Χρόνια τώρα παρατηρώ τον τρόπο και την ταχύτητα με την οποία ο γιόγκα αλλάζει πρόσωπο. Όχι ότι αυτό είναι κάτι καινούργιο ή κάτι κακό. Η πρακτική πάντα προσαρμοζόταν και εξελισσόταν ανάλογα με την εποχή. Αυτό, όμως, που με προβληματίζει στο εδώ και τώρα, είναι ποια κίνητρα καθοδηγούν αυτήν την αλλαγή. Νιώθω ότι η πρακτική διαμορφώνεται λιγότερο από έναν ανώτερο σκοπό και περισσότερο από τις ανάγκες της αγοράς. Λιγότερο από την αναζήτηση της αλήθειας και περισσότερο από τις τάσεις.
Μην παρεξηγηθώ: δεν εξαιρώ τον εαυτό μου και ξέρω πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι να επιβιώσεις σε ένα τόσο ανταγωνιστικό περιβάλλον όσο αυτό που ζούμε σήμερα. Όμως, δεν μπορώ να μην παρατηρήσω (και είμαι σίγουρη ότι το βλέπετε κι εσείς) ότι μέσα σε λίγα χρόνια είδαμε τον γιόγκα να παίρνει πολλές διαφορετικές μορφές: από fitness και θεραπεία, μέχρι επιστήμη της κίνησης και εργαλείο για “υλοποίηση” στόχων. Είναι σαν να αντιμετωπίζουμε την πρακτική ως εμπόρευμα το οποίο, προκειμένου να παραμείνει κερδοφόρο, χρειάζεται συνεχώς ανανέωση και rebranding.
Αρκεί να προσέξει κανείς πόσες διαφημίσεις χρησιμοποιούν πλέον την πρακτική γιόγκα για να προωθήσουν από ρούχα και σαμπουάν μέχρι δημητριακά και γιαούρτια. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο που παρουσιάζεται η πρακτική: αποκλειστικά ως μια αισθητική ευζωίας ή ένα “εργαλείο” για φωτογενή ευλυγισία. Αυτή η επιφανειακή απεικόνιση ριζώνει σταδιακά στη συνείδηση των ανθρώπων που δεν έχουν προηγούμενη επαφή με τον γιόγκα. Έτσι, φτάνουν στα γυμναστήρια και στις σχολές αναζητώντας αυτό ακριβώς που είδαν στην οθόνη τους: ένα προϊόν κατανάλωσης.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ότι οι ιστορίες αλλάζουν. Το πρόβλημα είναι ότι τα δευτερεύοντα οφέλη παίρνουν, αθόρυβα (;), τη θέση του κύριου, βαθύτερου στόχου. Όταν το μόνο κίνητρο είναι το κέρδος, τότε η πρακτική από «δρόμος για την υπέρβαση του εαυτού» γίνεται «τρόπος καλοπιάσματος του εαυτού». Αντί η πρακτική να ελέγχει το εγώ μας, το ταΐζει, ανταλλάσσοντας την εσωτερική απελευθέρωση με την πρόσκαιρη ικανοποίηση.
Θα μου πείτε: «Μα δεν αναζητούν όλοι την απελευθέρωση». Αλήθεια είναι αυτό! Πολλοί από εμάς ξεκινήσαμε αναζητώντας απλώς έναν τρόπο να γυμναστούμε ή να χαλαρώσουμε. Όμως, ενώ υπάρχουν τόσες άλλες υπέροχες επιλογές για να πετύχουμε αυτά τα πολύτιμα πράγματα, είναι κρίμα να μειώνουμε ολόκληρη την επιστήμη του γιόγκα περιορίζοντάς τον μόνο σε αυτά. Είναι πραγματικά κρίμα να τον ανασχεδιάζουμε προκειμένου να μας προσφέρει κάτι να καταναλώσουμε, ενώ μπορεί να μας δείξει έναν δρόμο στην αφύπνιση.
Εδώ γεννιέται ένα κρίσιμο ερώτημα για όλους εμάς που διδάσκουμε: Ποια είναι η δική μας στάση απέναντι σε αυτή την παραποίηση; Είμαστε διατεθειμένες/οι να αντισταθούμε, υπερασπιζόμενες/οι το βάθος της πρακτικής, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα «ξεβολέψουμε» το κοινό μας; Ή μήπως, στην ανάγκη μας να κρατήσουμε τις τάξεις μας γεμάτες, παρέχουμε απλώς αυτό που μας ζητείται;
Σε μια εποχή που οι δασκάλες/οι αναγκάζονται να «χορεύουν» στον ρυθμό των Reels και του TikTok μόνο και μόνο για να παραμείνουν ορατές/οί, νιώθω ότι έχουμε καταλήξει να συγχέουμε την αξία με την απήχηση και τη γνώση με την παράσταση. Επιτρέπουμε σε αυτό το αρχαίο σύστημα να γίνει έρμαιο στα χέρια αυτών που ελέγχουν την προσοχή μας.
Τι απέγινε το αρχικό απελευθερωτικό όραμα που βασίζεται στη Vairagya (μη-προσκόλληση) ή η υπέρβαση του εγώ που διδάσκουν η Gītā και ο Patañjali; Μήπως παραγκωνίστηκαν γιατί «δεν πουλάνε»; Οι δυνάμεις της αγοράς ενισχύουν μια μορφή γιόγκα που προστατεύει το εγώ μας, μετατρέποντας τη βαθιά φιλοσοφία σε τρόπο πλουτισμού και το σύστημα του Patañjali σε ένα απλό πρόγραμμα γυμναστικής.
Μέσα στη δίνη όλων αυτών, είναι εύκολο να ξεχάσουμε ότι ο γιόγκα παραμένει αυτό που ήταν πάντα: ένας καθρέφτης που μας δείχνει ποιοι πραγματικά είμαστε, όσο άβολο κι αν είναι αυτό που βλέπουμε. Το ερώτημα που θέτω συχνά και στον εαυτό μου είναι: είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε αυτή την “ενόχληση” της αλήθειας μας ή προτιμάμε την ασφάλεια μιας ευχάριστης κατανάλωσης, παρά το κόστος που αυτή μπορεί να έχει;
Μαρία Χρυσοχεράκη
(Για κάθε πληροφορία, ερώτηση ή διευκρίνιση μπορείτε να επικοινωνείτε με τη Μαρία Χρυσοχεράκη fb: Maria Hrisoheraki, insta: pureyoga_mariahrisoheraki ή στο [email protected])
