Καναδάς – Ιουστίνη Φραγκούλη-Αργύρη
*
Το δημοψήφισμα του Οκτωβρίου του 2026 στην Αλμπέρτα κατέληξε σε μια ξεκάθαρη νίκη της καναδικής ομοσπονδιακής ενότητας. Περίπου το 76% των ψηφοφόρων ψήφισε υπέρ της παραμονής της Αλμπέρτα στον Καναδά, ενώ μόλις το 23-24% υποστήριξε την έναρξη της νομικής διαδικασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα μελλοντικό δεσμευτικό δημοψήφισμα για την απόσχιση. Το αποτέλεσμα δεν ήταν οριακό, αλλά συντριπτικό, αποδεικνύοντας ότι παρά τις έντονες επικρίσεις προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της επαρχίας εξακολουθεί να θεωρεί ότι το μέλλον της βρίσκεται εντός του καναδικού κράτους.
Το αποτέλεσμα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Αλμπέρτα θεωρείται εδώ και δεκαετίες μία από τις επαρχίες με τα σοβαρότερα παράπονα απέναντι στην Οτάβα. Πολλοί κάτοικοι της δυτικής καναδικής επαρχίας πιστεύουν ότι οι ομοσπονδιακές πολιτικές για την ενέργεια, το περιβάλλον, τη φορολογία και την πολιτική εκπροσώπηση δεν ανταποκρίνονται στα συμφέροντα του τόπου τους.
Ωστόσο, το δημοψήφισμα απέδειξε ότι η δυσαρέσκεια προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν μεταφράζεται αυτόματα σε υποστήριξη της απόσχισης της επαρχίας από τον Καναδά. Αντίθετα, πολλοί ψηφοφόροι φαίνεται να κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το οικονομικό και πολιτικό κόστος της ανεξαρτησίας θα ήταν μεγαλύτερο από οποιοδήποτε πιθανό όφελος. Οι ανησυχίες σχετικά με το εμπόριο, τις επενδύσεις, τη διεθνή εκπροσώπηση και τη μακροπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη σαρωτική νίκη του στρατοπέδου της παραμονής στην καναδική ομοσπονδιακή ομπρέλα.
Σημαντικός παράγοντας στην έκβαση της αναμέτρησης ήταν η παρέμβαση του Μαρκ Κάρνεϊ , πρωθυπουργού του Καναδά. Ο Κάρνεϊ υποστήριξε σταθερά ότι η απόσχιση θα δημιουργούσε αβεβαιότητα και διχασμό, αποδυναμώνοντας τόσο την Αλμπέρτα όσο και τον Καναδά συνολικά. Κατά τη διάρκεια της πολιτικής εκστρατείας κάλεσε τους πολίτες να ψηφίσουν σαν να σκέφτονταν πως «το μέλλον του Καναδά εξαρτάται από αυτό», παρουσιάζοντας το δημοψήφισμα ως μια απόφαση που ξεπερνούσε τα στενά επαρχιακά όρια. Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, χαρακτήρισε την ψήφο των πολιτών της Αλμπέρτα ως μια ξεκάθαρη επιλογή υπέρ της ενότητας και τόνισε τον κεντρικό ρόλο της πλούσιας σε κοιτάσματα επαρχίας στην ενεργειακή και οικονομική ανάπτυξη της χώρας.
Το δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε επίσης σε μια περίοδο έντονου καναδικού πατριωτισμού. Οι εμπορικές διαμάχες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι ανησυχίες σχετικά με την εξωτερική πίεση που δέχεται ο Καναδάς ενίσχυσαν την αντίληψη ότι η εθνική ενότητα προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και πολιτική ισχύ από την αυτονόμηση της επαρχίας. Υπό αυτές τις συνθήκες, πολλοί ψηφοφόροι θεώρησαν ότι η παραμονή στον Καναδά αποτελούσε την ασφαλέστερη επιλογή.
Το αποτέλεσμα της Αλμπέρτα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για το Κεμπέκ. Παρότι το κίνημα ανεξαρτησίας του Κεμπέκ βασίζεται κυρίως σε ζητήματα γλώσσας, πολιτισμού και εθνικής ταυτότητας, ενώ το αντίστοιχο κίνημα της Αλμπέρτα στηρίζεται περισσότερο σε οικονομικά και πολιτικά παράπονα, υπάρχουν ορισμένα κοινά συμπεράσματα.
Πάνω απ’ όλα, το δημοψήφισμα έδειξε ότι όταν οι ψηφοφόροι καλούνται να αξιολογήσουν τις πρακτικές συνέπειες της απόσχισης, συχνά δίνουν προτεραιότητα στη σταθερότητα και την οικονομική ασφάλεια. Δημοσκοπήσεις πριν από το δημοψήφισμα έδειχναν ότι σημαντικές πλειοψηφίες τόσο στην Αλμπέρτα όσο και στο Κεμπέκ προτιμούσαν την παραμονή της εν λόγω επαρχίας στον Καναδά.
Η σύγκριση με τα δημοψηφίσματα του Κεμπέκ είναι αποκαλυπτική. Το 1980 περίπου 60% των Κεμπεκουά ψήφισαν κατά της ανεξαρτησίας, ενώ το 1995 το στρατόπεδο του «Όχι» επικράτησε οριακά με 50,6% έναντι 49,4%. Σε αντίθεση με τα εξαιρετικά αμφίρροπα αποτελέσματα του Κεμπέκ, το 76% της Αλμπέρτα υπέρ της παραμονής αποτελεί μια σαφή και αδιαμφισβήτητη εντολή.
Συμπερασματικά, το δημοψήφισμα της Αλμπέρτα δεν ήταν απλώς μια επαρχιακή ψηφοφορία, αλλά μια δοκιμασία της καναδικής ενότητας. Η απόρριψη της πορείας προς την απόσχιση από περίπου τρεις στους τέσσερις ψηφοφόρους συνιστά σημαντική πολιτική νίκη για τον Μαρκ Κάρνεϊ και για το καναδικό ομοσπονδιακό σύστημα. Αν και το Κεμπέκ έχει διαφορετική ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα, το αποτέλεσμα της Αλμπέρτα υποδηλώνει ότι τα επιχειρήματα υπέρ της οικονομικής σταθερότητας, της πολιτικής ασφάλειας και της εθνικής συνοχής εξακολουθούν να έχουν μεγάλη απήχηση στους Καναδούς ψηφοφόρους.
Εάν το Κεμπέκ οδηγηθεί σε ένα τρίτο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία (μια και έχουμε κυβέρνηση μειοψηφίας) του αποσχιστικού κόμματος του Κεμπέκ, η περίπτωση της Αλμπέρτα θα αποτελέσει ένα σημαντικό παράδειγμα του πώς οι περιφερειακές δυσαρέσκειες δεν οδηγούν αναγκαστικά στην απόσχιση, αλλά μπορούν να εκφραστούν και να αντιμετωπιστούν μέσα στο πλαίσιο ενός ενωμένου Καναδά.
