουν αυτή τη συμπεριφορά ως «κακή συνήθεια». Όταν το ζώο ανεβαίνει στο κρεβάτι, κολλάει πάνω τους ή ψάχνει μανιωδώς να κρυφτεί, συνήθως δεν διεκδικεί προνόμια, ζητά προστασία. Οι σύγχρονες οδηγίες προτείνουν να μειώνεται όσο γίνεται η έκθεση στον ήχο, να δημιουργείται ένα ήρεμο και προβλέψιμο καταφύγιο μέσα στο σπίτι, να χρησιμοποιείται ήπιος λευκός θόρυβος ή μουσική όπου βοηθά, και να εφαρμόζεται σταδιακή απευαισθητοποίηση με θετικές συνδέσεις. Σε σοβαρές περιπτώσεις, χρειάζεται κτηνίατρος ή ειδικός συμπεριφοράς, γιατί μπορεί να απαιτείται οργανωμένο πλάνο ή και φαρμακευτική υποστήριξη.
Το συμπέρασμα: ναι, είναι απολύτως υπαρκτό ότι πολλά σκυλιά, όταν ξεσπά έντονη βροχή με βροντές, αστραπές και κεραυνούς, πλησιάζουν τους ανθρώπους τους ή αναζητούν απεγνωσμένα μέρος να κρυφτούν. Αυτό μπορεί να συμβαίνει και σε πρώην αδέσποτα και σε σκυλιά που μεγάλωσαν εξαρχής μέσα σε σπίτι. Στα πρώην αδέσποτα ο φόβος μπορεί να είναι συχνότερος λόγω μεγαλύτερου φορτίου στρες ή φτωχότερης κοινωνικοποίησης, αλλά η φοβία στις καταιγίδες δεν είναι «προνόμιο» τους. Είναι ένα σύνθετο πρόβλημα συμπεριφοράς που αφορά πολλά διαφορετικά σκυλιά και θέλει κατανόηση, όχι μάλωμα.
