Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον γύρω από τη χρήση ψυχεδελικών ουσιών στη θεραπεία της κατάθλιψης. Ουσίες όπως η ψιλοκυβίνη και το LSD παρουσιάζονται συχνά ως μια νέα, πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στην ψυχιατρική, με ορισμένους να τις χαρακτηρίζουν ακόμη και «επανάσταση» στη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών.
Την ίδια στιγμή, όμως, η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να ξεκαθαρίσει πόσο αποτελεσματικές είναι στην πράξη και αν όντως υπερέχουν σε σχέση με τις ήδη υπάρχουσες θεραπείες, όπως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Καθώς αυξάνονται οι μελέτες και τα δεδομένα, διαπιστώνουμε ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται αρχικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, νέες έρευνες επιχειρούν να δώσουν μια πιο ρεαλιστική και ισορροπημένη απάντηση σχετικά με το τι πραγματικά προσφέρουν τα ψυχεδελικά στη θεραπεία της κατάθλιψης.
Πιθανή υπερεκτίμηση της αποτελεσματικότητας των ψυχεδελικών
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA Psychiatry, επανεξετάζεται η πραγματική αποτελεσματικότητα των ψυχεδελικών ουσιών στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης, συγκρίνοντάς τες έμμεσα με τα παραδοσιακά αντικαταθλιπτικά.
Η έρευνα επικεντρώνεται σε ουσίες όπως η ψιλοκυβίνη, το LSD και το DMT, οι οποίες τα τελευταία χρόνια παρουσιάζονται ως καινοτόμες θεραπείες για ψυχικές διαταραχές. Τα ψυχεδελικά φάρμακα αυτά φαίνεται να βοηθούν στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης, όμως δεν είναι πιο αποτελεσματικά από τα κλασικά αντικαταθλιπτικά, όπως πιστευόταν αρχικά.
Το πρόβλημα της «αποκάλυψης» στη θεραπεία
Ένα βασικό ζήτημα στις σχετικές έρευνες το οποίο επισημαίνεται από τους ερευνητές είναι η λεγόμενη «αποκάλυψη» (unblinding), δηλαδή το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες μπορούν να καταλάβουν αν έχουν λάβει ψυχεδελικό φάρμακο λόγω των έντονων επιδράσεών του. Αυτό επηρεάζει το αποτέλεσμα, καθώς μειώνει την αξιοπιστία της σύγκρισης με placebo.
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της «αποκάλυψης» στις μελέτες ψυχεδελικών φαρμάκων, οι ερευνητές έχουν δοκιμάσει καινοτόμες στρατηγικές.
Σε ορισμένες μελέτες με LSD, η ομάδα ελέγχου έλαβε χαμηλές δόσεις του φαρμάκου, ώστε να προκαλούνται ήπια ψευδαισθησιογόνα εφέ χωρίς να επηρεάζεται σημαντικά η κατάθλιψη.
Παράλληλα, σε δοκιμές με ψιλοκυβίνη, χρησιμοποιήθηκε ηρεμιστικό που προκαλεί αμνησία, με σκοπό οι συμμετέχοντες να μην θυμούνται την εμπειρία της δόσης. Αυτές οι μέθοδοι βοηθούν στη βελτίωση της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων, περιορίζοντας την επίδραση των προσδοκιών και του placebo effect.
Τι δείχνει η ανάλυση των μελετών
Ο ερευνητής Μπαλάζ Σιγκέτι (Balázs Szigeti) και η ομάδα του ανέλυσαν 24 μελέτες:
8 αφορούσαν ψυχεδελική υποβοηθούμενη ψυχοθεραπεία (PAT)
16 αφορούσαν αντικαταθλιπτικά σε “ανοιχτές” δοκιμές (όπου όλοι γνωρίζουν τη θεραπεία)
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
Τα αντικαταθλιπτικά υπερείχαν κατά μόλις 0,3 μονάδες σε κλίμακα 52 βαθμών, διαφορά που δεν είναι στατιστικά σημαντική
Συνεπώς, οι δύο προσεγγίσεις είναι ουσιαστικά ισοδύναμες.
Συγκριτικές μελέτες: τι δείχνουν πιο αυστηρά πειράματα
Σε πιο αυστηρές κλινικές δοκιμές, όπου συγκρίνονται άμεσα ψυχεδελικά με αντικαταθλιπτικά, τα αποτελέσματα είναι πιο «ισορροπημένα» απ’ ό,τι αρχικά πιστευόταν.
Σε μία σημαντική μελέτη, η ψιλοκυβίνη συγκρίθηκε με την εσιταλοπράμη (ένα από τα πιο συχνά αντικαταθλιπτικά SSRI) και δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης.
Παρότι σε ορισμένες δευτερεύουσες μετρήσεις (όπως ευεξία και κοινωνική λειτουργικότητα) η ψιλοκυβίνη φάνηκε να υπερέχει, τα βασικά συμπτώματα κατάθλιψης βελτιώθηκαν σε παρόμοιο βαθμό και με τις δύο θεραπείες (pmc).
Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι τα ψυχεδελικά δεν είναι απαραίτητα “ανώτερα”, αλλά ενδεχομένως απλώς διαφορετικά ως προς τον τρόπο δράσης
Διαφορετικός μηχανισμός δράσης στον εγκέφαλο
Ωστόσο όπως αναφέρεται στο psychiatrist.com έρευνες δείχνουν ότι τα ψυχεδελικά και τα αντικαταθλιπτικά λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο:
- Τα αντικαταθλιπτικά (SSRIs) σταθεροποιούν τη λειτουργία του εγκεφάλου
- Τα ψυχεδελικά φαίνεται να αυξάνουν την «ευελιξία» και την πλαστικότητα του εγκεφάλου
Αυτό μπορεί να βοηθά τους ασθενείς να «σπάνε» αρνητικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς.
Παράλληλα, υπάρχει αυξανόμενη ένδειξη ότι τα ψυχεδελικά ενισχύουν τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται και να προσαρμόζεται.
Στο newscientist.com ο ερευνητής Ρόμπιν Κάρχαρτ-Χάρις (Robin Carhart-Harris) επισημαίνει ότι η σύγκριση διαφορετικών μελετών είναι προβληματική, καθώς: έχουν διαφορετικά δείγματα ακολουθούν διαφορετικά πρωτόκολλα Όπως λέει χαρακτηριστικά, πρόκειται περισσότερο για «σύγκριση ανόμοιων πραγμάτων».
Συνολικά, οι έρευνες δείχνουν ότι τα ψυχεδελικά μπορούν να βελτιώσουν την κατάθλιψη, αλλά δεν φαίνεται να υπερέχουν σαφώς από τα παραδοσιακά αντικαταθλιπτικά. Παράλληλα, προσφέρουν διαφορετική εμπειρία και μηχανισμό δράσης, με πιθανή ταχύτερη επίδραση και ενίσχυση της νευροπλαστικότητας. Οι νέες μεθοδολογίες στις δοκιμές υπόσχονται πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, καθιστώντας σαφές ότι η επιστημονική εικόνα παραμένει ενδιαφέρουσα αλλά προσεκτικά ερμηνευόμενη.
Με πληροφορίες από JAMA Psychiatry,pmc,psychiatrist.com,newscientist.com
