Μια νέα γενιά ραδιενεργών φαρμάκων υπόσχονται να φέρουν μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση του καρκίνου, ωστόσο εάν «απογειωθούν» θα τεθεί θέμα όσον αφορά στην «πρώτη ύλη» για την παραγωγή τους – και τα πυρηνικά απόβλητα θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο όσον αφορά στην κάλυψη αυτής της ανάγκης, σύμφωνα με δημοσίευμα του New Scientist.
Ομάδα ερευνητών υπό τον Χάουαρντ Γκρίνγουντ στο UKNNL (United Kingdom National Nuclear Laboratory) εργάζεται πάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο – την αναζήτηση κατάλληλης «πρώτης ύλης» σε πυρηνικά απόβλητα και διύλισής της. Άλλοι την ψάχνουν σε κατάλοιπα του Ψυχρού Πολέμου (υλικό από προγράμματα πυρηνικών όπλων) ή σε παλιές ιατρικές συσκευές. «Πραγματικά βλέπουμε τις μεγάλες φαρμακευτικές να επενδύουν δισεκατομμύρια σε αυτό» λέει ο Σβεν βαν ντεν Μπέργκε, διευθύνων σύμβουλος της βελγικής PanTera.
Η νέα τάση όσον αφορά στη χρήση ραδιενέργειας στα ιατρικά κέντρα είναι το αποκαλούμενο RLT (radioligand therapy), και το κύριο πλεονέκτημά της είναι πως αντιμετωπίζει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ακτινοθεραπείας/ ραδιοθεραπείας, που δεν είναι άλλο από την πρόκληση ζημιάς και σε υγιή κύτταρα, πέρα από τους όγκους. Η κεντρική ιδέα είναι πως «δένεται» ένα ραδιενεργό άτομο σε ένα μόριο ονόματι συνδέτης ή προσδέτης, και μετά αναζητά και «κολλάει» πάνω σε καρκινικά κύτταρα. Με αυτόν τον τρόπο τα φάρμακα παρέχουν «πλήγμα ακριβείας» με λιγότερες παρενέργειας.
Η προσέγγιση αυτή κέρδισε πολύ έδαφος το 2017, όταν η Novartis λάνσαρε το Lutathera, ένα φάρμακο όπου το λουτέτιο-177 προσδένεται σε ένα πεπτίδιο το οποίο στοχεύει γαστρεντερικά καρκινικά κύτταρα. Το 2022 η εταιρεία παρουσίασε άλλο ένα φάρμακο που βασιζόταν στο lutetium-177 ονόματι Pluvicto, για τον καρκίνο του προστάτη. «Έδειξαν πως τα στοχευμένα ραδιοφαρμακευτικά μπορούν να αναπτυχθούν, να εγκριθούν και να παραχθούν σε κλίμακα» είπε η Σόφι Λετουρνέλ της γαλλικής Orano Med.
Τα δύο φάρμακα αυτά είχαν τεράστια επιτυχία, και πολλές άλλες φαρμακευτικές ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο. Η επόμενη γενιά αυτών των φαρμάκων έχει ελαφρώς άλλη φιλοσοφία: Το λουτέτιο-177 αποσυντίθεται εκπέμποντας σωματίδια βήτα, και μπορεί να χρειαστούν εκατοντάδες για να σκοτώσουν ένα κύτταρο. Από την άλλη τα ισότοπα που παράγουν βαρύτερα, πιο αργά σωματίδια άλφα μπορούν να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με μόλις 10 πλήγματα. Ως εκ τούτου πλέον οι προσπάθειες εστιάζονται σε φάρμακα με διάφορα ισότοπα που εκπέμπουν σωματίδια άλφα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα ισότοπα είναι σπανιότερα και δυσκολότερα στην παραγωγή.
Η καλύτερη επιλογή για τέτοιες θεραπείες είναι το ακτίνιο-225. Είναι παρόμοιο από χημικής άποψης με το λουτέτιο, καθιστώντας ευκολότερη την πρόσδεση στα σωματίδια που χρησιμοποιούνται στα Lutathera και Pluvicto. Όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, κλινικές δοκιμές βρίσκονται ήδη στις τελικές τους φάσεις. Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι πως όταν το ακτίνιο-225 αποσυντίθεται παράγει μια σειρά από «παιδιά», που με τη σειρά τους εκπέμπουν συλλογικά σωματίδα άλφα και βήτα, εν δυνάμει καθιστώντας τα πιο φονικά.
Σύμφωνα με τον βαν ντεν Μπέργκε η ζήτηση για το ακτίνιο-225 είναι τόσο μεγάλη που θεωρείται «το πιο ακριβό υλικό στον κόσμο». Η παγκόσμια παραγωγή είναι κάτω από 0,1 milligram ανά έτος, και πρέπει να πολλαπλασιαστεί (πάνω από 1.000 φορές) αν είναι να καλύπτονται εκατοντάδες χιλιάδες ασθενείς ανά τον κόσμο, σύμφωνα με υπολογισμούς του Ρίτσαρντ Ζίμερμαν, αναλυτή της Chrysalium Consulting στη Γαλλία.
Υπάρχουν τρεις τρόποι παραγωγής: Κάποιες εταιρείες βασίζονται σε παλιές πηγές/ μέσα βραχυθεραπείας, με εξαγωγή και επεξεργασία ραδίου από αυτές που οδηγούν στην παραγωγή ακτινίου-225. H δεύτερη προσέγγιση έχει να κάνει με το ουράνιο-233: Το 1955 οι ΗΠΑ είχαν κάνει δοκιμή βόμβας με ουράνιο-233 στη Νεβάδα, η οποία κρίθηκε ανεπιτυχής. Τις επόμενες δεκαετίες περίπου δύο τόνοι ουρανίου-233 ήταν αποθηκευμένοι στο Oak Ridge National Laboratory στο Τενεσί, όπου ακολούθησε σταδιακή αποσύνθεση σε άλλα στοιχεία, περιλαμβανομένου θορίου-229. Κάθε μήνα η TerraPower Isotopes στην Ουάσινγκτον παίρνει μερικές εκατοντάδες milligram θορίου-229 που αποσυντίθεται σε ακτίνιο-225 και άλλα ισότοπα. Η εταιρεία συλλέγει ακτίνιο-225 κάθε εβδομάδα και το στέλνει σε πελάτες από τα τέλη του 2024. Η TerraPower συνεργάζεται επίσης με την PanTera, η οποία έχει αναπτύξει μια τρίτη μέθοδο, που αξιοποιεί τα απομεινάρια ραδιενεργών ορυκτών από το ορυχείο Σινκολόμπουε στην Αφρική: Σε αυτά περιλαμβάνονται 100 γραμμάρια καθαρού ραδίου-226, που επαρκούν (εφόσον υπάρχει πλέον η απαιτούμενη τεχνολογία) για 450.000 δόσεις ακτινίου-225 ετησίως.
Άλλη μια επιλογή είναι ο μόλυβδος-212, που έχει μικρότερη διάρκεια ημιζωής, οπότε η ραδιενέργεια χάνεται από τους ασθενείς πιο γρήγορα μετά τη θεραπεία- ωστόσο η συγκεκριμένη «οδός», αν και πολλά υποσχόμενη, θεωρείται ότι έχει ακόμα χρόνια δοκιμών μπροστά της.
