Ένα παλιό, ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο για το άσθμα και τις αλλεργίες ίσως αποκτήσει έναν απρόσμενο ρόλο στη μάχη κατά του καρκίνου. Νέα μελέτη της Northwestern Medicine, που δημοσιεύθηκε στο Nature Cancer, δείχνει ότι η μοντελουκάστη μπορεί να μπλοκάρει έναν μηχανισμό με τον οποίο ορισμένοι επιθετικοί όγκοι «παραπλανούν» το ανοσοποιητικό σύστημα και αντιστέκονται στην ανοσοθεραπεία. Το εύρημα είναι πολλά υποσχόμενο, αλλά παραμένει προκλινικό: δεν σημαίνει ότι το φάρμακο μπορεί σήμερα να χρησιμοποιηθεί ως αντικαρκινική θεραπεία.
Ένα κοινό φάρμακο που χορηγείται εδώ και χρόνια για το άσθμα και τις αλλεργίες φαίνεται να ανοίγει έναν νέο δρόμο στην προσπάθεια αντιμετώπισης ορισμένων από τους πιο δύσκολους καρκίνους.
Ο λόγος για τη μοντελουκάστη, δραστική ουσία που είναι γνωστή σε πολλούς ασθενείς με άσθμα ή αλλεργική ρινίτιδα. Σύμφωνα με νέα μελέτη της Northwestern Medicine, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Cancer, το φάρμακο μπορεί να μπλοκάρει ένα μόριο-κλειδί, το CysLTR1, το οποίο συνδέεται με τη φλεγμονή αλλά, όπως φαίνεται, αξιοποιείται και από τους όγκους για να αποδυναμώνουν την αντικαρκινική άμυνα του οργανισμού.
Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκονται τα ουδετερόφιλα, ένας τύπος λευκών αιμοσφαιρίων που υπό φυσιολογικές συνθήκες συμμετέχει στην άμυνα του οργανισμού. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένοι όγκοι μπορούν να «εκτρέπουν» τη λειτουργία τους, οδηγώντας στη δημιουργία ανοσοκατασταλτικών κυττάρων που βοηθούν τον καρκίνο να επιβιώνει και να αντιστέκεται στη θεραπεία.
Με απλά λόγια, ο όγκος δεν κρύβεται απλώς από το ανοσοποιητικό. Το αναδιαμορφώνει προς όφελός του.
Η ομάδα του καθηγητή Bin Zhang στο Northwestern έδειξε ότι όταν το CysLTR1 μπλοκάρεται είτε γενετικά είτε με φάρμακα όπως η μοντελουκάστη, η ανάπτυξη των όγκων επιβραδύνεται σε πειραματικά μοντέλα, ενώ η ανοσοθεραπεία φαίνεται να ανακτά μέρος της αποτελεσματικότητάς της. Τα πειράματα αφορούσαν μοντέλα για τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού, μελάνωμα, καρκίνο ωοθηκών, παχέος εντέρου και προστάτη.
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το μπλοκάρισμα του CysLTR1 φάνηκε να βοηθά ακόμη και σε όγκους που είχαν ήδη σταματήσει να ανταποκρίνονται στην ανοσοθεραπεία. Αυτό είναι κρίσιμο, επειδή η ανοσοθεραπεία έχει αλλάξει την ογκολογία τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν λειτουργεί σε όλους τους ασθενείς και όχι με την ίδια διάρκεια αποτελέσματος.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης ανθρώπινα ανοσοκύτταρα και δείγματα ανθρώπινων όγκων, βρίσκοντας ενδείξεις ότι η αυξημένη δραστηριότητα του CysLTR1 συνδέεται με χειρότερη επιβίωση και φτωχότερη ανταπόκριση στην ανοσοθεραπεία σε πολλούς τύπους καρκίνου.
Το εύρημα είναι σημαντικό και για έναν ακόμη λόγο: η μοντελουκάστη δεν είναι ένα νέο πειραματικό μόριο που χρειάζεται να περάσει από την αρχή όλη τη διαδρομή ανάπτυξης ενός φαρμάκου. Είναι ήδη εγκεκριμένο φάρμακο για άλλες ενδείξεις. Αυτό θεωρητικά μπορεί να επιταχύνει τη μετάβαση σε κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με καρκίνο, εφόσον οι ερευνητές επιβεβαιώσουν ότι ο μηχανισμός λειτουργεί και στον άνθρωπο.
Ωστόσο, εδώ βρίσκεται και το πιο σημαντικό «αλλά».
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η μοντελουκάστη θεραπεύει τον καρκίνο στους ανθρώπους. Τα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται από πειραματικά μοντέλα, ανθρώπινα κύτταρα και αναλύσεις ιστών ή δεδομένων ασθενών. Το επόμενο βήμα είναι οι καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές, ώστε να φανεί ποιοι ασθενείς θα μπορούσαν να ωφεληθούν, σε ποιες δόσεις, με ποιους συνδυασμούς και με ποιο προφίλ ασφάλειας.
Η προσοχή είναι απαραίτητη και για έναν ακόμη λόγο: η μοντελουκάστη, αν και χρησιμοποιείται ευρέως, δεν είναι αθώα. Ο FDA έχει απαιτήσει προειδοποίηση υψηλής σοβαρότητας για πιθανές σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες στην ψυχική υγεία, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών στη διάθεση, στη συμπεριφορά και αναφορών για αυτοκτονικό ιδεασμό ή πράξεις.
Γι’ αυτό και οι ειδικοί τονίζουν ότι κανείς δεν πρέπει να λάβει ή να αλλάξει θεραπεία με μοντελουκάστη χωρίς ιατρική καθοδήγηση — πόσο μάλλον για αντικαρκινικό σκοπό.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε ασθενείς, η ανακάλυψη θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια ευρύτερη νέα κατεύθυνση της ογκολογίας: όχι μόνο να ενεργοποιούμε τα Τ-κύτταρα μέσω ανοσοθεραπείας, αλλά και να αφαιρούμε τα «φρένα» που δημιουργεί το περιβάλλον του όγκου γύρω τους. Τα ουδετερόφιλα, που για χρόνια θεωρούνταν λιγότερο κεντρικοί παίκτες στην αντικαρκινική ανοσία, αναδεικνύονται πλέον σε κρίσιμο στόχο για την κατανόηση της αντίστασης στις θεραπείες.
Η υπόθεση της μοντελουκάστης, λοιπόν, δεν είναι μια ιστορία «θαυματουργού χαπιού». Είναι κάτι πιο ενδιαφέρον επιστημονικά: η πιθανότητα ένα γνωστό φάρμακο να χρησιμοποιηθεί με νέο τρόπο, ως συμπληρωματικός σύμμαχος της ανοσοθεραπείας, σε καρκίνους που σήμερα παραμένουν δύσκολοι.
Και αυτό, αν επιβεβαιωθεί στην κλινική πράξη, θα μπορούσε να έχει πραγματική σημασία.
