Στις 21 Οκτωβρίου 1981, τρεις ημέρες μετά την εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ, ο Ανδρέας Παπανδρέου ορκιζόταν πρωθυπουργός ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ήταν η αρχή μιας νέας πολιτικής εποχής. Ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ κράτησε για τον εαυτό του και το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, δίνοντας από την πρώτη στιγμή ιδιαίτερο βάρος στα ζητήματα ασφάλειας και στις σχέσεις με τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Από την «Αλλαγή» στη διεθνή δοκιμασία
Η εκλογική νίκη της 18ης Οκτωβρίου είχε δημιουργήσει τεράστιες προσδοκίες, αλλά και ανησυχία στις δυτικές πρωτεύουσες. Ο Παπανδρέου είχε ασκήσει σφοδρή κριτική στο ΝΑΤΟ και στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα. Η πραγματική δοκιμασία δεν άργησε: στις 8 και 9 Δεκεμβρίου 1981, περίπου επτά εβδομάδες μετά την ορκωμοσία, συμμετείχε στις Βρυξέλλες στις συναντήσεις των υπουργών Άμυνας της Συμμαχίας.
Το βέτο που άφησε το ΝΑΤΟ χωρίς ανακοινωθέν
Ο Έλληνας πρωθυπουργός ζητούσε να αναγνωριστεί ρητά ότι η Συμμαχία εγγυάται την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα των μελών της απέναντι σε απειλή από οποιαδήποτε κατεύθυνση, συνεπώς και από άλλο κράτος-μέλος, όπως η Τουρκία. Για την Αθήνα το ζήτημα ήταν απολύτως συγκεκριμένο: το Αιγαίο, οι ελληνοτουρκικές διαφορές και η ανάγκη να μη θεωρείται η ανατολική απειλή αόρατη στο ΝΑΤΟ.
Η Άγκυρα αντιτάχθηκε στη διατύπωση. Παρά τις προσπάθειες συμβιβασμού, ο Παπανδρέου δεν συναίνεσε στην έκδοση του τελικού κειμένου. Έτσι, στις 9 Δεκεμβρίου, η υπουργική συνάντηση ολοκληρώθηκε χωρίς κοινό ανακοινωθέν, γεγονός πρωτοφανές για τη συγκεκριμένη διαδικασία. Δεν επρόκειτο για αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ, αλλά για δημόσια και ηχηρή διπλωματική σύγκρουση μέσα στη Συμμαχία.
Ήμουν εκεί ως απεσταλμένος της ΕΡΤ
Εκείνο το ταξίδι το κάλυψα ως απεσταλμένος της ΕΡΤ. Θυμάμαι το βάρος της είδησης και την αίσθηση ότι παρακολουθούσαμε μια στιγμή που ξεπερνούσε κατά πολύ μια συνηθισμένη υπουργική σύνοδο. Για πρώτη φορά, η ελληνική στάση εμπόδιζε την έκδοση του κοινού ανακοινωθέντος των υπουργών Άμυνας.
Στην πτήση της επιστροφής συνέβη κάτι που δεν ξέχασα ποτέ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήρθε στο πίσω μέρος του αεροπλάνου, όπου καθόμασταν οι δημοσιογράφοι, για να μας ευχαριστήσει για την κάλυψη. Μπροστά στον Μαρούδα και στους συναδέλφους, στράφηκε προς εμένα και μου είπε: «Ευχαριστώ, κύριε Κουίκ. Είσαστε ο πιο σεβαστός δημοσιογραφικός μου αντίπαλος. Αλλά εκτιμώ ότι κάνετε και πολύ σωστά τη δουλειά σας».
Δεν έκρυβα τις πολιτικές μου αναφορές. Ο Παπανδρέου γνώριζε ότι ήμουν καραμανλικός. Ήταν μια εποχή σκληρής πόλωσης, με πράσινα και γαλάζια καφενεία και με τις συζητήσεις για τους λεγόμενους «πρασινοφρουρούς». Κι όμως, στα ταξίδια που ακολούθησαν, μου μιλούσε πάντοτε με φιλικό τρόπο. Αυτές τις ιστορίες, όμως, προτιμώ να τις διηγηθώ κάποια άλλη φορά.
Η σημασία εκείνης της ημέρας
Η 21η Οκτωβρίου 1981 δεν ήταν μόνο η ημερομηνία μιας ορκωμοσίας. Σήμανε την έναρξη μιας περιόδου κατά την οποία η Ελλάδα διεκδίκησε διαφορετικό λόγο στις διεθνείς σχέσεις της. Το επεισόδιο των Βρυξελλών έδειξε πόσο δύσκολη ήταν η συνύπαρξη των ελληνοτουρκικών διαφορών με την αρχή της συμμαχικής ομοφωνίας. Και για μένα παραμένει συνδεδεμένο με μια μικρή, ανθρώπινη στιγμή σε ένα αεροπλάνο της επιστροφής.
Πηγές τεκμηρίωσης: The Washington Post, 10 Δεκεμβρίου 1981· United Press International, 9 Δεκεμβρίου 1981· The Christian Science Monitor, 9 Δεκεμβρίου 1981· Η Καθημερινή, ιστορικό αφιέρωμα για το βέτο του 1981.
