Ο Μάιος μπορεί να εξελιχθεί σε μήνα πολιτικών ανατροπών, με τρεις διαφορετικούς πρωταγωνιστές να δοκιμάζουν τις αντοχές του συστήματος. Ο Αλέξης Τσίπρας, η Μαρία Καρυστιανού και ο Αντώνης Σαμαράς δεν απειλούν τους ίδιους χώρους, αλλά ο καθένας μπορεί να ανακατέψει βαθιά την πολιτική τράπουλα της χώρας. Με ξεχωριστά πολιτικά χαρακτηριστικά, με διαφορετικούς πυρήνες στήριξης και με διαφορετική απήχηση στους ψηφοφόρους, πόσο μάλλον τους αναποφάσιστους ή τους οργισμένους με το δικό τους το κόμμα.
Τσίπρας: η πιο οργανωμένη επιστροφή
Από τους τρεις υπό διαμόρφωση πόλους, ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται να έχει το πιο οργανωμένο πολιτικό σχέδιο. Οι πληροφορίες τον φέρουν να επιταχύνει τις διαδικασίες για ανακοίνωση νέου κόμματος ακόμη και μέσα στον Μάιο, με το Μανιφέστο να προαναγγέλλεται γύρω από τη σύγκλιση της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας. Στο ίδιο πλαίσιο καταγράφονται αναφορές σε 35ωρο χωρίς μείωση αποδοχών, φορολόγηση του πλούτου και αυτοκριτική για το παρελθόν.
Το πλεονέκτημα Τσίπρα είναι εμφανές: έχει αναγνωρισιμότητα, πρώην πρωθυπουργική εμπειρία, διεθνείς επαφές, δίκτυα στελεχών και ένα όνομα που εξακολουθεί να προκαλεί ισχυρά συναισθήματα, θετικά και αρνητικά.
Το μειονέκτημά του είναι επίσης εμφανές: δεν εμφανίζεται ως «καινούργιος». Η επιστροφή του θα πρέπει να πείσει ότι δεν είναι απλώς μια δεύτερη έκδοση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά ένα νέο σχήμα με κυβερνητική σοβαρότητα, κοινωνική γείωση και πολιτική φρεσκάδα. Αυτό είναι δύσκολο, αλλά όχι αδύνατο.
Ποιοι θα τον στηρίξουν; Πιθανότατα τμήματα του πρώην και νυν ΣΥΡΙΖΑ, στελέχη της Νέας Αριστεράς, ανεξάρτητοι βουλευτές ή πολιτευτές που αναζητούν στέγη, πρόσωπα της κεντροαριστεράς που θεωρούν ότι το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να υπερβεί το ταβάνι του, αλλά και ψηφοφόροι που θέλουν αντι-Μητσοτακική ψήφο με κυβερνητική προοπτική. Δημοσιεύματα ήδη περιγράφουν τον Τσίπρα ως παίκτη που μπαίνει στη μάχη της δεύτερης θέσης, με στόχο να πιέσει ευθέως το ΠΑΣΟΚ.
Αν πετύχει, ο πρώτος που θα ανησυχήσει δεν θα είναι ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Θα είναι ο Νίκος Ανδρουλάκης.
Καρυστιανού: το πιο φορτισμένο, αλλά και πιο δύσκολο εγχείρημα
Η Μαρία Καρυστιανού διαθέτει κάτι που κανένα παραδοσιακό κόμμα δεν μπορεί εύκολα να κατασκευάσει: ηθικό και συναισθηματικό κεφάλαιο. Η δημόσια παρουσία της συνδέεται με την τραγωδία των Τεμπών, με το αίτημα δικαιοσύνης, με την αίσθηση ότι ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δεν εμπιστεύεται πια τους θεσμούς, τα κόμματα και την επίσημη πολιτική γλώσσα.
Το κόμμα ή κίνημα με τίτλο «Ξεκινάμε» παρουσιάστηκε ως εγχείρημα αλήθειας, δικαιοσύνης και αξιοπρέπειας, με τη σχετική ανακοίνωση να γίνεται την 1η Απριλίου. Δημοσκοπικά, η δυναμική δεν είναι αμελητέα: η Interview την κατέγραψε τρίτη δύναμη με 7,9%, σε μέτρηση όπου απουσίαζε το νέο κόμμα Τσίπρα.
Εδώ όμως αρχίζουν τα δύσκολα. Άλλο πράγμα η κοινωνική συμπάθεια και άλλο η κομματική συγκρότηση. Άλλο πράγμα το κύμα αγανάκτησης και άλλο η εκλογική μηχανή. Άλλο πράγμα η ηθική υπεροχή ενός προσώπου και άλλο η ικανότητα ενός φορέα να παράγει θέσεις, στελέχη, ψηφοδέλτια, συμμαχίες και κοινοβουλευτική στρατηγική.
Οι πληροφορίες για αποχωρήσεις στελεχών από τον οργανωτικό πυρήνα στη Θεσσαλονίκη, με καταγγελίες για αδιαφάνεια, αυταρχικές πρακτικές και «ακροδεξιές προσεγγίσεις», αν επιβεβαιωθούν πολιτικά, δείχνουν το μεγάλο ρίσκο: ένα κίνημα που ξεκινά ως υπερκομματικό μπορεί εύκολα να γίνει πεδίο σύγκρουσης ανθρώπων με πολύ διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες.
Ποιοι θα τη στηρίξουν; Πιθανότατα πολίτες που κινητοποιήθηκαν γύρω από τα Τέμπη, αντισυστημικοί ψηφοφόροι, απογοητευμένοι από την Πλεύση Ελευθερίας, τη Νίκη, την Ελληνική Λύση, αλλά και τμήματα αναποφάσιστων που δεν θέλουν να επιστρέψουν ούτε στη ΝΔ ούτε στον ΣΥΡΙΖΑ ούτε στο ΠΑΣΟΚ. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι στις μετρήσεις δυνητικής ψήφου η Καρυστιανού φαίνεται να αντλεί κυρίως από Πλεύση Ελευθερίας, Νίκη, Ελληνική Λύση και αναποφάσιστους.
Η Καρυστιανού έχει τη μεγαλύτερη συναισθηματική δύναμη. Αλλά όχι ακόμη αποδεδειγμένη πολιτική αντοχή.
Σαμαράς: η δεξιά απειλή που φοβάται περισσότερο το Μαξίμου
Ο Αντώνης Σαμαράς είναι η τρίτη και πιο απρόβλεπτη παράμετρος. Δεν έχει ξεκαθαρίσει πλήρως τις προθέσεις του, αλλά τα σενάρια περί νέου κόμματος έχουν πυκνώσει. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι έχει έτοιμο όνομα, ιδρυτικές υπογραφές και εικόνα πιθανών υποψηφίων, ενώ άλλες πληροφορίες τον θέλουν να σταθμίζει ακόμη τις συνθήκες.
Σε αντίθεση με τον Τσίπρα και την Καρυστιανού, ο Σαμαράς δεν απειλεί κυρίως την αντιπολίτευση. Απειλεί τη Νέα Δημοκρατία από τα δεξιά της. Και μάλιστα σε ένα σημείο ευαίσθητο: στο πατριωτικό, συντηρητικό, αντι-συμβιβαστικό ακροατήριο που θεωρεί ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει μετακινηθεί πολύ προς το κέντρο.
Η παρουσία του Κώστα Καραμανλή σε εκδήλωση όπου μίλησε ο Σαμαράς στο Πολεμικό Μουσείο τροφοδότησε εκ νέου τα σενάρια πολιτικής κινητικότητας στον χώρο της δεξιάς παράταξης. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως κοινό κόμμα, ούτε καραμανλική στήριξη σε σαμαρικό εγχείρημα. Σημαίνει, όμως, ότι το μήνυμα δυσφορίας στο εσωτερικό της ΝΔ δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Ποιοι θα μπορούσαν να τον στηρίξουν; Παλαιοί σαμαρικοί, τμήμα της παραδοσιακής δεξιάς βάσης, ψηφοφόροι με έμφαση στα εθνικά θέματα, απογοητευμένοι νεοδημοκράτες, στελέχη που αισθάνονται πολιτικά παροπλισμένα και ίσως μικρότερα δεξιά ή εθνικοπατριωτικά δίκτυα που αναζητούν ηγετική φυσιογνωμία. Αλλά το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: θα βρεθούν εν ενεργεία βουλευτές της ΝΔ να κάνουν το βήμα;
Ποιος πρέπει να ανησυχεί περισσότερο;
Η κυβέρνηση πρέπει να ανησυχεί για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή η φθορά της ΝΔ δείχνει πλέον να πατά σε συγκεκριμένες υποθέσεις, όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, οι υποκλοπές, η ακρίβεια και η κόπωση της δεύτερης κυβερνητικής θητείας. Δεύτερον, επειδή ενδέχεται να πιεστεί ταυτόχρονα από δύο πλευρές: από τα δεξιά, αν κινηθεί ο Σαμαράς, και από το αντισυστημικό/ηθικό κέντρο της κοινωνικής διαμαρτυρίας, αν αντέξει η Καρυστιανού.
Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ανησυχεί περισσότερο για τον Τσίπρα. Όσο ο πολιτικός χάρτης μένει όπως είναι, το ΠΑΣΟΚ κατοχυρώνει τη δεύτερη θέση. Αν όμως εμφανιστεί ένας νέος φορέας Τσίπρα με σοβαρή στελέχωση, κυβερνητικό αφήγημα και δυνατότητα να τραβήξει βουλευτές ή στελέχη από τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο, τότε η Χαριλάου Τρικούπη θα βρεθεί μπροστά στο ερώτημα που αποφεύγει: μπορεί να γίνει εναλλακτική εξουσία ή απλώς διαχειρίζεται τη θέση του δεύτερου;
Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ανησυχεί υπαρξιακά. Ένα κόμμα Τσίπρα θα μπορούσε να απορροφήσει ό,τι έχει απομείνει από την κοινωνική και πολιτική του ταυτότητα. Η Νέα Αριστερά επίσης θα πιεστεί, καθώς μεγάλο μέρος του ακροατηρίου της μπορεί να δει στον Τσίπρα ένα πιο αποτελεσματικό όχημα επιστροφής στο κεντρικό παιχνίδι.
Η Πλεύση Ελευθερίας πρέπει να ανησυχεί για την Καρυστιανού. Αν η νέα κίνηση καταφέρει να εκφράσει αυθεντικά την οργή για τα Τέμπη και τη δυσπιστία προς το σύστημα, τότε μπορεί να απορροφήσει μεγάλο τμήμα του αντισυστημικού, δικαιωματικού και τιμωρητικού ακροατηρίου που είχε κινηθεί προς τη Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Η Ελληνική Λύση, η Νίκη και η Φωνή Λογικής πρέπει να ανησυχούν αν ο Σαμαράς προχωρήσει. Ένας πρώην πρωθυπουργός με δεξιό, πατριωτικό προφίλ μπορεί να διεκδικήσει ψηφοφόρους που σήμερα κινούνται σε μικρότερα κόμματα δεξιά της ΝΔ, ειδικά αν το νέο σχήμα εμφανιστεί ως πιο «σοβαρή» και κυβερνητικά έμπειρη εκδοχή της διαμαρτυρίας.
