Όταν σκεφτόμαστε τα μικροπλαστικά, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στις πλαστικές συσκευασίες, στα μπουκάλια και στα απορρίμματα που καταλήγουν στη θάλασσα. Υπάρχει, όμως, μια λιγότερο προφανής πηγή που τα συναντάμε καθημερινά: τα ρούχα μας.
Πολλά από τα συνθετικά υφάσματα που φοράμε, όπως ο πολυεστέρας, το νάιλον και το ακρυλικό, απελευθερώνουν μικροσκοπικές ίνες κατά την κατασκευή, τη χρήση, το πλύσιμο και το στέγνωμά τους. Ένα μέρος αυτών των ινών καταλήγει στα λύματα και στο περιβάλλον, ενώ άλλες μπορούν να διασκορπιστούν στον αέρα και στη σκόνη του σπιτιού. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να αντιμετωπίζουμε κάθε συνθετικό ρούχο ως κίνδυνο για την υγεία μας. Η περιβαλλοντική επιβάρυνση είναι τεκμηριωμένη, αλλά οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ανθρώπινης έκθεσης εξακολουθούν να διερευνώνται.
1. Ποια ρούχα απελευθερώνουν μικροπλαστικές ίνες;
Ο πολυεστέρας, το ακρυλικό, το πολυαμίδιο και το νάιλον είναι συνθετικές ίνες που προέρχονται από πολυμερή πλαστικού. Όταν τα υφάσματα αυτά υφίστανται τριβή και φθορά, μπορούν να απελευθερώνουν μικροσκοπικά θραύσματα ινών, γνωστά ως μικροΐνες. Όταν αυτές αποτελούνται από συνθετικά πολυμερή, συγκαταλέγονται στα μικροπλαστικά.
Το είδος της ίνας δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που έχει σημασία. Η κατασκευή του υφάσματος, το πάχος του, η επεξεργασία της επιφάνειάς του και η αντοχή του στη φθορά μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ποσότητα των ινών που αποβάλλονται.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE το 2021 εξέτασε 37 δείγματα υφασμάτων και διαπίστωσε μεγάλες διαφορές στην απελευθέρωση μικροϊνών ανάλογα με το υλικό και την κατασκευή τους. Ορισμένα μηχανικά επεξεργασμένα υφάσματα από πολυεστέρα, όπως ορισμένα φλις, απελευθέρωσαν περίπου έξι φορές περισσότερες ίνες από συγκεκριμένα υφάσματα νάιλον με διαφορετική κατασκευή. Οι ερευνητές παρατήρησαν, επίσης, ότι και τα φυσικά υφάσματα, όπως το βαμβάκι και το μαλλί, αποβάλλουν ίνες αυτές, όμως, δεν είναι αυτομάτως μικροπλαστικά.
2. Το πλυντήριο δεν είναι η μοναδική πηγή
Το πλύσιμο των συνθετικών ρούχων αποτελεί μία από τις σημαντικές οδούς απελευθέρωσης μικροπλαστικών στο περιβάλλον. Οι ίνες που αποκολλώνται παρασύρονται από το νερό της πλύσης και μπορούν να περάσουν στα λύματα. Οι μονάδες επεξεργασίας λυμάτων συγκρατούν μέρος τους, αλλά δεν απομακρύνουν απαραίτητα το σύνολό τους.
Η απελευθέρωση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο πλυντήριο. Μικροΐνες μπορούν να αποβάλλονται και όταν φοράμε, τρίβουμε, διπλώνουμε ή στεγνώνουμε τα ρούχα μας. Έτσι, ένα μέρος τους μπορεί να διασκορπιστεί στον αέρα ή να συσσωρευτεί στη σκόνη εσωτερικών χώρων.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Environmental Science & Technology το 2020 συνέκρινε την απελευθέρωση μικροϊνών από πολυεστερικά ρούχα κατά το πλύσιμο και κατά την καθημερινή χρήση, επιβεβαιώνοντας ότι η έκλυση δεν συμβαίνει μόνο μέσα στο πλυντήριο.
3. Γιατί έχει σημασία το πόσο συχνά αγοράζουμε και πλένουμε ρούχα;
Η γρήγορη εναλλαγή ρούχων στην ντουλάπα μας μπορεί να έχει μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα από όσο φανταζόμαστε. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, τα συνθετικά υφάσματα τείνουν να απελευθερώνουν περισσότερες μικροΐνες στις πρώτες πλύσεις τους. Έτσι, η συχνή αγορά και η σύντομη χρήση νέων ρούχων μπορούν να αυξήσουν τη συνολική απελευθέρωση μικροϊνών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φθηνό ρούχο απελευθερώνει αναγκαστικά περισσότερα μικροπλαστικά από κάθε ακριβότερο. Η ποιότητα, η σύνθεση και η κατασκευή του υφάσματος παίζουν ρόλο. Ωστόσο, η αγορά λιγότερων ρούχων και η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής τους αποτελούν πρακτικούς τρόπους περιορισμού της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης από την παραγωγή, τη χρήση και την απόρριψή τους.
4.Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην υγεία;
Η παρουσία μικροπλαστικών στον αέρα και στο περιβάλλον έχει προκαλέσει αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον. Οι άνθρωποι μπορεί να εκτίθενται σε αυτά μέσω της εισπνοής ή της κατάποσης, όμως η εκτίμηση της πραγματικής έκθεσης παραμένει δύσκολη.
Συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology εξέτασε τα διαθέσιμα δεδομένα για τα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά στον εσωτερικό και εξωτερικό αέρα. Οι ερευνητές εντόπισαν σημαντικά κενά στις μεθόδους μέτρησης και στην εκτίμηση της έκθεσης των ανθρώπων, τα οποία δυσκολεύουν την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για τις επιπτώσεις στην υγεία.
Επομένως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το να φοράμε ένα συνθετικό ρούχο προκαλεί συγκεκριμένη ασθένεια. Η έρευνα συνεχίζεται και η προτεραιότητα είναι να κατανοήσουμε καλύτερα πόσες ίνες εισπνέουμε ή καταπίνουμε, τι συμβαίνει στον οργανισμό και ποια επίπεδα έκθεσης μπορεί να έχουν σημασία.
5. Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την απελευθέρωση μικροϊνών;
Δεν είναι ρεαλιστικό να αποφεύγουμε όλα τα συνθετικά υφάσματα. Μπορούμε, όμως, να προσαρμόσουμε ορισμένες καθημερινές συνήθειες, ώστε να περιορίσουμε την απελευθέρωση μικροϊνών κατά τη φροντίδα των ρούχων.
Πλένουμε όταν χρειάζεται, όχι από συνήθεια. Όταν ένα ρούχο δεν είναι πραγματικά λερωμένο ή ιδρωμένο, μπορούμε, εφόσον είναι κατάλληλο, να το αερίσουμε αντί να το βάλουμε αμέσως στο πλυντήριο.
Επιλέγουμε σύντομα και πιο ήπια προγράμματα. Μελέτη σε πραγματικά οικιακά φορτία ρούχων διαπίστωσε ότι ένας συντομότερος κύκλος με χαμηλότερη θερμοκρασία μείωσε την απελευθέρωση μικροϊνών κατά περίπου 30% σε σύγκριση με έναν μεγαλύτερο και θερμότερο κύκλο. Το αποτέλεσμα αφορά τις συνθήκες της συγκεκριμένης μελέτης και δεν αποτελεί εγγύηση για κάθε ύφασμα ή πλυντήριο.
Αποφεύγουμε να υπερφορτώνουμε το πλυντήριο, αλλά προτιμάμε πλήρη φορτία. Έρευνες δείχνουν ότι η αναλογία νερού προς ύφασμα και η τριβή κατά την πλύση επηρεάζουν την αποβολή ινών.
Περιορίζουμε το στεγνωτήριο όπου είναι εφικτό. Το άπλωμα των ρούχων για φυσικό στέγνωμα μπορεί να περιορίσει τη χρήση ενέργειας και την επιβάρυνση που συνδέεται με το μηχανικό στέγνωμα.
Εξετάζουμε τα φίλτρα μικροϊνών. Σε μελέτη του 2020, ένα εξωτερικό φίλτρο πλυντηρίου συγκράτησε περίπου το 78% των μικροϊνών που διαφορετικά θα κατέληγαν στα λύματα, ενώ μια ειδική σακούλα πλύσης μείωσε την απελευθέρωση προς τα λύματα κατά περίπου 54%. Τα αποτελέσματα αφορούν τις συγκεκριμένες συσκευές και τις συνθήκες δοκιμής, όχι όλα τα προϊόντα της αγοράς.
6. Χρειάζεται να αλλάξουμε όλα τα ρούχα μας;
Η απάντηση είναι όχι. Η αντικατάσταση ολόκληρης της ντουλάπας μας με καινούργια ρούχα δεν αποτελεί απαραίτητα πιο βιώσιμη επιλογή, καθώς και η παραγωγή νέων υφασμάτων απαιτεί πόρους και ενέργεια. Επιπλέον, τα φυσικά υφάσματα αποβάλλουν επίσης μικροΐνες, παρότι αυτές δεν είναι κατ’ ανάγκη πλαστικές.
Μπορούμε να προτιμάμε ανθεκτικά ρούχα που θα φορέσουμε για μεγαλύτερο διάστημα, να εξετάζουμε τη σύνθεση πριν από μια αγορά και να φροντίζουμε σωστά όσα ήδη έχουμε. Όταν επιλέγουμε νέα κομμάτια, η σύνθεση του υφάσματος έχει σημασία, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο: η αντοχή, η ποιότητα κατασκευής και η διάρκεια χρήσης μετρούν επίσης.
Το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούμε τα ρούχα μας ούτε να πετάξουμε όσα περιέχουν συνθετικές ίνες. Είναι να κατανοήσουμε καλύτερα μια λιγότερο ορατή πηγή ρύπανσης και να κάνουμε πιο συνειδητές επιλογές. Λιγότερες περιττές αγορές, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των ρούχων και πιο προσεκτικό πλύσιμο είναι απλές κινήσεις που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό της απελευθέρωσης μικροϊνών.
Με πληροφορίες από PLOS ONE , Environmental Science & Technology,Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος,Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology
