Η σχέση μας με το φαγητό δεν περιορίζεται απλώς στην κάλυψη της πείνας. Συχνά τρώμε όχι επειδή το σώμα μας χρειάζεται ενέργεια, αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας συνδέει το φαγητό με ευχαρίστηση, συναισθήματα ή συνήθειες που έχουμε χτίσει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Οι ειδικοί διακρίνουν δύο τύπους πείνας: τη σωματική πείνα, που εμφανίζεται σταδιακά και ικανοποιείται όταν χορτάσουμε, και τη συναισθηματική πείνα, που ξεσπά ξαφνικά και συχνά συνοδεύεται από ανάγκη άμεσης κατανάλωσης και ενοχές.
Κατανοώντας πώς λειτουργούν οι μηχανισμοί αυτοί, μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα ερεθίσματα φαγητού, να τα διαχειριζόμαστε συνειδητά και να προσαρμόζουμε τις συνήθειές μας, ώστε η σχέση μας με το φαγητό να γίνεται πιο ισορροπημένη και συνειδητή.
Τι είναι τα «food cues» και γιατί μας επηρεάζουν
Τα λεγόμενα food cues (ερεθίσματα φαγητού) είναι βασικός λόγος που καταλήγουμε να τρώμε χωρίς να πεινάμε.
Επιστημονικές μελέτες (pubmed) δείχνουν ότι τέτοια ερεθίσματα όπως εικόνες φαγητού, μυρωδιές ή ακόμη και το περιβάλλον ενεργοποιούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την προσοχή.
Παράλληλα, έρευνα (pubmed) επισημαίνει ότι τα εξωτερικά ερεθίσματα (π.χ. ποσότητα φαγητού ή κοινωνικό πλαίσιο) επηρεάζουν έντονα το πόσο τρώμε, ακόμη κι αν πιστεύουμε ότι καθοδηγούμαστε από την πείνα μας.
Ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει αυτές τις καταστάσεις με την κατανάλωση τροφής. Έτσι, κάθε φορά που εμφανίζεται το ίδιο ερέθισμα, ενεργοποιείται το «σενάριο» ότι το φαγητό ισούται με την ανταμοιβή.
Αυτό προκαλεί:
αύξηση της σιελόρροιας
ενίσχυση της επιθυμίας για φαγητό
ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής (ντοπαμίνη)
Σημαντικό: δεν πρόκειται για θέμα πειθαρχίας, καθώς πρόκειται για αυτόματες εγκεφαλικές αντιδράσεις.
Δεν είναι θέμα αυτοελέγχου
Όπως αναφέρεται στο nypost.com σύμφωνα με ειδικούς, το πρόβλημα δεν είναι η «αδυναμία χαρακτήρα».
Όπως αναφέρεται και σε πρόσφατη ανάλυση, ο εγκέφαλος δημιουργεί ισχυρές συνδέσεις μεταξύ φαγητού και ανταμοιβής, οι οποίες λειτουργούν αυτόματα και δύσκολα «σπάνε».
Αυτό εξηγεί γιατί ακόμη και άτομα με πειθαρχία δυσκολεύονται και οι συνήθειες τσιμπολογήματος επαναλαμβάνονται.
Σωματική vs Συναισθηματική πείνα
Στο matherhospital.org αναφέρεται πώς η σωματική πείνα εμφανίζεται σταδιακά, με σήματα από το σώμα όπως «γκρίνια» στο στομάχι και αίσθημα κόπωσης.
Αντίθετα, η συναισθηματική πείνα πυροδοτείται από συναισθηματικούς παράγοντες όπως στρες, βαρεμάρα ή άγχος, έρχεται ξαφνικά και μπορεί να μας κάνει να συνεχίσουμε να τρώμε ακόμη κι όταν είμαστε ήδη χορτάτοι, συχνά οδηγώντας σε ενοχές αργότερα.
Πώς μπορούμε να ελέγξουμε τα ερεθίσματα φαγητού
Όπως αναφέρεται στο realsimple.com μπορούμε να διαχειριστούμε τα ερεθίσματα φαγητού με μερικές πρακτικές στρατηγικές.
Αρχικά, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε την αιτία: πεινάμε πραγματικά ή απλώς ψάχνουμε διέξοδο από ανία ή άγχος;
Μια μικρή παύση, ακόμη και 2–10 λεπτών, μπορεί να μειώσει την ένταση της επιθυμίας και να μας βοηθήσει να πάρουμε πιο συνειδητές αποφάσεις.
Επιπλέον, αλλάζοντας το περιβάλλον μας οργανώνοντας διαφορετικά την κουζίνα και περιορίζοντας τα οπτικά ερεθίσματα μπορούμε να μειώσουμε τις παρορμήσεις.
Τέλος, η εξάσκηση στη συνειδητή κατανάλωση, τρώγοντας χωρίς περισπασμούς και δίνοντας προσοχή στη γεύση, την υφή και την ποσότητα, μαζί με υπομονή, βοηθά στο να «εκπαιδεύσουμε» ξανά τον εγκέφαλό μας και να δημιουργήσουμε πιο ισορροπημένες συνήθειες.
Με πληροφορίες από pubmed, nypost.com, matherhospital.org και realsimple.com
