Διαβάζοντας κάποιος την Ιδρυτική Διακήρυξη του νέου κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», αντιλαμβάνεται αμέσως ότι μια ακόμα διακήρυξη έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά αλυσίδα διακηρύξεων και λεκτικών υποσχέσεων, στην οποία λέξεις όπως «δικαιοσύνη», «αξιοπρέπεια», «διαφάνεια», «αξιοκρατία», χρησιμοποιούνται σαν να είναι αυτάρκεις και αυτοδύναμες, σαν από μόνες τους να φέρουν νόημα και δύναμη, σαν αρκεί να τις προφέρει ή να τις γράψει κανείς για να αρχίσουν να ισχύουν!
Τούτο δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε αθώο, ακολουθεί την πεπατημένη παθολογία της δημόσιας ζωής της χώρας μας, σύμφωνα με την οποία αρκεί να διακηρύξει κάποιος κάτι για να έχει (πολιτική) υπόσταση. Γι’ αυτό ο Σωκράτης δεν διακήρυσσε αλλά, αντιθέτως, ρωτούσε και μάλιστα τα ερωτήματά του είχαν χειρουργική ακρίβεια γιατί γνώριζε ότι πίσω από τις λέξεις συνήθως κρυβόταν το κενό. Πιθανόν λοιπόν, αν διάβαζε την Ιδρυτική Διακήρυξη του κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» να μη ρωτούσε για στόχους, για μέτρα ή για προθέσεις. Θα ρωτούσε όμως σίγουρα: «Τι εννοείτε;». Κι εκεί θα άρχιζε το πρόβλημα!
Η ιδρυτική διακήρυξη, όπως αναφέρεται σε αυτή, αντλεί την οντολογική της ενέργεια αλλά και την υπόστασή της από ένα τραγικό δυστύχημα. Στο σημείο ακριβώς αυτό εντοπίζεται ίσως η πιο επικίνδυνη πλάνη τού εγχειρήματος της δημιουργίας του νέου πολιτικού σχηματισμού, η οποία δεν είναι άλλη από τη μετατροπή της τραγωδίας σε πολιτικό θεμέλιο. Όμως, η πολιτική δεν θεμελιώνεται ούτε στο πάθος, προσωπικό ή συλλογικό, ούτε στην παρόρμηση ή έστω στην μεσσιανική καλή πρόθεση. Θεμελιώνεται αποκλειστικά και μόνο στην ορθολογική σκέψη. Η μεταβολή του υπαρξιακού πόνου και της οργής σε πολιτική πλατφόρμα προδίδει, στην περίπτωση αυτή, μια σαφή σύγχυση εννοιών αλλά και επιδιωκόμενων στοχεύσεων.
Η μετατροπή της οδύνης σε ηθικό σύμβολο γίνεται συνειδητά και στοχευμένα προκειμένου να νομιμοποιηθεί ο νέος πολιτικός σχηματισμός και να οικοδομήσει την αξιοπιστία του πάνω στο συναίσθημα, χωρίς ίσως να νιώθει την ανάγκη και την απαίτηση της πολιτικής αυτογνωσίας, η οποία είναι εκ των πραγμάτων απαραίτητη για ένα τέτοιου είδους εγχείρημα. Τούτο, θα μπορούσε να ισχυριστεί εύλογα κανείς, είναι ακριβώς ο ορισμός του λαϊκισμού, όχι του επιδεικτικού και του ακατέργαστου, αλλά του επιτηδευμένου και του λεπτοδουλεμένου, αυτού που ενδύεται τεχνηέντως τα ρούχα της ηθικής υπεροχής για να αποφύγει την κριτική.
Σχεδόν όλες οι ιδρυτικές διακηρύξεις των -συνήθως θνησιγενών- κομμάτων στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών, διατυπώνουν εύγλωττα ότι ξεκινούν χωρίς τα “βαρίδια” του παρελθόντος. Το ίδιο έγινε και με την Ιδρυτική Διακήρυξη της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» καθόσον, προφανώς, δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι τα βαρίδια δεν κατοικούν στα κόμματα αλλά στη νοοτροπία! Και η νοοτροπία αλλάζει όταν αλλάζει η σκέψη, όχι όταν αλλάζουν τα πρόσωπα ή τα ονόματα των πολιτικών φορέων.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, της διακήρυξης των είκοσι σημείων – στόχων, στην οποία γίνονται αόριστες αναφορές σε «ιδιοτελείς πολιτικούς» χωρίς να ονομάζονται, σε «ισχυρούς δανειολήπτες» χωρίς να ονομάζονται, σε «προνόμια» χωρίς να ονομάζονται, αυτή η νοοτροπία συνεχίζεται με θρησκευτική ευλάβεια και με την ίδια αφαιρετική αοριστολογία που χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για μην πει κανείς τίποτα θέλοντας να φανεί ότι τα λέει όλα. Η αοριστολογία δεν είναι ατέλεια του κειμένου, είναι η ουσία του! Υπό αυτή την οπτική, ολόκληρο το κείμενο των είκοσι στόχων αποτελεί από μόνο του ένα σημαντικό βαρίδι. Τα “μέτρα” και οι “προτεραιότητες” που αναγράφει δεν αποτελούν τίποτα άλλο παρά διοικητικές επιθυμίες, οι οποίες είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συντριβούν ατάκτως στην πρώτη τους επαφή με την πραγματικότητα. Την πραγματικότητα της πολιτικής, της κοινωνίας, της οικονομίας, των διεθνών υποχρεώσεων.
Ο πολιτισμός μας δεν ξεκίνησε ποτέ από στόχους αλλά από ερωτήματα. Τι είναι δίκαιο; Τι είναι καλό; Τι είναι κοινωνία; Τι είναι Δημοκρατία; Κανένα από τα ερωτήματα αυτά δεν τίθεται στο κείμενο της Ιδρυτικής Διακήρυξης. Η χώρα μας δεν υποφέρει από έλλειψη καλών προθέσεων, υποφέρει από έλλειψη ορθολογικής σκέψης με ανθρωποκεντρικό πολιτικό προσανατολισμό.
Ένα κίνημα λοιπόν, που γεννήθηκε με αφετηρία τον πόνο χωρίς τη σκέψη και τον προσανατολισμό αυτό δεν είναι ελπίδα αλλά η τέλεια διατύπωση αυτού που ο τόπος μας παράγει με εκπληκτική σταθερότητα. Καλές προθέσεις που υπηρετούν την ακινησία. Η ελπίδα άλλωστε στην ελληνική παράδοση, από τον Ησίοδο ως τον Καβάφη, δεν είναι αρετή! Είναι το τελευταίο που έμεινε κλεισμένο μέσα στο πιθάρι της Πανδώρας, είναι αυτό που παρηγορεί τον αδύναμο όταν πια δεν μπορεί να πράξει, είναι η τελευταία ευχή όταν δεν μπορεί να κάνει κάτι. Η Ελλάδα, αυτή η αρχαία, κουρασμένη και ταλαιπωρημένη αλλά όμορφη χώρα, δεν χρειάζεται άλλες ευχές με τη μορφή ιδρυτικών διακηρύξεων κομμάτων, χρειάζεται να της πει κάποιος, επιτέλους, την αλήθεια!
Κώστας Θερμογιάννης
