Το Ιράν έχει πάρει φωτιά και οι εικόνες που έρχονται στη δημοσιότητα τις τελευταίες ημέρες δείχνουν με σαφήνεια πως οι πολίτες έχουν ξεσηκωθεί μαζικά και με πάθος.Ταυτόχρονα, όμως, εξίσου ξεκάθαρη είναι και η παρουσία των γυναικών στην πρώτη γραμμή της εξέγερσης, της κοινωνικής και πολιτικής αμφισβήτησης.
Οι γυναίκες, τα νεαρά κορίτσια με ακάλυπτο το κεφάλι, με κομμένα μαλλιά και με συνθήματα που αμφισβητούν ανοιχτά τη θεοκρατική εξουσία δεν αποτελούν πλέον απλώς μέρος των διαδηλώσεων· αποτελούν τον πυρήνα τους. Η συμμετοχή τους είναι μαζική, συνειδητή και πολιτικά στοχευμένη, προσδίδοντας στο κύμα διαμαρτυρίας έναν χαρακτήρα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας μεμονωμένης κοινωνικής διεκδίκησης.
Οι 20χρονες Ιρανές κυρίως, είναι αυτές που έχουν γίνει ένας ζωντανός κινητήριος μοχλός της αμφισβήτησης απέναντι στην ιρανική κυβέρνηση, γιατί είναι οι γενιές -περίπου το 70% του πληθυσμού του Ιράν έχει γεννηθεί μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979- που δεν συμμερίζονται τις αξίες και τα ιδεολογικά πρότυπα του θεοκρατικού καθεστώτος και απαιτούν ελευθερία, δημοκρατία, κοινωνική ισότητα και ριζική πολιτική αλλαγή.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αντίσταση των γυναικών και των κοριτσιών ξεκίνησε δυναμικά το 2022 στο Ιράν με αφορμή τον θάνατο της 22χρονης Mahsa Amini, μετά τη σύλληψή της από την περιβόητη «αστυνομία ηθών» με την κατηγορία της μη συμμόρφωσης με τον υποχρεωτικό ενδυματολογικό κώδικα.
Η Mahsa Amini πέθανε υπό κράτηση, καθώς υποστηρίζεται ότι κακοποιήθηκε και ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου, και ο θάνατός της λειτούργησε ως καταλύτης για ένα πανεθνικό κύμα διαδηλώσεων για πάνω από τέσσερις μήνες. Τέσσερις μήνες όπου το ιρανικό καθεστώς επέβαλε σκληρή καταστολή, κατά την οποία σκοτώθηκαν περισσότεροι από 500 άνθρωποι και συνελήφθησαν πάνω από 19.400 άτομα. Τότε η κυβέρνηση στο Ιράν κατάφερε να περιορίσει το κίνημα των γυναικών —και όχι μόνο— με το όνομα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» από τους δρόμους, αλλά δεν κατάφερε να τερματίσει τον αγώνα των γυναικών για τα δικαιώματά τους.
Και αυτό αποδεικνύεται τα τελευταία τρία χρόνια, καθώς η ιρανική κοινωνία έχει γίνει μάρτυρας της σχεδόν καθημερινής εμφάνισης νέων μορφών διαμαρτυρίας των γυναικών, οι οποίες εμφανίζονται χωρίς χιτζάμπ σε πανεπιστήμια και δημόσιους χώρους, συμμετέχουν σε αθλητικές διοργανώσεις όπως μαραθωνίους χωρίς μαντήλι και προχωρούν ακόμη και σε πράξεις δημόσιας γυμνότητας, όπως η Αχού Νταριάεϊ στο Πανεπιστήμιο Αζάντ της Τεχεράνης.
Σήμερα λοιπόν οι γυναίκες συνεχίζουν τον αγώνα τους και εντείνουν την αντίστασή τους, καθώς μπαίνουν μπροστά και αντιστέκονται σθεναρά, παρά το γεγονός ότι αρκετές εκτελούνται εν ψυχρώ, πυροβολούνται στο κεφάλι, γιατί μάχονται για τα δικαιώματα που έχουν στερηθεί δεκαετίες.
Οι εικόνες γυναικών να καίνε τη φωτογραφία του Αλί Χαμενεΐ και να ανάβουν τσιγάρο είναι μια συμβολική κίνηση, καθώς το κάπνισμα είναι μια δραστηριότητα που επί μακρόν ήταν περιορισμένη ή στιγματισμένη για τις γυναίκες στην ιρανική κοινωνία. Μέσα από αυτή τη χειρονομία, οι διαδηλώτριες δεν επιδιώκουν να δώσουν “έμφαση” στο κάπνισμα αλλά να διατρανώσουν ότι απορρίπτουν την πολιτικοθρησκευτική εξουσία του καθεστώτος όσο και τους αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες που επιβάλλονται, ισοπεδώνοντας τις γυναίκες.
Γιατί όπως σημειώνουν διεθνείς αναλυτές, οι γυναίκες που διαδηλώνουν σήμερα στο Ιράν δεν περιορίζουν τα αιτήματά τους στο ζήτημα της μαντίλας ή το ενδυματολογικό στοιχείο. Το κίνημα με σύνθημα «Γυναίκα – Ζωή – Ελευθερία», που ακούγεται ξανά στους δρόμους τις τελευταίες ημέρες, συμπυκνώνει ένα ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό όραμα. Πρόκειται για μια συνολική αμφισβήτηση της θεοκρατικής διακυβέρνησης, της συστηματικής καταπίεσης και της έλλειψης θεμελιωδών ελευθεριών και η γυναικεία αντίσταση λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής, παρασύροντας νεολαία, εργαζομένους και άνδρες διαδηλωτές.
Την ίδια στιγμή, το κόστος της συμμετοχής τους στις διαδηλώσεις είναι βαρύ. Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία ανθρωπιστικών οργανώσεων, εκατοντάδες γυναίκες έχουν συλληφθεί τις τελευταίες ημέρες, ενώ δεν λείπουν οι καταγγελίες για κακομεταχείριση, βασανιστήρια και σεξουαλική βία κατά την κράτηση.
Το βέβαιο είναι ότι η σημερινή συγκυρία έχει ήδη μεταβάλει καθοριστικά το κοινωνικό τοπίο του Ιράν. Ανεξάρτητα από την άμεση έκβαση των διαδηλώσεων, η δημόσια αμφισβήτηση της εξουσίας από τις γυναίκες έχει σπάσει ένα ταμπού δεκαετιών, και η εικόνα των Ιρανών που διαδηλώνουν χωρίς φόβο, με αιχμή τις γυναίκες, δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση, αλλά μια νέα πολιτική πραγματικότητα…
