Τον σύνθετο ρόλο της βιταμίνης Β12 στον ανθρώπινο οργανισμό και ιδιαίτερα τη σχέση της με τον καρκίνο εξετάζει σε κείμενό του το Science Alert.
Παρότι η βιταμίνη Β12 θεωρείται εδώ και χρόνια απαραίτητη για την καλή υγεία, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η σχέση της με ορισμένες ασθένειες είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο πιστευόταν αρχικά.
Η βιταμίνη Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του οργανισμού. Συμβάλλει στη δημιουργία του DNA, στην προστασία των νεύρων μέσω της μυελίνης, καθώς και στην παραγωγή και ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επιπλέον, συμμετέχει σε σημαντικές διαδικασίες που αφορούν τα λιπαρά και τα αμινοξέα. Επειδή τα φυτά δεν παράγουν ούτε χρειάζονται τη βιταμίνη Β12, αυτή βρίσκεται φυσικά μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Για τον λόγο αυτό, άτομα που ακολουθούν αυστηρά φυτική διατροφή ή έχουν προβλήματα απορρόφησης θρεπτικών συστατικών παρουσιάζουν συχνά έλλειψη Β12.
Η ανεπάρκεια της βιταμίνης μπορεί να προκαλέσει έντονη κόπωση, αδυναμία συγκέντρωσης και προβλήματα γνωστικής λειτουργίας. Οι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν τη σχέση της με τον καρκίνο επειδή η Β12 παίζει καθοριστικό ρόλο στη σύνθεση και επιδιόρθωση του DNA. Η σοβαρή έλλειψή της φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τους μηχανισμούς με τους οποίους τα κύτταρα αντιγράφουν και αποκαθιστούν το γενετικό τους υλικό. Εφόσον ο καρκίνος συνδέεται άμεσα με βλάβες στο DNA, ορισμένοι ερευνητές υπέθεσαν ότι η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων Β12 ίσως προστατεύει από γενετική αστάθεια και, συνεπώς, από την ανάπτυξη καρκίνου.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα των μελετών δεν είναι ξεκάθαρα. Ορισμένες έρευνες έδειξαν ότι ασθενείς με πολύ υψηλά επίπεδα Β12 στο αίμα παρουσίαζαν αυξημένη συχνότητα εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου, όπως καρκίνου του πνεύμονα, του μαστού, του οισοφάγου και του παχέος εντέρου. Έτσι, τόσο τα υπερβολικά χαμηλά όσο και τα υπερβολικά υψηλά επίπεδα Β12 έχουν συσχετιστεί με καρκινικές παθήσεις.
Παρά τη σύνδεση αυτή, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν έχει αποδειχθεί πως η Β12 προκαλεί καρκίνο. Είναι πιθανό να συμβαίνει το αντίθετο: ο ίδιος ο καρκίνος να επηρεάζει τα επίπεδα της βιταμίνης στο σώμα. Ένα σημαντικό πρόβλημα στις έρευνες είναι ότι συχνά μετρώνται δύο διαφορετικά πράγματα: η ποσότητα Β12 που καταναλώνει κάποιος μέσω της διατροφής και η ποσότητα που κυκλοφορεί στο αίμα του. Τα δύο αυτά στοιχεία δεν ταυτίζονται απαραίτητα, επειδή τα επίπεδα της βιταμίνης στο αίμα επηρεάζονται και από τον τρόπο με τον οποίο το σώμα την αποθηκεύει, τη χρησιμοποιεί και τη μεταφέρει.
Το ήπαρ αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες Β12, ενώ ορισμένοι καρκίνοι, ιδιαίτερα οι καρκίνοι του ήπατος ή οι επιθετικοί μεταστατικοί καρκίνοι, μπορούν να διαταράξουν τη φυσιολογική αποθήκευση και μεταφορά της βιταμίνης. Επίσης, κάποιοι όγκοι φαίνεται ότι αυξάνουν την παραγωγή πρωτεϊνών που μεταφέρουν τη Β12 στο αίμα. Έτσι, τα αυξημένα επίπεδα Β12 ίσως αποτελούν σύμπτωμα της ασθένειας και όχι την αιτία της.
Μια μεγάλη μελέτη του 2026 σε περισσότερους από 37.000 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου έδειξε ότι τα πολύ υψηλά επίπεδα Β12 σχετίζονταν με χειρότερη επιβίωση. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν απέδειξαν αιτιώδη σχέση, αλλά πρότειναν ότι η Β12 μπορεί να λειτουργεί ως βιοδείκτης επιθετικής νόσου. Παρόμοια, μια ανασκόπηση ερευνών του 2022 κατέληξε ότι δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις πως η αυξημένη πρόσληψη ή τα συμπληρώματα Β12 προκαλούν άμεσα καρκίνο.
Άλλη μελέτη του 2024 στο Βιετνάμ διαπίστωσε μια «σχέση σχήματος U»: τόσο η πολύ χαμηλή όσο και η πολύ υψηλή πρόσληψη Β12 συνδέονταν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, ενώ τα μεσαία επίπεδα φαίνονταν ασφαλέστερα. Παρ’ όλα αυτά, η έρευνα είχε περιορισμούς, επειδή βασίστηκε σε ερωτηματολόγια διατροφής και μπορούσε να εντοπίσει μόνο συσχετίσεις, όχι άμεσες αιτίες.
Συνολικά, η σχέση μεταξύ βιταμίνης Β12 και καρκίνου παραμένει ασαφής. Οι επιστήμονες συνεχίζουν να ερευνούν αν η Β12 συμβάλλει στην εμφάνιση της νόσου, αν αποτελεί συνέπειά της ή αν συμβαίνουν και τα δύο. Εκείνο που φαίνεται βέβαιο είναι ότι, όπως σε πολλές πτυχές της ζωής, τόσο η υπερβολή όσο και η έλλειψη μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα. Η ισορροπία και η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων βιταμίνης Β12 αποτελούν πιθανότατα την ασφαλέστερη προσέγγιση.
Με πληροφορίες από: Sciencealert.com , aacrjournals.org
