Η είδηση από την Ισπανία για σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας, με δεκάδες νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες, δεν είναι «απλώς άλλη μία ευρωπαϊκή τραγωδία». Για την ελληνική κοινωνία, ξυπνά μνήμες Τεμπών. Όχι μόνο επειδή τα νούμερα πονάνε, αλλά επειδή οι πρώτες φράσεις των αρμοδίων και ο τρόπος που αντιμετωπίζεται ο τόπος του δυστυχήματος λειτουργούν σαν καθρέφτης: Τι ψάχνει ένα κράτος την πρώτη ώρα. Την αλήθεια ή μια ασφαλή αφήγηση;
Τα γεγονότα: δύο συγκρούσεις, δύο χώρες, κοινός φόβος
Ισπανία (18 Ιανουαρίου 2026):
Δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν κοντά στο Adamuz, στην επαρχία Κόρδοβας. Ο απολογισμός έως τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου: τουλάχιστον 39 νεκροί και περίπου 159 τραυματίες (με δεκάδες νοσηλευόμενους και αρκετούς σε κρίσιμη κατάσταση).
Ο υπουργός Μεταφορών Óscar Puente χαρακτήρισε το δυστύχημα «πραγματικά παράξενο», καθώς συνέβη σε ευθύ τμήμα γραμμής που είχε ανακαινιστεί πρόσφατα και με τρένα που –σύμφωνα με τις αρχές– κινούνταν κάτω από το όριο ταχύτητας.
Στο σημείο εργάστηκαν όλη νύχτα δυνάμεις όπως η Civil Guard, ενώ γίνεται και συλλογή DNA για ταυτοποιήσεις.
Ελλάδα (Τέμπη, 28 Φεβρουαρίου 2023):
Η σύγκρουση επιβατικής και εμπορικής αμαξοστοιχίας άφησε πίσω 57 νεκρούς, με το τρένο να μεταφέρει 352 επιβάτες.
Στη συλλογική μνήμη, όμως, δεν έμεινε μόνο η σύγκρουση. Έμεινε και η επόμενη μέρα: το «μπάζωμα»/αλλοίωση του χώρου, η συζήτηση για την απώλεια κρίσιμων στοιχείων και η αίσθηση ότι η χώρα έτρεξε να «κλείσει» το τραύμα πριν το εξετάσει.
Οι «σημαδιακές» δηλώσεις: το πρώτο αφήγημα που χτίζει (ή γκρεμίζει) εμπιστοσύνη
1) «Ανθρώπινο λάθος» (Ελλάδα)
Στα Τέμπη, το πολιτικό σύστημα βρέθηκε γρήγορα να ακουμπά σε μια φράση-ασπίδα: «ανθρώπινο λάθος». Η λογική της είναι γνώριμη: προσωποποιεί την ευθύνη, υποβαθμίζει τη δομική αποτυχία, «κλείνει» την υπόθεση πριν ανοίξει. Το μοτίβο αυτό έχει καταγραφεί στη δημόσια συζήτηση και σε σχετικές δηλώσεις του πρωθυπουργού μετά την τραγωδία.
2) «Παράξενο» (Ισπανία)
Στην Ισπανία, η πρώτη λέξη που ακούστηκε δυνατά δεν ήταν «λάθος», αλλά «παράξενο»: κάτι που δεν κολλάει με τα δεδομένα της γραμμής, της ταχύτητας, της πρόσφατης ανακαίνισης. Είναι άλλη στάση, άλλη ψυχολογία: όχι «το εξηγήσαμε», αλλά «δεν το εξηγούμε ακόμη».
Η διαφορά δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Είναι και ουσιαστική: η πρώτη φράση καθορίζει το τι θα ερευνηθεί.
Το κρίσιμο πεδίο: ο τόπος του δυστυχήματος ως “σκηνή” και όχι ως “χωράφι”
Εδώ βρίσκεται το σημείο που οι δύο ιστορίες «κουμπώνουν» πιο οδυνηρά.
Στα Τέμπη, η διαχείριση του χώρου έγινε κεντρικό ζήτημα. Δημοσιεύματα και θεσμικές αναφορές έχουν επισημάνει ότι πολύτιμες πληροφορίες χάθηκαν λόγω ακατάλληλου χειρισμού του σημείου.
Η Εισαγγελία Λάρισας έχει αναφερθεί δημόσια ότι για την απόληψη χωμάτων δεν προηγήθηκε εισαγγελική παραγγελία.
Και η Καθημερινή (με αναφορά σε πόρισμα) σημειώνει πως έγινε μπάζωμα λίγες ώρες μετά το δυστύχημα.
Στην Ισπανία, από τα πρώτα στοιχεία που μεταδίδονται διεθνώς, φαίνεται ότι ο χώρος αντιμετωπίζεται με λογική περιφρούρησης/διαρκούς παρουσίας αρχών (Civil Guard, επιχειρήσεις διάσωσης και ανάκτησης, διαδικασίες ταυτοποίησης). Δεν σημαίνει ότι όλα θα γίνουν τέλεια, σημαίνει όμως ότι το κράτος δείχνει –τουλάχιστον στις πρώτες ώρες– πως καταλαβαίνει τι διακυβεύεται: στοιχεία, αιτιότητα, ευθύνες.
Τα «στατιστικά» που πρέπει να λέγονται μαζί με τα ονόματα
Τέμπη: 57 νεκροί, επιβατική αμαξοστοιχία με 352 επιβάτες.
Ισπανία: τουλάχιστον 39 νεκροί, περίπου 159 τραυματίες (με αρκετούς σε κρίσιμη κατάσταση), σε σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας.
Τα νούμερα δεν «συγκρίνονται» για να βγει νικητής. Συγκρίνονται για να φανεί κάτι πιο σκληρό: σε δύο ευρωπαϊκές χώρες, το σιδηροδρομικό “αδύνατον” τελικά συμβαίνει.
Τι πραγματικά συσχετίζεται
Δεν είναι ίδιο το δυστύχημα. Δεν είναι ίδιο το σιδηροδρομικό σύστημα. Δεν είναι ίδια η πολιτική σκηνή. Αλλά συσχετίζονται τρία πράγματα:
- Η ανάγκη του κράτους να μιλήσει πριν μάθει.
- Η διαχείριση του χώρου ως τεστ αξιοπιστίας. Όταν αλλοιώνεται ο τόπος, αλλοιώνεται και η αλήθεια.
- Η κοινωνική μνήμη: στα Τέμπη δεν καίει μόνο η σύγκρουση. Καίει το «μετά». Και γι’ αυτό, κάθε νέα σιδηροδρομική τραγωδία στην Ευρώπη χτυπά πάνω στο ίδιο τραύμα.
Το ερώτημα που μένει (και πονάει)
Αν η Ισπανία καταλήξει να βρει την αιτία χωρίς να «χαθεί» ο τόπος και τα στοιχεία, θα είναι μια υπενθύμιση για την Ελλάδα: ότι η Δικαιοσύνη δεν αρχίζει στα δικαστήρια. Αρχίζει στις ράγες, στα χώματα, στα συντρίμμια – εκεί που αποφασίζεις αν θα προστατεύσεις την αλήθεια ή θα τη σκεπάσεις.
